نسخه امام رضا (ع) برای گره‌گشایی از چالش‌های روابط جمعی | در سایه امام رئوف؛ پناه هم باشیم

به گزارش شهرآرانیوز؛ اینکه امام رضا (ع) میهمان ما ایرانی‌ها هستند، درکنار برکات بی‌پایانی که دائم در معرض نسیم آن قرار داریم، فرصتی به ما می‌دهد تا با زیارت آن امام همام و تأمل در سبک زندگی ایشان، به قدر توان، خود را به حضرت شبیه کنیم و با زندگی به سبک خورشید، بهشت این زمینی را تجربه کنیم. چهارشنبه‌های امام‌رضایی فرصتی است تا با مرور جلوه‌های مختلف سیره ثامن‌الحجج (ع) در این فضا تنفس کنیم.

بخش حیاتی اخلاق در اسلام

از مهم‌ترین بخش‌های اخلاق در اسلام، اخلاق اجتماعی است که به ارتباط با دیگران و زندگی جمعی انسان‌ها اختصاص دارد و آدابی را بیان می‌کند که عمل به آنها، نه‌تنها زندگی اجتماعی ما را از چالش دور می‌کند، بلکه به رشد و تعالی فردی‌مان نیز کمک می‌کند؛ چراکه یکی از روابط مهم چهارگانه انسانی، ارتباط با دیگران در بستر اجتماع است، از این‌رو بسیاری از صفات پسندیده و نیکو و درمقابل صفات ناپسند و نکوهش‌شده در دایره این اخلاق قرار می‌گیرند. ائمه (ع) با توجه به اهمیت این موضوع، هم به رعایت این اخلاق و هم مؤلفه‌ها و کیفیت آن توصیه کرده‌اند.

آراسته در جمع حاضر شویم

سیره امام رضا (ع) از مهم‌ترین تجلیات اخلاق اجتماعی در اسلام است که مشمول مرور زمان نشده است و نه‌فقط در زمان حیات مبارک حضرت، بلکه در طول تاریخ به‌ویژه امروز که دایره ارتباطات انسانی از طرفی گسترده و به سوی دیگر پیچیده شده، بسیار کارآمد و گره‌گشاست.

از جلوه‌های مهم این اخلاق در رفتار و سبک زندگی حضرت ثامن‌الحجج (ع)، آراستگی و حضور با ظاهر آراسته در جمع و جامعه است؛ چنان‌که می‌فرمودند: «نظافت و پاکیزگی از اخلاق پیامبران است.» ایشان در مذمت بی‌توجهی به آراستگی ظاهری نیز می‌فرمایند: «خداوند بزرگ، زیبایی و آراستگی را دوست دارد و فقر و فقرنمایی را دشمن می‌دارد.» (بحارالانوار، ج۷۹، ص۳۰۳)

اهانت ممنوع!

بسیاری از اختلافات و درگیری‌هایی که با آنها مواجه می‌شویم و گاه حتی پای ما را به دادگاه یا عرصه اتفاقات تلخی مثل طلاق و قطع رابطه در عرصه خانوادگی می‌کشانند، ناشی از رعایت نکردن اخلاق در تعاملات است. «ابراهیم‌بن‌عباس» درباره اخلاق در سیره امام‌رضا (ع) می‌گوید: «هرگز ندیدم آن حضرت، با سخن خود در حق کسی جفا کند (و مورد اهانت و آزار قرار دهد) یا کلام کسی را قبل از آنکه پایان یابد، قطع کند. نیاز نیازمندان را برآورده می‌ساخت و هرگز حاجت‌مندی را که توان انجام حاجت او را داشت، رد نمی‌کرد.»

با مردم، نیکو رفتار کنیم

به گفته ابراهیم‌بن‌عباس «حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع) هرگز پای خود را نزد دیگران دراز نمی‌کرد و هرگز در حضور دیگران به چیزی تکیه نمی‌داد و هرگز ندیدم غلامان و خدمه خود را دشنام دهد و ندیدم که در جمع، با صدای بلند بخندد، بلکه خنده‌اش تبسم بود. وقتی سفره پهن می‌کرد، بردگان و خدمه و حتی دربان‌ها و نگهبانان نیز با او بر سر سفره می‌نشستند.

خوابش کم بود و کار‌های نیک و صدقه‌های پنهانی فراوانی داشت و بیشتر آنها را در شب تار انجام می‌داد (تا مبادا کسی خجالت بکشد یا او را بشناسد) هرکه گمان کند مثل او را [در غیر اهل‌بیت (ع)]در فضایل دیده است، او را تصدیق نکن!» (بحارالانوار، ج۴۹، ص۹۰) 

اگر در این جزئیات رفتاری که اغلب در تعامل با دیگران فراموش‌شان می‌کنیم، از امام رضا (ع) الگو بگیریم و رعایت کنیم، خیلی از کدورت‌ها و دلخوری‌ها هرگز پیش نمی‌آید.

با سکوت، محبت‌ها را جلب کنیم

چه‌بسیار کدورت‌ها و دلخوری‌ها که بر اثر حرف‌های نابجا پیش آمده و سبب قهر، دوری و قطع روابط شده است، در‌حالی‌که با سکوت و نزدن هر حرفی و بجا سخن‌گفتن، می‌توان از وقوع آنها جلوگیری کرد. این همان توصیه عالم آل‌رسول (ع) است که خود نیز آن را رعایت می‌کردند.

امام‌رضا (ع) در کلامی حکمت‌آمیز به ارزش سکوت پرداختند و سه اثر از آثار مهم آن را بیان کردند و فرمودند: «سکوت یکی از در‌های حکمت و عامل جلب محبت و دلیل و راهنمای تمام خیرات است.» (کافی، ج‌۲، ص۱۱۳) اگر کمتر حرف بزنیم، کمتر گناه می‌کنیم و بسیاری از پرونده‌های کشمکش‌ها و اختلافات بسته می‌شود. اگر بتوانیم زبان را دراختیار بگیریم، مهم‌ترین قدم را در راه تهذیب نفس برداشته‌ایم.

بهترین‌ها را انفاق کنیم

از جلوه‌های مهم، درس‌آموز و الهام‌بخشِ اخلاق امام‌رضا (ع)، «سخاوت» است؛ گم‌شده‌ای که اگر باشد و روابطمان را شکل دهد، بهشت زمینی را برایمان رقم می‌زند. حضرت ثامن‌الحجج (ع) تلاش می‌کردند فقیر و نیازمندی را ناامید برنگردانند. نقل است: «اگر می‌توانست حاجت نیازمندی را برآورده سازد، هیچ‌گاه او را بی‌پاسخ رد نمی‌کرد.» (عیون‌اخبارالرضا (ع)، ج۲، ص۱۸۴).

زمانی که امام (ع) در خراسان بودند، در روز عرفه، تمام اموال خود را به فقرا انفاق کردند. فضل‌بن‌سهل به ایشان اعتراض و عرض کرد: «این خسارت و زیان است.» حضرت در جواب فرمودند: «بلکه مفید و سودآور است؛ آنچه به‌عنوان اجر (الهی) یا کرم و بخشش داده‌ای، هرگز خسارت نشمار!» (مناقب ابن‌شهرآشوب، ج۴، ص۳۹۰) و نیز نقل شده است امام‌رضا (ع) پیوسته هنگام غذا، سینی (یا ظرف بزرگی) را می‌آوردند و کنار سفره می‌گذاشتند (قبل از خوردن) و از بهترین غذا‌هایی که برای ایشان آورده بودند، داخل آن سینی می‌گذاشتند و دستور می‌دادند که آن را به نیازمندان بدهند.

دست ناتوان را بگیریم

امام رضا (ع) که به امام رئوف و مهربان شهرت دارند، بر یاری ناتوان تأکید بسیار کرده و فرموده‌اند: «از بهـترین نـوع صـدقـه، یاری کردن ناتوان است.» (تحف‌العقول، ص۴۴۶) ایشان همچنین می‌فرمایند: «هرکه مسلمان تهی‌دستی را دیدار کند و متفاوت با سلامی که به ثروتمندان می‌دهد به او سلام دهد، روز قیامت، خداوند را دیدار می‌کند، درحالی‌که خدا بر او خشمگین است.» (عیون اخبار‌الرضا (ع)، ج۲، ص۵۷) 

بنابراین، انسان تا می‌تواند، باید دستگیر نیازمندان از هر قشر و طبقه‌ای باشد و کوتاهی نکند. در همین راستا امام‌رضا (ع) در بیانی دیگر، درباره کمـک به دیـگران می‌فرمایند: «کسی که گره از کار مؤمنی بگشاید و شادش کند، خداوند هم در روز قیامت، کار بسته او را می‌گشاید.» (اصول‌کافی، ج۲، ص۲۰۰)