سمانه رضوانی | شهرآرانیوز؛ اگر از پدر و مادرهایی که دغدغه دین فرزندشان را دارند، بپرسید که بزرگترین دغدغهشان چیست، بیشتر، از آینده معنوی فرزندشان میگویند. در این دنیایی که رسانهها و شبکههای اجتماعی دشمن، همه تلاششان را میکنند تا فرزندانمان را از معنویت و دین دور کنند، ما باید موضوع انتقال مفاهیم دینی به آنها را جدی بگیریم.
گاهی نمیدانیم از کجا شروع کنیم. نگرانیم که با زور و اجبار آنها را از دین، زده کنیم یا درمیان شلوغی زندگی، این موضوع مهم به حاشیه رانده شود. خبر خوب اینکه خداوند، پیامبر (ص) و اهلبیت (ع) و قرآن را بهعنوان نشاندهنده نقشه راه، به ما داده است.
امامصادق (ع) فرمودند: «به فرزندان خود هرچه زودتر حدیث بیاموزید، قبل از آنکه مخالفان بر شما سبقت گیرند و دلهای کودکان شما را با سخنان نادرست خویش، اشغال کنند.» این حدیث نشان میدهد که تربیت دینی، یک مسابقه با زمان است.
بهترین لحظه برای شروع، امروز است. اما شروع درست چگونه است؟ هویت دینی فرزند حتی قبل از تولد او رقم میخورد. یکی از کلیدیترین ابزار درکنار آموزش، محبت و مهرورزی به فرزند است. وقتی فضای عاطفی بین خانواده پررنگتر شود، آموزش دینی هم راحتتر و تأثیر آن، بیشتر میشود. این موضوع آنقدر مهم است که امامصادق (ع) فرمودند:
«إنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ لَیرْحَمُ الرَّجُلَ لِشِدَّه حُبَّهِ لِوُلدِه: خداوند عزوجل، انسان را برای محبت بسیار به فرزندانش، مشمول رحمت خود قرار میدهد.»
بچهها آنچه میبینند، میشوند، نه آنچه میشنوند. امام صادق (ع) میفرمایند: «مردم را با غیرزبانتان به نیکی دعوت کنید تا در شما کوشش، راستی و پرهیزکاری را ببینند.» اگر ما هر روز روی منبر برویم و اهل خانه را نصیحت کنیم، تا وقتی که در عمل نبینند که خود ما هم عاملیم، حرفهای ما تأثیرگذار نخواهد بود.
اگر میخواهیم فرزندمان اهل نماز شود، باید ما را درحال نماز خواندن بااشتیاق ببیند. اگر میخواهیم راستگو بار بیاید، حتی شوخیهایمان هم نباید با دروغ همراه باشد. وقتی بچهها ببینند دین در زندگی والدین، «جاری» است نهفقط بر سر زبان و در کلماتشان، آن را میپذیرند.
یکی از دغدغههای امروز والدین، تربیت فرزندی است که دربرابر خواستههای نادرست خود و دیگران، بتواند بایستد. اسلام به ما آموخته است که «خودکنترلی» و «قدرت انتخاب»، یکمهارت مهم دینی است. خدا در قرآن کریم میفرماید: «وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَویٰ-فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِیَ الْمَأْوَىٰ: و، اما کسی که از مقام و منزلت پروردگارش ترسیده و نفس را از هواوهوس بازداشته است، پس بیتردید جایگاهش بهشت است.» (نازعات ۴۰-۴۱).
نکتهای که از آیه در زمینه تربیت میتوانیم برداشت کنیم، این است که تربیت واقعی وقتی شکل میگیرد که فرزند ما از روی قدرت درونی، نه از روی اجبار، راه درست را انتخاب کند.
این دقیقا همان مهارتی است که فرزند ما به آن نیاز دارد: توانایی نه گفتن به خواسته لحظهای برای رسیدن به پاداش بزرگ. حالا چگونه این مهارت را در فرزندمان پرورش دهیم؟ اول باید بدانیم تربیت مثل تمیز کردن خانه نیست که همان لحظه از دیدن برق افتادن آن، کیف کنیم نه؛ بهمرور و در طول زمان، اثرش را خواهیم دید. امامکاظم (ع) میفرمایند: «ای هشام! همانا برای خدا دو حجت است: حجت آشکار و حجت پنهان. حجت آشکار، پیامبران و امامانند و حجت پنهان، عقل است.»
ما باید عقل فرزندمان را تقویت کنیم تا خودش تشخیص دهد. به او بگوییم: «به نظر تو کدام کار بهتر است؟»، «فکر میکنی اگر این کار را بکنی، چه اتفاقی میافتد؟» این سؤالات ساده، قدرت تحلیل و انتخاب را در او رشد میدهد. فرزندی که یاد گرفته است برای رسیدن به پاداش بزرگتر، از لذت کوچک بگذرد، در نوجوانی راحتتر میتواند دربرابر فشار دوستان، روابط ناسالم و... «نه» بگوید. او تمرین کرده است که چشمانداز دور را ببیند.
یکى از غرایزى که خدا در باطن کودک قرار داده، تمایل به بازى است. در فطرت کودک، میل به بازى وجود دارد. بازى براى کودک درسى است از زندگی؛ البته متناسب با استعداد او. کودک از بازى یاد مىگیرد و با بازى تربیت مىشود و رشد مىکند. شاید بعضى پدران و مادران، بازى را کاری بیهوده و بىارزش بدانند ولى حقیقت غیر از این است. بازى براى کودکان، کار است و شغل اساسى اوست.
حضرت امیرالمؤمنین (ع) فرمودهاند: «کسى که کودکى دارد، باید در راه تربیت او، خود را تا حد طفولیت تنزل دهد.» این حدیث بسیار عمیق است. «کودک شدن» به این معناست که از دنیای سنگین بزرگسالان، خارج و وارد دنیای پرشور کودک شویم. این یعنی بازی فقط سرگرمی نیست؛ یک بستر فوقالعاده برای انتقال ارزشهاست. در بازی میتوان شجاعت، بخشش، دوستی و... را تمرین کرد.
درمیان همه توصیهها، گاهی خودمان را فراموش میکنیم. ما فقط مربی نیستیم، پدر و مادری هستیم که دستش به آسمان باز است. امامسجاد (ع) در صحیفهسجادیه میفرمایند: «و آنان را نیکوکار، پرهیزکار، بصیر و بینا، شنوا و فرمانبردار خود و نسبتبه دوستانت، عاشق و خیرخواه و در ارتباط با دشمنانت، سرسخت و کینهورز، قرار ده.» این دعا نشان میدهد که والدین موفق، نهتنها تلاش میکنند، بلکه از خدا ثمره خوب میخواهند.
این آموزش باورهای بنیادین از کودکی، ذهن کودک را برای پذیرش توحید آماده میکند. بیایید برای فرزندانمان دعا کنیم، حتی جلوی خودشان دعا کنیم و از خدا هدایتشان را بخواهیم. این دعاها انشاءالله مستجاب میشود و به کودک میفهماند که بزرگترین نگرانی پدر و مادرش، دین اوست.