مشهدِ زائرپذیر و ضرورت بازتعریف ایمنی شهری

چنانچه واضح است مشهد فراتر از یک کلان‌شهر و پیچیده‌تر از یک مرکز استان است. این شهر سالانه میزبان میلیون‌ها زائر و مسافر از سراسر کشور و جهان می‌شود که این ویژگی، در کنار ظرفیت‌های فرهنگی، مذهبی و اقتصادی، مسئولیتی بزرگ را نیز بر دوش مدیریت‌شهری و همه دستگاه‌های متولی قرار می‌دهد.

مسئولیت تأمین ایمنی شهری برای جمعیتی که در مقاطع مختلف سال، به‌ویژه مناسبت‌های مذهبی، به شکل چشمگیری افزایش می‌یابد، موضوعی گذرا و ساده نیست که برنامه‌ریزی برای آن را به مقاطع حساس محدود کند، بلکه این مسئولیت در کنار همه امور شهر، باید مورد‌توجه قرار داشته باشد؛ ازاین‌رو در شهری مانند مشهد، ایمنی را نمی‌توان صرفا به زمان وقوع حادثه و حضور آتش‌نشانان در صحنه محدود کرد. 

تمهیدات ایمنی باید پیش از حادثه آغاز شود. این تمهیدات از طراحی ساختمان و انتخاب تجهیزات استاندارد گرفته تا آموزش شهروندان، نظارت بر اماکن پرتردد، آماده‌باش نیرو‌های عملیاتی و پیش‌بینی مسیر‌های دسترسی برای خودرو‌های امدادی را شامل می‌شود. آنچه مشهد را زائرپذیر تعریف می‌کند، شامل وجود هتل‌ها، مراکز اقامتی، بازارها، مراکز تجاری، پارکینگ‌ها، اماکن مذهبی و فضا‌های پرتردد است که نیازمند نگاه ویژه‌ای به مقوله ایمنی است. 

کوچک‌ترین نقص در یک سیستم ایمنی، در شرایط ازدحام جمعیت می‌تواند پیامد‌هایی به‌مراتب گسترده‌تر از یک حادثه معمولی به بار آورد. از این منظر، یکی از مهم‌ترین رویکرد‌های مدیریت شهری باید حرکت از «مدیریت حادثه» به «مدیریت ریسک» باشد. آتش‌نشانی به‌عنوان متولی حفظ ایمنی شهر، باید بتواند خطر‌ها را پیش از آنکه به حادثه تبدیل شوند شناسایی کند و این مهم، بدون همکاری همه دستگاه‌ها و همراهی مالکان، مدیران ساختمان‌ها، اصناف و شهروندان امکان‌پذیر نیست. 

در ایام اوج حضور زائران، افزایش آمادگی عملیاتی، استقرار نیرو‌های آتش‌نشانی در نقاط حساس و پیش‌بینی مسیر‌های دسترسی، ضروری است؛ اما این اقدامات زمانی اثربخش خواهند بود که در کنار آنها، فرهنگ ایمنی نیز در جامعه تقویت شود، به این معنا که هر زائر و هر شهروندی باید بداند که رعایت یک نکته ساده ایمنی، می‌تواند از وقوع یک حادثه بزرگ جلوگیری کند. از سوی دیگر، چنانچه ذکر شد، ایمنی اماکن اقامتی و تجاری نباید موضوعی مقطعی و وابسته به مناسبت‌ها باشد. 

استاندارد‌های ایمنی باید به یک مطالبه دائمی و بخشی جدایی‌ناپذیر از فرایند ساخت، بهره‌برداری و مدیریت ساختمان‌ها تبدیل شود. در سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری مشهد، خود را صرفا مسئول خاموش‌کردن آتش و رسیدگی در زمان حادثه نمی‌دانیم. مأموریت اصلی ما حفاظت از جان و مال شهروندان و زائران است و این مأموریت، پیش از وقوع حادثه آغاز می‌شود و هیچ‌گاه تمام نمی‌شود. 

مشهد به‌عنوان پایتخت معنوی ایران، شایسته آن است که در کنار میزبانی شایسته از زائران، الگویی از شهر ایمن نیز باشد؛ شهری که در آن توسعه، گردشگری، زیارت و اقتصاد شهری در کنار ایمنی و آرامش مردم معنا پیدا می‌کند؛ از‌این‌رو تأکید بر این مسئله اهمیت می‌یابد که ایمنی یک پروژه کوتاه‌مدت نیست؛ یک فرهنگ و یک فرایند مستمر است. اگر امروز برای پیشگیری سرمایه‌گذاری کنیم، فردا هزینه کمتری برای جبران خسارت‌های انسانی و اقتصادی حوادث خواهیم پرد