براساس قوانین بین المللی، زمانی کودکی می تواند کارهای ساده و بی خطر را انجام بدهد که دست کم 14سال داشته باشد و بیش از 14 ساعت در هفته هم کار نکند. با این توصیف سالیانه 150میلیون کودک در دنیا به کار اجباری و غیرقانونی گماشته می شوند که نتیجه آن آسیب های مختلفی نظیر پیری زودرس، سوء تغذیه، افسردگی و گرایش به رفتارهای پرخطر نظیر استعمال مواد مخدر است و حتی در مواردی شاهد مرگ کودکان هم هستیم. کودکانی که عموما در خانواده هایی فقیر، رها شده و بدسرپرست زندگی می کنند و از هیچ حمایتی هم برخوردار نیستند.
کشورهایی که «کار کودکان» ممنوع نیست
نپال
سالیانه بیش از 8000دختربچه در نپال دزدیده می شوند تا به عنوان برده به هند یا دیگر کشورها برای کار و سوء استفاده جنسی فروخته شوند. دخترانی که در بدترین شرایط و فقر زندگی می کنند و ربایندگان با اطلاع از همین شرایط ناگوار به راحتی در شبکه های اجتماعی برای فروش و ازدواج اجباری آن ها اقدام می کنند. متأسفانه اگر این دختران به خانواده هایشان هم بازگردانده شوند از هیچ حمایتی برخوردار نیستند.
بورکینافاسو
اوضاع کار کودکان در این کشور اصلا خوب نیست و برخی از کودکان کمتر از 8 سال به کارهای سخت همچون کار در معادن طلا واداشته می شوند. کار در این شرایط بسیار مشکل و حتی مرگ آور است. کودکان برای پیدا کردن قطعات طلا مجبور به پایین رفتن تا عمق 60 متری هستند و کارفرمایان این قطعات را به گزاف ترین قیمت می فروشند بدون آنکه چیزی عاید این کودکان شود.
مصر
دیدن کودکان کار در خیابان های قاهره اصلا عجیب نیست و شمار زیادی حدود 180هزار کودک در خیابان های این شهر مشغول جمع آوری زباله ها هستند. کار آن ها این است که هرروز از صبح تا شب، زباله های بازیافتی را حتی بدون داشتن دستکش جمع کنند. غذای این کودکان باقی مانده خوراکی های سطل زباله هاست و مداوم با انواع باکتری ها و عوامل بیماری زا دست وپنجه نرم می کنند تا بالأخره با یکی از همان ها از پا درآیند.
ساحل عاج
گرچه آمار رسمی در دست نیست، اما براساس جدید ترین مطالعه، 33.6 % کودکان 6 تا 9 ساله ساحل عاج، به کار در مزارع کشت کاکائو مشغول هستند. این آمار درباره کودکان ده تا چهارده ساله به 64 % و
پانزده تا هفده ساله به 79.1 % می رسد که مربوط به ساحل عاج و کشورهای همسایه آن نظیر مالی و بورکینافاسو نیز هست. برخی کودکان در این کشور از چهار سالگی فروخته می شوند، زیرا والدینشان نمی توانند از عهده مخارج آن ها برآیند. این کودکان به کارگاه های بافندگی سپرده می شوند و ساعت ها پشم می بافند که باعث ابتلا به بیماری هایی نظیر مشکلات تنفسی می شود. درنهایت برخی از آن ها موفق به فرار از این کارگاه ها می شوند و به گدایی در خیابان ها می پردازند.
درکشورهای توسعه یافته چه خبر است؟
ردپای پدیده کودکان کار در قاره سبز نیز دیده می شود و افزون بر اسپانیا، ایتالیا، روسیه و یونان، پرتغال هم درگیر آن است. سالیانه 300 هزار کودک شش تا پانزده ساله در پرتغال از تحصیل محروم هستند. بسیاری از آن ها در کارهای ساختمانی، کشاورزی، کفاشی و پارچه بافی کار می کنند. برای نمونه در یکی از شهرهای پرتغال، روزانه بیش از 500جفت کفش از برندهای معروف اروپایی تنها با پرداخت 40/0 یورو در ساعت، آن هم به وسیله کودکان تولید و روانه بازار می شود.
در آمریکا نیز کودکان بسیاری که عموما جز اقلیت های قومی یا مهاجران هستند، مجبورند کارهای سخت و با کمترین دستمزد را انجام بدهند. در بریتانیا 2میلیون کودک با بیش از 17ساعت کار قانونی در هفته کار می کنند که بیشتر آن ها در شرایط بدی مانند ساعت های طولانی کار، اعمال خشونت جسمی و جنسی و نداشتن بیمه و دستمزد کافی به سر می برند. در آلمان هم شرایط به همین منوال است. اشتغال 500هزار کودک سیزده تا پانزده ساله پس از ساعات مدرسه برای تأمین پول توجیبی که معمولا به مشاغل غیرقانونی و خلاف روی می آورند، نمونه ای از این وضعیت است.
شرایط اما در کانادا کمی سختگیرانه تر است. به طورمثال اشتغال نوجوانان کمتر از 16سال اگر مدرک سیکل نداشته باشند در ساعات مدرسه، ممنوع و غیرقانونی است. به جز در مواردی مانند توزیع روزنامه یا فعالیت در کارهای هنری، کارفرما حق وادار کردن کودک به کار در ساعات 11شب تا 6 صبح را ندارد. همچنین نباید کارهایی که به تحصیل، سلامت و رشد جسمی و روحی کودک آسیب می رساند، به او محول شود. همچنین به منظور حمایت از کودکان، هر سازمان یا نهادی در این کشور خودش موظف به انتخاب دقیق نیروی کار است و کارفرمایان و کارمندان موظف به ارائه گزارش درباره هرگونه تخلفی در این باره هستند.
راهکار های یونیسف برای مقابله با کار کودکان
یکی از فعالیت های جدی صندوق اضطراری بین المللی کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) مقابله با پدیده کودکان کار در دنیاست که برای ریشه کنی آن راهکارهایی ارائه و کشورها را موظف به پیگیری آن کرده است.
تحصیل رایگان
تحصیل اجباری و رایگان روش بسیار مطمئنی برای مقابله با کار کودکان است، زیرا کودکی که آموزش های لازم زندگی را فرابگیرد، می تواند در آینده شغل خوبی داشته باشد و فرزندان خودش را نیز به مدرسه بفرستد."تایلند" یکی از کشورهایی که کاملا درگیر با پدید کار و قاچاق کودکان است توانسته این برنامه را اجرایی و با کمک نهادهای بین المللی شمار بیشتری از کودکان را به تحصیل مجبور کند. برای نمونه آمار ثبت نام در دبیرستان های این کشور از 66.4 % در سال 2004، به 78 % در سال 2012 رسید.
ممنوعیت استخدام کودکان
در برخی کشورها مانند چین، بنگلادش و هند به کارگیری کودکان در کارخانه ها و مؤسسات مختلف کاملا امری عادی است که درعین کار سخت، دستمزد بسیار کمی هم پرداخت می شود. براساس برنامه بین المللی مقابله با کار کودکان که در 88 کشور اجرا می شود، کارفرماها حق استخدام کودکان را ندارند ولی متأسفانه درهمه جا موارد بی تعهدی به قانون به وفور دیده می شود.
بایکوت محصولات تولید شده کودکان
بسیاری از محصولات پرفروش و گران قیمت در کشورهای پیشرفته، محصول کار کودکان است. گرچه به راحتی نمی توان تشخیص داد که هرمحصولی را چه کسی ساخته است، اما محصولات ارزان و به ویژه با برچسب
" ساخت چین" همچنین هند، بنگلادش و نپال گواه به کارگیری نیروی ارزان قیمت کودکان است. بایکوت خرید چنین محصولاتی در دنیا، افزون بر کاهش نرخ کار کودکان، شانس خوبی برای افراد فقیر که با دستمزد ناچیزی کار می کنند نیز خواهد بود تا وضعیت بهتری پیدا کنند.
مترجم: مریم سادات کاظمی
کودکان کار در مناطق مختلف دنیا
براساس آمارهای سازمان جهانی کار(ILO) سالیانه 218میلیون کودک پنج تا هفده ساله کار می کنند که 150میلیون نفر آن ها شغل تمام وقت دارند و مصداق " کودکان کار" هستند. نیمی از این کودکان (حدود 73 میلیون نفر) در شرایط سخت کار می کنند.