اصلاح هندسی و ایمن‌سازی نقاط پرخطر جاده‌های خراسان رضوی

به گزارش شهرآرانیوز؛ رفع خطر سی نقطه پرتصادف در خراسان رضوی، اگرچه به کاهش چشمگیر تصادفات در همان محدوده‌ها منجر شده است، اما بررسی وضعیت تصادفات استان نشان می‌دهد که اصلاح هندسی و ایمن‌سازی راه به‌تنهایی نمی‌تواند کاهش محسوسی در آمار کل سوانح و تلفات ایجاد کند، موضوعی که ضرورت توجه هم‌زمان به رفتار رانندگان، کیفیت خودروها، تجهیزات کنترل ترافیک و توان عملیاتی پلیس را بیش از گذشته نشان می‌دهد.

ایمنی راه‌ها یکی از حلقه‌های اصلی در زنجیره پیشگیری از تصادفات است، حلقه‌ای که در سال‌های اخیر با شناسایی و اصلاح نقاط پرتصادف، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، تجربه اجرای طرح‌های ایمن‌سازی در خراسان رضوی نشان می‌دهد که میان اثرگذاری مستقیم یک اقدام در یک محدوده مشخص و تأثیر آن بر کاهش تصادفات در مقیاس کل استان، تفاوت قابل توجهی وجود دارد.

در همین راستا، مدیرکل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای خراسان رضوی، در گفت‌و‌گو با شهرآرا درباره آخرین وضعیت نقاط پرتصادف استان، اظهار کرد: براساس آخرین مطالعات و ارزیابی‌های ایمنی راه‌ها، فرایند احصای این نقاط از سوی کمیسیون ایمنی راه‌های کشور انجام می‌شود و سی نقطه پرتصادفی که در سال۱۴۰۱ در استان خراسان رضوی شناسایی شده بود تا پایان سال۱۴۰۴ به‌طور کامل رفع خطر شده است.

در سال ۱۴۰۴ نیز هفت نقطه پرتصادف رفع خطر شد و با احتساب نقاطی که پیش از آن اصلاح شده بودند، مجموع نقاط مصوب استان به‌طور کامل تعیین‌تکلیف شده است. این درحالی است که فرایند شناسایی نقاط جدید متوقف نشده و کمیسیون ایمنی راه‌های کشور، در حال بررسی آمار تصادفات سه‌ساله ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ برای احصای نقاط پرتصادف جدید است.

شناسایی نقاط جدید براساس داده‌های سه‌ساله

جعفر شهامت افزود: نحوه شناسایی نقاط پرتصادف نشان می‌دهد که قرارگرفتن یک محدوده در این فهرست، صرفا به وقوع یک حادثه یا افزایش مقطعی تصادفات وابسته نیست. تراکم تصادفات فوتی و جرحی در یک محدوده مشخص و مقایسه آن با آمار کشوری، از مهم‌ترین معیار‌های مورد استفاده در این فرایند است. به این ترتیب، داده‌های تصادفات در یک دوره زمانی مشخص مورد بررسی قرار می‌گیرد تا محدوده‌هایی که میزان و شدت سوانح در آنها از شرایط قابل قبول فاصله دارد شناسایی شوند. همین رویکرد قرار است برای آمار سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ نیز اجرا شود و خروجی آن مبنای تعیین نقاط جدید پرتصادف استان خواهد بود.

وی در ادامه گفت: در میان نقاط مصوب سال۱۴۰۴، بیشترین تمرکز مربوط به محور مشهد ـ چناران ـ قوچان بوده است، به‌طوری که ۹نقطه از نقاط شناسایی‌شده در این محور قرار داشته‌اند. این موضوع اهمیت بررسی شرایط این محور و شناسایی عوامل مؤثر بر افزایش تصادفات در محدوده‌های مختلف آن را دوچندان می‌کند. نسخه ایمنی برای هر نقطه متفاوت است و پس از شناسایی یک نقطه به‌عنوان محدوده پرتصادف، اقدام اصلاحی نیز بر مبنای شرایط همان نقطه تعیین می‌شود.

شهامت افزود: اصلاح هندسی، نصب حفاظ، تأمین روشنایی و تهیه و نصب علائم از جمله اقداماتی بوده که برای ایمن‌سازی نقاط شناسایی‌شده اجرا شده است. این اقدامات نیز براساس مطالعات مشاور انجام شده‌اند، بنابراین برای همه نقاط یک نسخه واحد در نظر گرفته نشده است. ممکن است در یک محدوده، مشکل اصلی به وضعیت هندسی مسیر مربوط باشد و در نقطه‌ای دیگر، تأمین روشنایی، نصب حفاظ یا تکمیل علائم، ضرورت بیشتری داشته باشد.

اهمیت این موضوع در آن است که نقطه پرتصادف لزوما یک مشکل واحد ندارد و رفع خطر آن نیازمند شناخت دقیق شرایط فنی و ترافیکی همان محدوده است. از همین رو، مطالعه کارشناسی پیش از اجرای عملیات، تعیین‌کننده نوع اقدام موردنیاز است. برای نقاطی که امکان رفع کامل خطر در آنها فراهم نشده، اقدامات مربوط به نقاط سال گذشته انجام شده است. در واقع، فرایند ایمن‌سازی متوقف نشده و هم‌زمان با بررسی نقاط جدید وضعیت نقاط باقی‌مانده نیز در حال پیگیری است.

اعتبار ایمن‌سازی نقاط پرتصرف مشخص شد

مدیرکل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای خراسان رضوی تشریح کرد: ایمن‌سازی نقاط پرخطر، علاوه‌بر مطالعات تخصصی، نیازمند منابع مالی جالب توجهی است. براساس برآورد اعلام‌شده، هزینه ایمن‌سازی هر نقطه پرتصادف به‌طور متوسط حدود ۲۰ تا ۴۰میلیارد تومان است، البته رقم نهایی به نوع عملیات موردنیاز در هر محدوده بستگی دارد. در شرایطی که هنوز فهرست نهایی نقاط جدید مشخص نشده، اعتبار موردنیاز برای ایمن‌سازی آنها نیز به‌طور کامل احصا نشده است؛ بنابراین ابتدا باید فرایند شناسایی نقاط جدید به پایان برسد و پس از مشخص‌شدن نیاز‌های فنی هر نقطه، هزینه اجرای طرح‌ها تعیین شود.

نقاط پرتصادف پس از ایمن‌سازی، بازنگشتند

وی بیان کرد: در محور‌های استان نقطه‌ای وجود ندارد که با وجود ثبت به‌عنوان نقطه پرخطر، صرفا به دلیل کمبود اعتبار یا ملاحظات فنی، اقدامی برای رفع خطر آن انجام نشده باشد. این موضوع نشان می‌دهد که در نقاط مصوب، اصل مداخله برای کاهش خطر در دستورکار قرار گرفته و اصلاح نقاط به مرحله اجرا رسیده است.

شهامت ادامه داد: یکی از مهم‌ترین نشانه‌های موفقیت طرح‌های ایمن‌سازی، وضعیت نقاطی است که پس از اصلاح، دیگر در فهرست نقاط پرتصادف قرار نگرفته‌اند. آمار تصادفات در نقاط پرتصادف پس از اجرای اقدامات اصلاحی به‌طور چشمگیری کاهش پیدا می‌کند. دلیل روشن این ادعا نیز در بازنگری‌های دوره‌ای نقاط پرتصادف دیده می‌شود، نقاطی که در سال‌های گذشته شناسایی و رفع خطر شده‌اند و در بازنگری‌های بعدی، دوباره در فهرست نقاط جدید قرار نگرفته‌اند. این تجربه نشان می‌دهد که اقدامات مهندسی راه، دست‌کم در محدوده‌ای که مشکل آن شناسایی‌شده، اثر مشخصی بر کاهش تصادفات دارد.

رفع نقاط پرتصرف، آمار کل تصادفات را کاهش نداد

وی بیان کرد: با وجود اثرگذاری قابل توجه رفع نقاط پرتصادف، این اقدامات تأثیر چشمگیری بر کاهش کل تصادفات استان و تلفات ناشی از آن نداشته است. این نکته اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان می‌دهد که مسئله تصادفات را نمی‌توان صرفا با اصلاح فیزیکی جاده‌ها حل کرد. وقتی یک نقطه پس از ایمن‌سازی از فهرست نقاط پرتصادف خارج می‌شود، در واقع یک بخش از مسئله حل شده است، اما بخش‌های دیگری همچنان می‌توانند در وقوع حادثه نقش داشته باشند.

مدیرکل راهداری استان گفت: یکی از مهم‌ترین عوامل، رفتار کاربران و رانندگان است. نحوه رانندگی، رعایت مقررات و میزان پایبندی به اصول ایمنی ترافیک، مستقیما با احتمال وقوع حادثه ارتباط دارد. به همین دلیل، اصلاح رفتار ترافیکی باید در کنار پروژه‌های عمرانی دنبال شود و نمی‌توان انتظار داشت تمام بار کاهش تصادفات بر دوش راه قرار گیرد.

از سوی دیگر، کیفیت خودرو‌ها نیز در این معادله اهمیت دارد، حتی در شرایطی که مسیر از نظر زیرساختی ایمن شده باشد، ضعف ایمنی خودرو می‌تواند در وقوع یا شدت پیامد‌های یک حادثه مؤثر باشد؛ بنابراین ارتقای کیفیت خودروها، یکی دیگر از بخش‌هایی است که در سیاست کاهش تلفات نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد.

کاهش تصادفات با اصلاح راه به‌تنهایی ممکن نیست

وی گفت: بهبود و توسعه ابزار‌های کنترل ترافیک می‌تواند امکان نظارت مؤثرتر بر رفتار کاربران را فراهم کند و افزایش توان اجرایی و لجستیکی پلیس نیز ظرفیت برخورد و کنترل تخلفات را افزایش می‌دهد. از این منظر، پلیس فقط یک نهاد برخوردکننده با تخلف نیست، بلکه یکی از اجزای مهم نظام پیشگیری از تصادف محسوب می‌شود.

اصلاح نقاط پرتصادف ضروری است و آمار موجود نیز اثربخشی این اقدام را در همان محدوده‌ها تأیید می‌کند، اما برای کاهش محسوس آمار کل استان، مجموعه‌ای از اقدامات باید به طور هم‌زمان پیش برود. ادامه اصلاح نقاط پرتصادف همچنان یک ضرورت است، زیرا هر نقطه‌ای که پس از بررسی‌های آماری در فهرست مناطق پرخطر قرار گیرد، نیازمند مداخله است.

اما هم‌زمان باید سهم رفتار رانندگان، کیفیت خودروها، ابزار‌های کنترل ترافیک و توان اجرایی پلیس نیز در برنامه‌های کاهش تصادفات مورد توجه قرار گیرد.

وی در پایان تأکید کرد: واقعیت این است که جاده ایمن، خودروی ایمن و راننده قانون‌مدار سه ضلع یک معادله‌اند و حذف هر کدام از این اجزا، نتیجه نهایی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. تجربه رفع نقاط پرتصادف در خراسان رضوی نیز همین موضوع را نشان می‌دهد. مهندسی راه می‌تواند یک نقطه خطرناک را اصلاح کند، اما برای کاهش پایدار تصادفات و تلفات در مقیاس استان، باید مدیریت ایمنی از یک نقطه مشخص فراتر برود و تمام عوامل مؤثر بر حادثه را هم‌زمان هدف قرار دهد.