به گزارش شهرآرانیوز، خبرگزاری رویترز در گزارشی مدعی شد نیروهای دریایی بریتانیا، نروژ و آمریکا در آبهای نزدیک مجمعالجزایر «اسوالبارد» در قطب شمال، یک عملیات محرمانه روسیه برای تمرین استفاده از فناوری جدید با هدف آسیبزدن به کابلهای حیاتی زیرآبی را شناسایی و با آن مقابله کردهاند.
بر اساس این گزارش، این عملیات توسط اداره جنگ زیرسطحی روسیه موسوم به «گوگی» (GUGI) انجام شده است؛ یگانی محرمانه که مسئولیت فعالیتهای روسیه در حوزه عملیات زیرسطحی و اعماق دریا را بر عهده دارد.
دو مقام غربی که رویترز با آنها گفتوگو کرده و نامشان منتشر نشده است، گفتهاند زیردریاییها و زیردریاییهای کوچک روسیه در این عملیات، استقرار یک فناوری «پیچیده و مخرب» را شبیهسازی میکردند؛ فناوریای که در صورت استفاده در درگیری احتمالی میان روسیه و ناتو میتواند برای هدف قرار دادن کابلهای ارتباطی و زیرساختهای حیاتی مستقر در بستر دریا به کار گرفته شود.
به گفته این مقامها، یک عملیات مشترک میان بریتانیا، نروژ و آمریکا شناورهای روسی را در دریا تحت نظر قرار داد و با آنها مقابله کرد. در نتیجه، روسها نتوانستند تمرین خود را به طور کامل انجام دهند و در نهایت منطقه را ترک کردند.
رویترز نوشته است بریتانیا و نروژ در ماه آوریل از شناسایی یک فعالیت مخفیانه روسیه در آبهای قطبی خبر داده بودند، اما جزئیات مربوط به فناوری جدید، محل دقیق عملیات و مشارکت آمریکا در این رویارویی پیش از این منتشر نشده بود.
در نزدیکی اسوالبارد، دو کابل فیبر نوری به طول مجموعاً حدود هزار و ۴۰۰ کیلومتر، این مجمعالجزایر را به سرزمین اصلی نروژ متصل میکنند. این کابلها در عمقهایی تا حدود ۲ هزار و ۷۰۰ متری قرار دارند و حجم قابل توجهی از دادههای ماهوارهای دریافتشده در ایستگاه زمینی «ساتلست» را منتقل میکنند.
این ایستگاه یکی از مهمترین مراکز دریافت دادههای ماهوارهای در جهان محسوب میشود و در شبکه فضایی نزدیک ناسا نیز نقش دارد.
مقامهای غربی به رویترز گفتهاند روسیه در جریان این عملیات هیچ کابلی را تخریب نکرده و هدف، صرفاً شبیهسازی نحوه استفاده از فناوری مورد نظر در صورت وقوع درگیری با ناتو بوده است. آنها درباره سازوکار دقیق این فناوری توضیحی ارائه نکردند.
این رویارویی در شرایطی رخ داده که برخی مقامهای اطلاعاتی غربی نسبت به افزایش عملیات خرابکارانه منتسب به روسیه در اروپا و احتمال تلاش مسکو برای آزمودن تعهد اعضای ناتو به اصل دفاع جمعی، موسوم به «ماده ۵»، هشدار دادهاند.
سه مقام آمریکایی به رویترز گفتهاند برخی تحلیلگران اطلاعاتی آمریکا بیش از گذشته نگرانند که روسیه در مقطعی تلاش کند واکنش ناتو به یک اقدام خصمانه را محک بزند.
به نوشته رویترز، در چنین سناریویی، هدف قرار دادن کابلهای زیرآبی میتواند یکی از ابزارهای فشار علیه کشورهای عضو ناتو باشد؛ زیرساختهایی که بخش قابل توجهی از ارتباطات اینترنتی و تراکنشهای مالی جهان به آنها وابسته است.
کابلهای زیردریایی که در برخی نقاط ضخامت آنها از یک شلنگ باغچه بیشتر نیست، در بستر دریا قرار گرفته یا در زیر آن دفن شدهاند و از زیرساختهای حیاتی ارتباطات جهانی به شمار میروند.
وزیر دفاع نروژ در واکنش به این عملیات گفت که همکاری سه کشور، «پیامی روشن» به روسیه درباره توانایی ناتو برای شناسایی فعالیتهای مخفیانه ارسال کرده است.
«توره ساندویک» اعلام کرد: «ما برای مقامهای روسیه کاملاً روشن کردهایم که هرگونه تلاش برای هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی ما شناسایی خواهد شد و با پیامدهایی مواجه میشود.»
به گفته او، تشدید تنش در منطقه شمالی اروپا به نفع هیچ طرفی نیست.
وزارت دفاع بریتانیا نیز در پاسخ به پرسش رویترز به اظهارات ماه آوریل خود درباره فعالیتهای مخفیانه روسیه در نزدیکی آبهای بریتانیا و نروژ اشاره کرد. آمریکا و بریتانیا پیشتر تحریمهایی را علیه اداره جنگ زیرسطحی روسیه موسوم به «گوگی» اعمال کردهاند.
رویترز در ادامه گزارش خود به اهمیت راهبردی منطقهای در آبهای میان بخش جنوبی اسوالبارد و سرزمین اصلی نروژ اشاره کرده که در ادبیات نظامی غرب از آن با عنوان «شکاف خرس» یاد میشود.
بر اساس این گزارش، زیردریاییهای هستهای روسیه که در شبهجزیره کولا مستقر هستند، برای رسیدن به اقیانوس اطلس باید از این محدوده عبور کنند و سپس از نزدیکی جزیره آتشفشانی «یان ماین» نروژ عبور کنند.
بریتانیا نیز اعلام کرده است که در ماه اوت، همزمان با نیروهای نروژی و آمریکایی، نیروهایی را برای برگزاری رزمایش در یان ماین مستقر کرده تا توانایی ناتو برای عملیات مشترک در مناطق شمالی را به نمایش بگذارد.
نروژ همچنین اعلام کرده است که قصد دارد تا سال ۲۰۲۸ یک کابل فیبر نوری جدید برای اتصال یان ماین و اسوالبارد به سرزمین اصلی ایجاد کند.
به نوشته رویترز، پس از انفجار و تخریب سه خط از چهار خط لوله زیردریایی «نورد استریم» در سال ۲۰۲۲، کشورهای عضو ناتو توجه بیشتری به حفاظت از زیرساختهای زیرآبی نشان دادهاند.
از سال ۲۰۲۳ نیز تعداد شناورهایی که با سرعت پایین بر فراز یا در نزدیکی زیرساختهای حساس زیرآبی، از جمله خطوط لوله، کابلهای برق و کابلهای مخابراتی حرکت میکنند، افزایش یافته است. کارشناسان امنیتی از این فعالیت با عنوان «دریفتینگ» یاد میکنند و معتقدند بخش قابل توجهی از این اقدامات میتواند برای شناسایی و نقشهبرداری از زیرساختها پیش از عملیات احتمالی خرابکارانه انجام شود.
بر اساس دادههای شرکت تحلیل ریسک دریایی «ویندوارد»، فعالیت این شناورها در سال گذشته در دریای شمال ۵۲ درصد افزایش یافت و به بیش از ۱۳ هزار مورد رسید. در منطقه دریای چین جنوبی نیز این فعالیت ۸۸ درصد افزایش داشته است.
در دریای بالتیک، یکی از مناطق اصلی تمرکز فعالیتهای نظارتی ناتو، فعالیتهای ثبتشده در سال ۲۰۲۵ حدود ۵ درصد کاهش یافت، اما طبق دادههای ویندوارد، دستکم ۱۱ کابل زیرآبی در این منطقه از اکتبر ۲۰۲۳ تا پایان سال گذشته آسیب دیده یا قطع شدهاند.
«آمی دانیل»، مدیرعامل ویندوارد، روسیه و چین را از فعالترین و مهمترین تهدیدهای زیرسطحی در جهان توصیف کرده است.
رویترز در پایان گزارش خود به گسترش روزافزون شبکه جهانی کابلهای برق و مخابرات در بستر دریا اشاره میکند؛ روندی که با افزایش تقاضا برای انتقال داده و انرژی، بهویژه در پی توسعه فناوریهای هوش مصنوعی، سرعت گرفته است.
«بروس جونز»، پژوهشگر ارشد مؤسسه بروکینگز، معتقد است اروپا طی ۲۵ سال گذشته همزمان دو مسیر را طی کرده است: وابستگی خود به زیرساختهای بستر دریا را بهشدت افزایش داده و در عین حال ظرفیت حفاظت از این زیرساختها را کاهش داده است.
او میگوید اروپا اکنون و در واکنش به افزایش تهدید روسیه، به دنبال بازسازی ظرفیتهای حفاظتی خود است.
کرملین همواره اتهام دست داشتن در عملیات خرابکارانه علیه کشورهای عضو ناتو یا برنامهریزی برای رویارویی با این ائتلاف را رد کرده است.