ایده‌هایی برای عمران و آبادانی معنوی مساجد | مساجد برقرار

به گزارش شهرآرانیوز؛ مروری هرچند کوتاه بر کتاب تاریخ نشان می‌دهد مساجد ـ که به تعبیر قرآن و روایات، خانه‌های خدا بر زمین‌اندـ در زیست اسلامی ایرانی، به‌ویژه در بزنگاه‌های اجتماعی و سیاسی، همواره پناه و پایگاه مردم بوده‌اند. همین نقش و اثر، ضرورت توجه به عمران و آبادانی مسجد را نه‌فقط در بُعد ظاهری، بلکه در وجه باطنی و معنوی آن یادآور می‌شود؛ عمرانی که راه و روش خود را دارد و اگر تحقق یابد، حالِ ما را دگرگون می‌سازد.

تعطیلی مسجد مکروه است

در زیست مؤمنانه نه‌تنها انس با مسجد و رفت و آمد به آن محدود به زمان خاص نیست، بلکه به فرموده پیامبر (ص) «مؤمن در مسجد همچون ماهی در آب است»، این ضرورت و حیاتی بودن این انس و حضور را نشان می‌دهد. اساسا یکی از مهم‌ترین راه‌های آبادانی مسجد که قرآن بر آن تأکید دارد همین حضور است، مسجد بدون رفت و آمد مردم و نقش‌آفرینی در زندگی آنها روح ندارد.

برای همین هم تعطیل کردن مسجد مکروه است و در روایات آمده که مسجد یکی از سه شکایت‌کننده به خدا از مردم در روز قیامت است، چنان که پیامبر (ص) فرمودند: «روز قیامت سه نَفر می‌آیند و (از امت) شکایت می‌کنند: یکی قرآن، دیگری مسجد و دیگر عترت و اهل بیت من» (وسائل، ج ۳، ص ۴۸۴).

مسجد چطور آباد می‌شود؟

روایات درباره چگونگی عمران معنوی مسجد تصریح و توصیه دارند، چنان که روزی رسول خدا (ص) خطاب به ابوذر فرمودند: «در تعمیر و آبادانی مساجد بکوش که ثواب آن از ناحیه پروردگار، بهشت است». ابوذر پرسید: مساجد را چگونه آباد کنیم؟ پیامبر (ص) فرمودند: «در مساجد با صدای بلند سخن نگویید، حرف باطل و سخن نادرست نزنید و داد و ستد و خرید و فروش نکنید.‌ای اباذر! تا در مسجد هستی، بکوش یاوه و بیهوده نگویی و اگر این چند دستور را رعایت نکردی، روز قیامت جز خویشتن را ملامت و سرزنش مکن» (بحارالانوار، ج ۸۳، ص ۳۷۰).

مؤمنان مساجد را آباد می‌کنند

خداوند در قرآن عمران و آبادانی مسجد را از نشانه‌های ایمان واقعی برمی‌شمارد و می‌فرماید: «إِنَّمَا یَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ ...؛ آباد کردن مساجد خدا فقط در صلاحیت کسانی است که به خدا و روز قیامت ایمان آورده‌اند ...» (توبه، ۱۸).

گروهی از مفسران معتقدند که مقصود آیه، عمران ظاهری نیست، بلکه این واژه بر عمران معنوی نیز دلالت دارد که همان آباد نگاه‌داشتن مساجد و حضور در آنها برای ادای نماز و کار‌های سودمند است. همین تصریح، وظیفه جامعه اسلامی را مشخص می‌کند. باید توجه داشت این تأکید صرفا به عمران و آبادانی ظاهری مسجد محدود نمی‌شود.

جوان، نبض مسجد است

آنچه امروز بیشتر اهمیت دارد عمران و آبادی معنوی مساجد است و به تعبیر دیگر بیش از آنچه به ساختن مسجد اهمیت می‌دهیم باید به ساختن افرادی که اهل مسجد و پاسدار و حافظ آن هستند، بها بدهیم؛ مسجد باید کانونی برای فعالیت‌ها و برنامه‌های سازنده و مؤثر در آگاهی و بیداری مردم باشد، علاوه بر این، محتوا و رویکرد مسجد باید به گونه‌ای باشد که جوانان را جذب کند و به نوعی پناه و ملجأ آنها باشد، اگرچه حضور افراد مُسن و کهن‌سال در مسجد و استفاده از تجربه آنها مفید و مؤثر است، اما مهم حضور جوانان خوش‌فکری است که با استعداد و ابتکار و ظرفیت‌های خود مساجد را مرکز ثقل محله و شهر می‌کنند.

مساجد را برقرار کنیم

از راه‌های مهم عمران و آبادانی معنوی مسجد، برقرار بودن آن است. همان تعبیری که رهبر معظم انقلاب به‌ویژه در سال‌های اخیر بار‌ها بر آن تأکید کرده‌اند.

مسجد برقرار علاوه بر باز و فعال بودن در سه نوبت نماز، در محتوا و برنامه هم به قدری دست پُر و حرف برای گفتن دارد که اقشار مختلف را جذب خود می‌کند، مسجد برقرار صرفا به برگزاری جشن یا مراسم عزاداری در مناسبت‌ها اکتفا نمی‌کند و مهم‌تر آنکه برای جوانان برنامه دارد، جوان به دلیل روحیه پویایی و ابتکار و امید به آینده منشأ تحولات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است. 

بنابراین، اگر این ظرفیت و استعداد در فضای معنوی مسجد قرار بگیرد و ارزش افزوده معنوی بیابد، قطعا می‌تواند مسیر رسیدن به اهداف را کوتاه و آنها را دست‌یافتنی‌تر کند.

رمضان در مسجد به‌یادماندنی می‌شود

در برقراری مسجد نمی‌توان از نقش زمان‌ها چشم‌پوشی کرد؛ فرصتی مثل ماه مبارک رمضان که موسم مهمانی خداست و چه جایی بهتر از مسجد برای برگزاری پُرشور این مهمانی؛ از غبارروبی و خانه‌تکانی و آماده کردن مسجد برای ورود به ضیافت‌الله تا برگزاری جلسات جزءخوانی قرآن، محافل انس با قرآن، جشن‌های تکلیف برای نومکلفان، سفره‌های افطاری ساده، اما لبریز از معنویت، جلسات دعاخوانی، مسابقات کتاب‌خوانی، جشن‌های رمضانی، رسیدگی به حال دردمندان و فقرا و ... همه می‌تواند رمضان را در مسجد به جشن بزرگ ملی مذهبی و یک مهمانی به یادماندنی تبدیل کند.