نگاه تیزبین پدافند بر آسمان ایران | روایتی از آخرین وضعیت پدافند هوایی کشور پس از جنگ رمضان

به گزارش شهرآرانیوز، دهم شهریورماه در تقویم کشورمان به نام روز پدافند هوایی ثبت شده و فرصتی است تا زیرساخت‌ها، امکانات و چالش‌های این حوزه را دقیق‌تر بررسی کنیم. در زمانه ما، جنگ‌های مرسوم به‌تدریج در حال تغییرند و شکل تازه‌ای از نبرد در حال ظهور است. در جنگ‌های جدید، تهدید‌ها کوچک‌تر، ارزان‌تر و پرتعدادتر شده‌اند و گاهی یک پهپاد چند هزار دلاری می‌تواند خساراتی ایجاد کند که زمانی فقط بمب‌افکن‌های سنگین قادر به خلق آن بودند. در این دوران است که «پدافند هوایی» هم ناچار به تغییر است تا شبکه‌های پدافندی متحرک، پویا، داده‌محور و هوشمند، مسئولیت تأمین امنیت زیرساخت‌های یک کشور را برعهده بگیرند.

پدافند ایران نابود شده است؟

۲۰ فروردین ۱۴۰۴ و در آستانه آغاز دور جدید مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا، در گزارشی به تفصیل به مبانی اصول پدافند هوایی پرداختیم؛ یعنی زمانی که رئیس‌جمهور جنایتکار آمریکا و نخست‌وزیر کودک‌کش رژیم صهیونیستی به‌طور مستمر ادعا می‌کردند توان پدافندی ایران نابود (Destroyed) یا فلج (Crippled) شده است. از آن زمان تاکنون، این ادعا همچنان در سخنرانی‌های ترامپ و نتانیاهو تکرار می‌شود درحالی که از آغاز جنگ ۱۲ روزه تاکنون ده‌ها فروند از پیشرفته‌ترین پهپاد‌های تاکتیکی، عملیاتی و شناسایی ائتلاف متجاوز از هرمس ۴۵۰ و ۹۰۰ گرفته تا هرون ۱، نسل‌های ۳و ۴ اوربیتر، MQ-۱ پردیتور، MQ-۹ ریپر و حتی انواع جنگنده‌های F۳۵، F۱۵، A۱۰، بالگرد‌های بلک‌هاوک و آپاچی و هواپیما‌های C۱۳۰ در خاک ایران سرنگون شده‌اند.

نیما اکبرخانی کارشناس مسائل نظامی در گفت‌و‌گو با شهرآرانیوز می‌گوید: همین اول کار، اصل مطلب را رُک و پوست‌کنده این‌طور به شما بگویم که اساساً در جنگ‌های جدید، امکان نابودی کامل پدافند هوایی دیگر هرگز ممکن نیست. دلیلش هم این است که سامانه‌های پدافند زمین‌پایه، متحرک، میان‌برد و حتی دوش‌پرتاب‌های انفرادی به‌قدری پرشمار در دسترس ارتش‌های جهان قرار دارند که شما هرگز نمی‌توانید در یک جنگ نظامی با قطعیت اعلام کنید «پدافند هوایی فلان کشور نابود شده است». این ادعای من نیست. هرکس الفبای سواد نظامی داشته باشد، تأیید می‌کند.

وی می‌افزاید: حالا با همین فرمان، شما می‌توانید دقیق بشوید روی کشوری مثل ایران عزیز ما که نیرو‌های مسلحش سال‌هاست به تدبیر شهیدان باقری و رشید بر تولید انبوه سامانه‌های میان‌برد و متحرک متمرکز هستند. همین الان حتی پس از گذشت دو جنگ بزرگ، هنوز قطعاً تعداد بسیار زیادی از انواع سامانه‌های سوم خرداد، ۱۵ خرداد، تلاش، مجید و ذوالفقار در کشور مستقر هستند. حتی سامانه بردبلند باور ۳۷۳ ما هم به‌تدبیر وزارت دفاع به شکل متحرک طراحی شده است. اینها در هر شرایط بازهم شبکه یکپارچه پدافندی را حفظ می‌کنند، چون امکان کشف و انهدام آنها بسیار سخت‌تر از سامانه‌های ثابت است و حتی درصورت انهدام، می‌توانند به‌سرعت جایگزین شوند.

اکبرخانی تصریح می‌کند: مخلص کلام اینکه شبکه پدافندی ایران باقدرت درحال ادامه کار است. نشانه مهم آن هم می‌تواند همین باشد که اگر پدافند کشور ما واقعاً نابود شده بود، جنگ‌افروزی‌های پنتاگون به حملات غافلگیرانه و شبانه در لارک و خارک محدود نمی‌ماند و باید هر روز نفوذ جنگنده‌های سنتکام و IDF به عمق حریم هوایی کشور را نظاره می‌کردیم. اگر امروزه چنین نیست، قطعاً یک دلیل روشنش همین است که تل‌آویو و واشنگتن نمی‌توانند ریسک چنین عملیات‌هایی را دوباره بپذیرند.

پدافند، معادله جدید در جنگ‌های مدرن

در نبرد‌های هوایی مدرن، همانطور که دیگر جنگنده‌های افسانه‌ای جایی ندارند، هیچ شبکه پدافندی هم نمی‌تواند ادعا کند که تمام تهدیدات را شناسایی و منهدم خواهد کرد. جنگ روسیه و اوکراین، آشکارترین سند اثبات این ادعاست؛ جایی که حتی صنایع دفاعی روسیه به‌عنوان خالقان مشهورترین سامانه‌های پدافندی جهان در برابر پهپاد‌های ارزان اوکراینی ناتوان شده‌اند.

یک کارشناس حوزه پدافند و صنایع هوایی که نامش به‌دلایل حفاظتی فاش نمی‌شود، در گفت‌و‌گو با شهرآرانیوز می‌گوید: هر شبکه دفاع هوایی یکپارچه، مجموعه‌ای از رادارها، سنسورها، سامانه‌های فرماندهی، کنترلر‌ها و موشک‌های رهگیر در برد‌ها و ارتفاع‌های مختلف است و کارایی آن به عواملی مانند سطح مقطع راداری هدف، ارتفاع پرواز، سرعت، مسیر حمله، تعداد هم‌زمان تهدیدات و حتی وضعیت جنگ الکترونیک وابسته است. به این فهرست بلندبالا از شروط انهدام موفق، اضافه کنید شرایط جوی و موقعیت جغرافیایی محیط را که ما در ایران با جنگل‌های انبوه و اقلیم کوهستانی در مناطق غربی، مرکزی و جنوبی کشور، شاهد سخت‌ترشدن کار هستیم.

وی می‌افزاید: ما باید باور کنیم که در جنگ‌های جدید، پدافند موفق الزاماً پدافند بدون خسارت نیست. پدافند موفق، پدافندی است که خسارت را تا حد ممکن کاهش دهد. در واقع حتی با عبور یک یا چند هدف از شبکه نیز نمی‌توانید با قطعیت بگویید که پدافند از کار افتاده است. معیار، دکترین نظامی آن کشور است تا ببینیم هر ارتش، پدافند را با چه هدفی به کار می‌گیرد.

این کارشناس حوزه پدافند و صنایع هوایی تصریح می‌کند: به طور مثال، در جنگ ۱۲ روزه یکی از راهبرد‌های اصلی نیرو‌های مسلح ما این بود که پدافند فقط ارتش متجاوز صهیونیستی را به خود مشغول کند تا زمان کافی برای شلیک انبوه پهپاد و موشک به مبدأ تهدید فراهم شود. در این شرایط، حتی ممکن است یک سامانه کوتاه‌برد شما هدف قرار بگیرد، اما در نگاه راهبردی، این درگیری فرصتی فراهم کرده تا موشک‌های شما، مجموعه‌ای از شلترها، زیرساخت‌های لجستیکی، باند، آشیانه و حتی انبار‌های مهمات یک پایگاه متخاصم را منهدم کنند. این، واقعی‌ترین دیدگاه نسبت به جایگاه پدافند در جنگ‌های مدرن است.