به گزارش شهرآرانیوز؛ رتبه دانشگاهها در نظامهای بینالمللی فقط یک عدد در جدول نیست؛ پشت این رتبه، میزان تولید علم، ارتباط با مراکز علمی جهان، حضور دانشجویان و استادان خارجی، کیفیت پژوهش و حتی توان دانشگاه برای حضور در پروژههای بینالمللی قرار دارد. افت این شاخصها نیز میتواند جایگاه علمی کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
حسین امید رئیس دانشگاه تهران با اشاره به وضعیت دانشگاههای کشور در رتبهبندیهای جهانی گفت: دانشگاههای ایران در یکی از رتبهبندیهای معتبر جهانی در محدوده ۵۰۰ دانشگاه برتر قرار داشتند و دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز در این محدوده حضور داشتند، اما عوامل مختلفی در تغییر این وضعیت نقش داشته است.
یکی از این عوامل، کاهش شدید فرصت حضور استادان ایرانی در مجامع علمی بینالمللی است. امید میگوید پیش از این سالانه نزدیک به ۱۰۰ استاد دانشگاه تهران در فرصتهای مطالعاتی شرکت میکردند و بیش از ۳۰۰ استاد نیز در کنگرهها و کنفرانسهای علمی حضور داشتند، اما این تعداد اکنون به کمتر از ۱۰ نفر رسیده است.
این کاهش فقط به محدودیت ارتباطات علمی مربوط نمیشود؛ هزینههای بالای اعزام، محدودیتهای مالی دانشگاهها و تحریمها نیز در این روند اثرگذار بودهاند. به گفته رئیس دانشگاه تهران، محدودیتهای ناشی از تحریمها و محدودیتهای موجود در برخی دانشگاهها و مؤسسات بینالمللی نیز دست به دست هم داده و شرایط فعالیت بینالمللی دانشگاههای کشور را دشوار کرده است.
در کنار این عوامل، افت تولید مقالات علمی نیز به یکی از نشانههای کاهش سرعت رشد علمی کشور تبدیل شده است.
مهدی ابطحی معاون پژوهشی وزیر علوم با اشاره به جایگاه تولید مقاله ایران گفت رتبه کشور در این شاخص از ۱۶ به ۱۸ جهان رسیده است.
ابطحی دلیل این افت را به مجموعهای از عوامل مرتبط میداند؛ از نیاز پژوهش به حمایت مالی و تجهیز آزمایشگاهها گرفته تا فشارهای تحریمی و ضرورت حمایت مستقیم از پژوهشگران. به گفته او، پژوهش واقعی بدون ابزار و بودجه کافی با چالش مواجه میشود و این موضوع مستقیماً بر کمیت تولیدات علمی اثر میگذارد.
با این حال، ماجرا تنها روی دیگر سکه را نشان نمیدهد. معاون پژوهشی وزیر علوم تأکید دارد که اگرچه تعداد مقالات کاهش یافته، اما مقالات دانشمندان ایرانی از نظر کیفی پرارجاعتر از گذشته شدهاند؛ موضوعی که از نگاه او نشاندهنده اصالت و اعتبار علمی بخشی از پژوهشهای انجامشده در کشور است.
مهاجرت پژوهشگران نیز یکی دیگر از حلقههای این زنجیره است. ابطحی معتقد است اگر محققانی که مهاجرت کردهاند و همچنان تولید علمی دارند، در کشور حضور داشتند و مقالاتشان با شناسه دانشگاههای ایران منتشر میشد، رتبه علمی کشور میتوانست به جایگاه ۱۴ جهان برسد. ایران در مقاطعی نیز به این رتبه دست یافته بود، اما مشکلات موجود موجب کاهش جایگاه شد.
در مقابل این روند، دانشگاهها تلاش کردهاند بخشی از مسیر ارتباطات علمی را دوباره فعال کنند. امید میگوید امسال ظرفیت اعزام استادان برای فرصتهای مطالعاتی، فعالیتهای پژوهشی و حضور در کنفرانسها در دانشگاه تهران افزایش یافته و تعداد دانشجویان خارجی نیز در سال گذشته بیشتر شده است.
از سوی دیگر، توسعه مسئولیت اجتماعی دانشگاهها نیز میتواند به بهبود جایگاه آنها کمک کند.
رئیس دانشگاه تهران با اشاره به فعالیتهای این دانشگاه در حل مسائل کشور میگوید مسئولیت اجتماعی در نظامهای ارزیابی دانشگاهی نیز به عنوان یک امتیاز مورد توجه قرار میگیرد و امیدوار است اقدامات دانشگاه تهران در این زمینه در ارتقای جایگاه آن مؤثر باشد.
اکنون معاونت علمی ریاستجمهوری، وزارت علوم و وزارت بهداشت برای جلوگیری از افت بیشتر و بازگرداندن پژوهش به مسیر رشد همکاری میکنند. ابطحی میگوید ممکن است به دلیل غیرحضوری شدن بخشی از فعالیتهای دانشگاهی، جهش فوری در آمارها دیده نشود، اما هدف این است که روند پژوهش دوباره به مسیر اصلی خود بازگردد.
دانشگاه تهران نیز برای سه سال آینده هدفگذاری کرده است که جایگاه خود را به جمع ۳۰۰ دانشگاه برتر جهان برساند؛ هدفی که امید معتقد است در صورت تداوم حمایتهای امسال و تقویت ارتباطات علمی، قابل دستیابی خواهد بود.
منبع: فارس