تربیت دینی کودکان در عصر فضای مجازی و هوش مصنوعی چگونه باید باشد؟

به گزارش شهرآرانیوز، چند سالی است تربیت دینی کودکان با چالش‌های تازه‌ای روبه‌روست چراکه کودک امروز از نخستین سال‌های زندگی در معرض اینترنت، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های آنلاین و ابزار‌های هوش مصنوعی قرار دارد و در کنار خانواده، منابع متعدد و گاه متناقضی برای دریافت اطلاعات درباره دین، اخلاق و سبک زندگی در اختیار دارد.

مریم پورمحمدی کارشناس دینی و مشاور کودک در این باره در گفتگو با شهرآرانیوز بر ضرورت تغییر شیوه‌های سنتی در تربیت دینی تأکید کرد و گفت: والدین دیگر تنها منبع دریافت اطلاعات کودکان نیستند و فرزندان ممکن است درباره موضوعاتی مانند خدا، نماز، حجاب، پیامبران و مسائل اخلاقی، پاسخ‌های مختلفی را در فضای مجازی دریافت کنند.

وی افزود: تربیت دینی در شرایط کنونی نمی‌تواند صرفا بر انتقال یک‌طرفه مفاهیم و مجموعه‌ای از باید‌ها و نباید‌ها استوار باشد بلکه باید به سمت گفت‌و‌گو، پرسشگری و تقویت قدرت تحلیل کودکان حرکت کند.

پورمحمدی با بیان اینکه اصل تربیت دینی همچنان اهمیت دارد، تصریح کرد: شیوه انتقال مفاهیم دینی باید با سن، روحیات و دنیای ذهنی کودک متناسب باشد. استفاده مداوم از امر و نهی و ایجاد ترس ممکن است در کوتاه‌مدت رفتار مورد نظر والدین را ایجاد کند، اما لزوما موجب درونی‌شدن باور‌های دینی در کودک نمی‌شود.

این کارشناس دینی و مشاور کودک ادامه داد: کودکان پیش از آنکه توصیه‌های اخلاقی و دینی را از والدین بشنوند، رفتار آنها را مشاهده می‌کنند بنابراین محبت، صداقت، احترام، مسئولیت‌پذیری و کمک به دیگران، از نخستین مفاهیم دینی است که کودک در محیط خانواده می‌آموزد.

وی درباره تاثیر فضای مجازی بر تربیت دینی کودکان نیز اظهار کرد: فضای مجازی را نمی‌توان صرفا تهدید دانست زیرا این فضا در کنار آسیب‌ها ظرفیت‌های قابل توجهی برای آموزش مفاهیم دینی و اخلاقی دارد. داستان‌های قرآنی، محتوای آموزشی و معرفی شخصیت‌های دینی را می‌توان با استفاده از ابزار‌های جدید به شیوه‌ای جذاب به کودکان ارائه کرد.

پورمحمدی در عین حال نسبت به استفاده بدون نظارت کودکان از فضای مجازی هشدار داد و گفت: دسترسی بدون مدیریت به اینترنت می‌تواند کودکان را با محتوای نامناسب یا اطلاعات نادرست مواجه کند. از این رو راهکار اصلی حذف فناوری نیست، بلکه باید سواد رسانه‌ای والدین و کودکان افزایش یابد و نحوه استفاده صحیح از این ابزار‌ها به آنها آموزش داده شود.

اصول مهم تربیت دینی

وی یکی از مهم‌ترین اصول تربیت دینی را فراهم‌کردن فضای امن برای پرسشگری دانست و بیان کرد: والدین نباید از پرسش‌های دینی کودکان بترسند یا آنها را به دلیل طرح سؤال سرزنش کنند. پاسخ‌هایی مانند «این سؤال را نپرس» یا «چون من می‌گویم» ممکن است کودک را برای مدتی ساکت کند اما پرسش و کنجکاوی او از بین نمی‌رود.

این مشاور کودک افزود: اگر خانواده محیطی امن و صمیمی برای گفت‌و‌گو ایجاد کند کودک در مواجهه با پرسش‌ها و شبهات دینی خانواده را به عنوان نخستین مرجع پاسخ‌گویی انتخاب خواهد کرد. در مقابل، اگر کودک احساس کند به دلیل سؤال‌کردن مورد قضاوت قرار می‌گیرد، ممکن است پاسخ‌های خود را از منابع ناشناس و غیرقابل اعتماد دریافت کند.

پورمحمدی همچنین بر ضرورت آموزش سواد رسانه‌ای به کودکان تأکید کرد و گفت: فرزندان باید یاد بگیرند که هر مطلبی را بدون بررسی نپذیرند، منبع اطلاعات را ارزیابی کنند و برای دریافت پاسخ مسائل تخصصی دینی به منابع معتبر و افراد متخصص مراجعه کنند.

وی درباره ورود هوش مصنوعی به عرصه تربیت کودکان نیز اظهار کرد: هوش مصنوعی واقعیتی جدید در زندگی نسل امروز است و نمی‌توان آن را از زندگی کودکان حذف کرد؛ بنابراین باید به آنها آموزش داد که پاسخ‌های ارائه‌شده از سوی ابزار‌های هوش مصنوعی الزاماً درست نیست، به‌ویژه زمانی که پرسش درباره موضوعات اعتقادی، دینی و اخلاقی باشد.

این کارشناس دینی با اشاره به ظرفیت‌های هوش مصنوعی در حوزه تربیت نیز افزود: از این فناوری می‌توان برای تولید داستان، بازی و محتوای آموزشی متناسب با سن کودکان استفاده کرد، اما استفاده از آن باید همراه با نظارت و هدایت والدین باشد.

پورمحمدی تأکید کرد: هدف تربیت دینی نباید صرفا این باشد که کودک مجموعه‌ای از رفتار‌های دینی را انجام دهد، بلکه باید شرایطی فراهم شود تا او مفاهیمی مانند محبت، اخلاق، معنویت و مسئولیت‌پذیری را در زندگی تجربه کند.

وی افزود: دین زمانی در ذهن و دل کودک ماندگار می‌شود که آن را نه مجموعه‌ای از اجبار‌ها و محدودیت‌ها، بلکه مسیری برای بهتر زندگی‌کردن تجربه کند.