بازدید اصحاب رسانه از مساجد تاریخی مشهد | اماکن مقدسی که شناسنامه‌هایی زنده در دل بافت پیرامون حرم رضوی هستند

به گزارش شهرآرانیوز؛ به مناسبت روز جهانی مسجد، جمعی از اصحاب رسانه از مساجد تاریخی بافت اطراف حرم مطهر رضوی بازدید کردند.

مساجد محله و بازاری که کارگردان متفاوت بود

شاید باور کردنش سخت باشد، اما در خیابان نواب و کوچه‌های پس کوچه‌های این محله که به خیابان وحدت می‌رسد مساجد، تکیه‌ها و حسینیه‌هایی وجود دارد که هر کدام قصه مخصوص خود را دارند، اما در این میان مدیر اسناد مکتب بافت که پژوهش‌های گسترده‌ای در حوزه تاریخ و هویت مشهد انجام داده است به تقسیم بندی‌هایی اشاره دارد که در تاریخ گذشته مشهد، درباره مساجد وجود داشت، او با اشاره به اینکه مساجد به دو بخش بازار و محله تقسیم می‌شدند، مساجد بازار را دارای وسعت بین ۱۷ تا ۶۰ متر عنوان می‌کند و می‌افزاید: مساجد بازار از سده‌های گذشته هنوز در بازار سرشور وجود دارد، اما مساجد خردو محلات به این علت که فاصله میان محلات با مساجد بزرگ زیاد بوده، ساخته شده تا نماز اول وقت شهروندان عقب نیفتد.

از مسجد معجردار تا مسجد فیل که فقط از مجموعش، در تاریخی اش باقی مانده است

بازدید از مسجد معجردار آغاز می‌شود، جایی که شهروندان محله نواب از کنار آن می‌گذرند تا از چهارراه نواب عبور کنند، رضا سلیمان نوری علت وجود این مکان آن هم به این شکل را قربانی شدن این مسجد در تغییر و تحولات محیط شهری می‌داند و می‌گوید: این مسجد از دوران صفویه باقی مانده و آن زمان جزو مساجدی بوده که در ورودی شهر به سمت حرم امام رضا (ع) ساخته می‌شدند.

کمی جلوتر به سمت حرم مطهر رضوی با در تاریخی مسجد فیل مواجه می‌شویم، مسجدی که بنای آن کاملا از نو ساخته شده و فقط بخش ورودی اش که یک در سفید با ارتفاعی کوتاه است، با قدمتی طولانی باقی مانده است.

کمی که بالاتر می‌رویم به مسجد موسی بن جعفر می‌رسیم مکانی که مسجدی روحوضی که فقط برای اقامه نماز ظهر و عصر مورد استفاده قرار می‌گرفت و جالب اینکه این مسجد در قرون گذشته به داخل محله که شامل پنج یا شش خانه مسکونی می‌شده، دری داشته که برای اینکه در آن زمان دزدی وارد محله نشود ساکنان این محله، شب‌ها در ورودی این مسجد به محله را می‌بینند تا امنیت داشته باشند، از این رو به این نوع از مساجد محله‌ای، در دار نیز می‌گویند.

نکته جالب توجه در این مسجد این بود که آب انبارش در طبقه همکف تبدیل به روشویی برای استفاده بازاریان در زمان حال شده بود.

از بازسازی مسجد قبله تا حسینیه‌ای که فقط مربوط به خبازان نان بربری مشهد بود

مسجد قبله از اماکن تاریخی است که وقتی بازسازی اش انجام شده محدوده اش بزرگ‌تر شده و از جمله مساجد بازاری محسوب می‌شود.

دیگر مکانی که از مقابلش عبور کردیم حسینیه خبازان بود، جالب اینکه این حسینیه تاریخی در سده‌های گذشته فقط برای نانوایان بربری مشهد بوده و نام کامل آن، حسینیه خبازان ارض قدس بوده است.

وقتی وارد کوچه‌ای می‌شویم که با عنوان خانه داروغه شناخته می‌شود، مسجد امام حسن مجتبی اولین مسجدی است که در این کوچه قرار دارد. انتهای کوچه این مسجد به خیابان طبرسی می‌رسد و در حاشیه چهار مسجد و حسینیه هم وجود دارد، با وجود اینکه از نظر ظاهری، سالم و کم کار به نظر می‌رسد، اما بازسازی اش بسیار زمان بر و سخت است.

مسجد امام حسن عسکری قبرستان خوردو دارای ثبت ملی است و در ادامه مسجد کوچه داروغه قرار دارد، در این کوچه از قدیمی‌ترین مخزن آب مشهد در قالب آب انباری که در گذشته در این مکان قرار داشت، نیز عبور کردیم که به عنوان میراث صنعتی از آن نام برده می‌شود.

تکیه‌هایی که جای خود را به حسینیه‌ها داده‌اند

جالب است بدانیم تا قبل از اینکه حسینیه‌ها در سده‌های گذشته ساخته شود تکیه‌ها با هدف برگزاری مراسم عزاداری و شبیه خوانی ماه محرم و صفر در دوران صفویه ساخته شده‌اند، اما کم کم با تغییر سلسله پادشاهی به قاجاریه، حسینیه‌ها جایگزین تکیه‌ها با هدف برگزاری مراسم روضه خوانی ساخته شد.

در کوچه خانه داروغه، حسینیه‌ای وجود دارد که مشخص نیست توسط داروغه ساخته شده یا فرد دیگری، این حسینیه ثبت ملی شده و دارای آب انباری است که با وجود اینکه در کوچه داروغه قرار دارد، اما کمی با ساختمان حسینیه فاصله دارد.

با عبور از مساجدی همچون ائمه بقیع و امام سجاد قراول خانه بهادر که به عنوان قدیمی‌ترین مساجد شناخته شده‌اند، به حسینیه آیت الله مصباح و مسجد جعفری با آب انبارش می‌رسیم که طبق نظر مسئولان میراث فرهنگی خراسان رضوی مسجد اشاره شده در شرف بازسازی است، جالب اینجاست که این مسجد، تنها مکان مذهبی است که در کتیبه آن، لعن نامه نوشته شده و احتمالا این مسجد در دوران قاجاریه ساخته شده است.