بررسی احکام فقهی درباره دلایلی که مانع روزه می‌شوند | همه آنچه که باید درباره روزه نگرفتن بدانید

به گزارش شهرآرانیوز؛ اگرچه ماه مبارک رمضان به تصریح قرآن کریم، ماه صیام و روزه است و روزه این ماه مبارک بر همه مکلفان واجب است، اما همان خدایی که روزه را بر ما واجب کرده، به‌تناسب شرایط جسمی افراد و درصورت وجود وضعیتی که روزه‌داری نه‌تنها فواید باطنی خود را برای فرد به ارمغان ندارد، بلکه ممکن است ضرر هم داشته باشد، او را معاف می‌کند و این‌چنین، جلوه دیگری از انعطاف‌پذیری احکام دینی را به نمایش می‌گذارد.

در این نخستین روز‌های ضیافت‌الله و در گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام والمسلمین مظفر برسلانی، استاد حوزه و دانشگاه و کارشناس احکام رسانه ملی و امام‌جماعت آستان‌قدس‌رضوی، به بررسی شرایطی که مانع روزه‌داری است، پرداخته‌ایم.

گروه‌های معاف از روزه

بنابر آموزه‌های دینی، سه گروه هستند که ممکن است به‌دلایلی از روزه معذور باشند؛ چون قاعده‌ای کلی وجود ندارد که براساس آن بگوییم همه بیماران، همه افراد سالمند و همه بانوان باردار و شیرده، معاف از روزه هستند؛ به‌دلیل آنکه استقامت و پایداری بدن افراد متفاوت است، لذا اینکه برخی تماس می‌گیرند و می‌گویند من نوع خاصی از تالاسمی را دارم یا فشار خونم فلان عدد است و فلان مشکل معده را دارم و انتظار دارند کارشناس فقهی، آنها را از روزه‌داری معاف کند، تفکری غلط است؛ چون اساسا چنین حکمی از حوزه تخصص کارشناس فقهی، خارج است. ملاک برای روزه‌داری بعد از جمع‌آوری اطلاعات از پزشک سنجش توانایی فرد است.

شروط روزه‌خواری بیماران

معافیت از روزه به‌دلیل بیماری، شرایطی دارد؛ نخست آنکه روزه، بیماری را تشدید کند؛ دوم روزه، طول درمان را طولانی‌تر کند و سوم، فرد ناچار به دریافت دز دارو در طول روز باشد، به‌گونه‌ای‌که نباید دز آن تغییر کند و دریافت قبل از سحر و بعد از افطار هم کفایت نکند؛ مثل بیماری‌های اعصاب یا فشارخون‌های بالا و... که نمی‌توان دز دارو را جابه‌جا کرد و این موضوع، باعث معافیت از روزه‌داری می‌شود.

ضعف و روزه‌خواری نومکلفان

گروه دیگری که درباره معافیت آنها از روزه رمضان، زیاد سؤال می‌شود، نومکلفان هستند که ضعف جسمی و نا‌توانی برای گرفتن روزه مطرح می‌شود. در پاسخ باید گفت این افراد نمی‌توانند به بهانه ضعف‌کردن، روزه نگیرند؛ چون همان‌طور که نماز و حجاب بر آنها واجب شده، روزه هم واجب است، اما اگر مثلا دختربچه بین روز بعد از ساعاتی به ضعف بیفتد و نتواند ادامه دهد و افطار کند، فقط روزه باطل می‌شود، اما دیگر کفاره ندارد.

کسانی هم هستند که بیمار نیستند، اما به‌دلیل اعتیاد به چای و سیگار و مدل خاص غذا خوردن، دچار ضعف و سردرد می‌شوند که اینجا هم مراجع می‌گویند فرد نمی‌تواند روزه نگیرد، اما اگر درمیانه روز، سردرد و ضعفشان به حدی برسد که دیگر نتوانند تحمل کنند، می‌توانند افطار کنند؛ البته سردرد و ضعف معمولی، دلیل روزه‌خواری و معافیت از روزه نیست.

کدام بیماران نباید روزه بگیرند؟

گام نخست برای آنکه شخصی به‌دلیل بیماری از روزه معاف شود، تشخیص دلیل بیماری‌ها مثلا چرایی معده‌درد توسط پزشک است. داشتن اطلاعات درباره وضعیت جسمی، لازم است. بعد از این مرحله، اطلاعات را درکنار سابقه بیماری و میزان درد و توانایی جسمی می‌گذاریم و به نتیجه می‌رسیم؛ به‌عبارت دیگر، ملاک برای روزه گرفتن، تشخیص خود فرد است، اما باید قبلش اطلاعات مختلفی را جمع‌آوری کند.

پاسخ فقه به روزه‌داری سالمندان

گروه دیگری که درباره روزه‌داری یا معافت آنها از روزه، بسیار سؤال می‌شود، سالمندان هستند که درباره آنها هم اگر با بیماری دست‌وپنجه نرم می‌کنند و نمی‌توانند روزه بگیرند، حکم مذکور صادق است. گاهی ناتوانی جسمی و به مشقت افتادن، مانع از روزه‌داری سالمندان می‌شود که البته در این‌باره، سن ملاک نیست؛ چون یکی در هفتادسالگی با روزه‌داری به مشقت می‌افتد و دیگری در هشتادسالگی.

روزه‌داری در شرایط خاص

درباره کسانی که مشاغل سخت دارند، افراد کنکوری، ورزشکارانی که می‌خواهند در میادین ورزشی حضور بیابند یا کسانی که کار خاصی مثل اسباب‌کشی دارند، هم باید گفت شغل سخت، درس خواندن، ورزش و... دلیل معافیت از روزه نیست و افراد نمی‌توانند به این بهانه‌ها روزه نگیرند؛ مگر اینکه بین اذان صبح تا قبل از اذان ظهر، مسافت شرعی را طی کنند تا روزه از آنها ساقط شود. برخی حتی به‌دلیل خواب ماندن از سحری، روزه نمی‌گیرند، درحالی‌که سحری از مقدمات روزه نیست که نخوردنش، دلیل روزه‌خواری شود.

ترس از بیماری با روزه گرفتن

درباره بیماران (هر نوع بیماری) اگر فرد مطمئن است روزه برایش ضرر دارد، نباید بگیرد، اما اگر مطمئن باشد که می‌تواند روزه بگیرد و مشکلی برایش پیش نمی‌آید، باید بگیرد؛ ولو پزشک به او گفته باشد که روزه نگیر. حالت سوم که بیشتر از آن سؤال می‌شود، آن است که شخص نمی‌داند اگر روزه بگیرد، برایش ضرر دارد یا نه؛ مراجع می‌گویند اینکه فرد نمی‌داند، یعنی احتمال ضرر و بیماری در او وجود دارد و اگر عقلا هم این احتمال را تأیید کنند، شخص از روزه معاف می‌شود؛ برای مثال فردی بگوید سه‌بار سکته مغزی کرده‌ام و پزشک هم گفته است روزه برایت ضرر دارد، این نگرانی و ترس که تأییدشده عقلا هم است، فرد را از روزه معاف می‌کند. هم علم و هم نگرانی درباره سلامت، می‌تواند فرد بیمار را از روزه معاف کند.

حکم روزه زنان باردار و شیرده

درباره زنان باردار و شیرده نیز اطلاعاتی همچون شرایط جسمی، تجربه بارداری‌های قبلی، منع پزشک و... لازم است تا بتوان تصمیم گرفت؛ وگرنه نمی‌توان حکم کلی و قطعی داد. اگر خانم باردار و شیرده بداند و احتمال دهد که اگر روزه بگیرد، شیرش کم یا تلخ می‌شود و بچه بی‌تابی می‌کند؛ ولو حتی نزدیک به دوسالگی کودک باشد، می‌تواند روزه نگیرد.

درباره بانوی باردار هم اگر احتمال ضرر به خود و جنین دهد و عقلا هم تشخیص دهند، از روزه معاف می‌شود؛ چون دلهره از ضرر، برای معافیت از روزه‌داری کافی است، اما حتی اگر دیگران بگویند خطرناک است و خود بانوی باردار بداند که می‌تواند روزه بگیرد و در بارداری قبلی هم روزه گرفته و ضرری رخ نداده است، باید بگیرد.

روزه‌خواری بی‌دلیل، حرام است

اگر غیر از شرایطی که شرح داده شد، فرد بدون داشتن حکم شرعی روزه‌خواری کند، مرتکب گناه بزرگ و فعل حرام شده است و باید توبه کند و کفاره بدهد. کفاره هم عبارت است از اینکه باید سی روز قضای روزه کند یا شصت فقیر را اطعام کند که به پایین‌ترین نرخ امروز، یک‌میلیون‌و ۲۰۰ هزار تومان می‌شود؛ البته باید قضای آن را هم بگیرد. امید است باتوجه‌به احکام روزه‌داری، ما نیز روزه‌هایمان را شبیه به عزیزترین میهمان خدا در این ماه کنیم نه آنکه به تعبیر امام‌صادق (ع)، صرفا نخوریم و نیاشامیم!