به گزارش شهرآرانیوز؛ در روشنایی آسمان روز، هلال باریک ماه بهتدریج به سیاره زهره نزدیک میشود؛ سیارهای که به دلیل درخشش خیرهکننده خود، از معدود اجرام آسمانی است که امکان مشاهده آن در طول روز نیز وجود دارد.
امروز دوشنبه ۲۳ شهریور، این نزدیکی ظاهری میان ماه و زهره به پدیدهای موسوم به «اختفا» منجر میشود. در این پدیده، زهره از دید ناظر زمینی برای مدتی پشت ماه قرار گرفته و پنهان میشود.
این رویداد در بخشهایی از ایران قابل مشاهده است، اما شرایط رصد آن در نقاط مختلف کشور یکسان نیست. در شمالشرق ایران، این پدیده ویژگی متفاوتی دارد و در بخشهایی از استانهای خراسان شمالی، خراسان رضوی و خراسان جنوبی و همچنین قسمت کوچکی از استان سمنان، اختفا به شکل «خراشان» رخ میدهد.
در اختفای خراشان، مسیر ظاهری زهره از نزدیکی لبه قرص ماه عبور میکند و ناظر میتواند با استفاده از تلسکوپ شاهد پنهان شدن بخشی از قرص زهره پشت لبه ماه باشد.
این نوع اختفا از نظر رصدی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا در آن، زهره به جای اینکه در ناحیهای دور از لبه ماه بهطور کامل پشت قرص ماه پنهان شود، در امتداد لبه ماه ناپدید میشود. در چنین شرایطی، پستیوبلندیها و عوارض سطحی لبه ماه نیز میتوانند بر شکل و زمان دقیق ناپدید شدن و دوباره ظاهر شدن زهره تأثیر بگذارند.
با حرکت از شمالشرق به سمت مناطق جنوبغربی ایران، مدت زمان قرار گرفتن زهره پشت ماه افزایش مییابد و در برخی مناطق ممکن است این مدت به حدود ۸۰ دقیقه برسد. از این رو، موقعیت جغرافیایی رصدگر نقش مهمی در زمانبندی و نحوه مشاهده این پدیده دارد.
بر اساس محاسبات انجامشده، اختفای ماه و زهره در بسیاری از نقاط ایران قابل مشاهده است، اما در برخی مناطق شمالشرق کشور، از جمله مشهد و بجنورد، اختفا رخ نخواهد داد. زمان آغاز و پایان این پدیده نیز بسته به شهر محل رصد متفاوت است.
برای نمونه، در تهران آغاز اختفا حدود ساعت ۱۳:۵۹ و پایان آن حدود ساعت ۱۴:۵۳ پیشبینی شده است.
در زمان وقوع این پدیده، ماه تنها حدود ۱۲ درصد روشنایی خواهد داشت و زهره نیز با قدر ظاهری حدود منفی ۴.۵، یکی از درخشانترین اجرام آسمان خواهد بود.
ترکیب هلال باریک ماه و درخشش بسیار زیاد زهره، در صورت مساعد بودن شرایط جوی و شفافیت آسمان، امکان مشاهده این سیاره حتی با چشم غیرمسلح را فراهم میکند. با این حال، برای مشاهده دقیق مراحل اختفا، استفاده از تلسکوپ توصیه میشود.
اختفا به پدیدهای گفته میشود که در آن، از دید ناظر زمینی، یک جرم آسمانی برای مدتی پشت جرم دیگری قرار میگیرد و از دید ناظر پنهان میشود. ماه به دلیل قطر ظاهری نزدیک به ۳۰ دقیقه قوسی، بارها موجب اختفای ستارگان میشود، اما اختفای سیارات پدیدهای کمتکرارتر و از نظر رصدی جذابتر است.
کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران از منجمان آماتور و علاقهمندان به رصدهای نجومی دعوت کرده است علاوه بر مشاهده و عکاسی از این رویداد، در صورت برخورداری از تجهیزات مناسب، در ثبت علمی زمان آغاز و پایان اختفا نیز مشارکت کنند.
مهمترین نکته در این نوع رصد، ثبت دقیق زمان است. رصدگران باید پیش از آغاز برنامه، ساعت یا ابزار زمانسنج خود را با زمان جهانی (UTC) هماهنگ کرده و میزان خطای ساعت خود را نیز با استفاده از ابزارها و برنامههای مناسب مشخص کنند.
لحظه آغاز اختفا زمانی است که قرص زهره از پشت لبه ماه شروع به پنهان شدن میکند و پایان اختفا نیز زمانی ثبت میشود که نخستین بخش روشن زهره دوباره از پشت لبه ماه ظاهر شود. ثبت دقیق این زمانها میتواند دادهای ارزشمند برای مقایسه با پیشبینیهای نجومی فراهم کند.
استفاده از تلسکوپ با بزرگنمایی مناسب و ترجیحاً سامانه موتوردار برای دستیابی به نتایج دقیقتر توصیه میشود. همچنین فیلمبرداری پیوسته از لحظه ورود و خروج زهره از پشت ماه، بهویژه در شرایطی که زمان دقیق روی تصویر ثبت شده باشد، میتواند کیفیت دادههای رصدی را افزایش دهد.
از آنجا که اختفای ماه و زهره در طول روز رخ میدهد، رعایت نکات ایمنی اهمیت ویژهای دارد. رصدگران نباید بدون استفاده از فیلتر خورشیدی استاندارد و مناسب، تلسکوپ یا دوربین را به سمت خورشید نشانه بگیرند.
خورشید در زمان وقوع این پدیده در آسمان حضور دارد و حتی نگاه کوتاه از طریق تلسکوپ یا دوربین بدون فیلتر مناسب میتواند آسیب جدی و دائمی به چشم وارد کند؛ بنابراین برای رصد و تصویربرداری باید از تجهیزات و روشهایی استفاده شود که مانع برخورد مستقیم و خطرناک نور خورشید با چشم، حسگر یا سامانه نوری شوند.
اختفای روزگاهی ماه و زهره علاوه بر جذابیت بصری، فرصتی برای پیوند میان رصد آماتوری، عکاسی نجومی و مشارکت علاقهمندان در ثبت دادههای علمی فراهم میکند. علاقهمندان میتوانند با مراجعه به جدولهای زمانی و نقشههای اختفا، زمان دقیق وقوع این پدیده را برای محل رصد خود مشخص کرده و در صورت برخورداری از تجهیزات مناسب، مشاهدات خود را ثبت و مستندسازی کنند.
منبع: ایسنا