بررسی اهمیت اقتصاد در نگاه رهبر شهید انقلاب و نام گذاری سال ها |‌ چراغ راه اقتصاد

به گزارش شهرآرانیوز؛ «بعضی‌ها می‌گویند شما شعار سال معیّن می‌کنید، عمل که‌ نمی‌کنند؛ بنده قبول ندارم این حرف را. شعار سال با دو منظور مطرح می‌شود: یکی جهت‌دادن به سیاست‌های اجرایی و عملکرد مسئولان دولتی و مسئولان حکومتی است، یکی توجه افکار عمومی است؛ یعنی افکار عمومی توجه پیدا کنند به اینکه چه مسئله‌ای امروز برای کشور مهم است... آنهایی که قبول دارند تلاش می‌کنند، عمل می‌کنند، به قدر توان خودشان کار می‌کنند؛ البته اگر کار، بهتر و جامع‌تر انجام بگیرد، نتایج بیشتری به دست می‌آید».

آنچه خواندید بخشی از سخنان رهبر شهید انقلاب اسلامی در اولین روز سال ۱۳۹۷ و سفر رسمی نوروزی ایشان به مشهد است. سخنانی که برای تبیین شعار سال بیان شده بود. با توجه به اینکه در بیش از یک دهه اخیر بیشتر نام‌گذاری‌های سال اقتصادی بوده است، روز‌های آخر سال فرصتی فراهم کرده تا به واکاوی دلایل این نام‌گذاری‌ها بپردازیم.

داستان شعار‌ها و نام گذاری‌ها در پیام نوروزی توسط قائد امت از سال ۱۳۷۸ به عنوان یک رسم سالانه رنگ وبوی جدی تری به خود گرفت. این شعار‌ها در حدود سه دهه تا همین نوروز ۱۴۰۴ چراغ راهی بود برای سیاست گذاری‌ها و باید و نباید‌های سال پیش رو.

در سال‌های ابتدایی، نام گذاری‌ها بیشتر جنبه تقارن با مناسبت‌های مذهبی داشت، مانند سال امام خمینی (ره)، سال امام علی (ع)، سال عزت و افتخار حسینی و سال پیامبر اعظم (ص)، ولی کم کم این نام گذاری‌ها حال و هوای اجرایی و اقتصادی به خود گرفت. در حدود دو دهه اخیر نیز این نام گذاری‌ها اغلب بر اقتصاد به ویژه با تأکید بر اقتصاد مقاومتی و تولید داخلی متمرکز بوده است.

در طول این سال‌ها بهبود وضعیت اقتصادی کشور و مردم، اولویت داشته و این شعار‌ها و نمادها، زنجیره‌ای به هم پیوسته از جهت گیری‌ها و اقدامات کلان لازم برای تحقق این امر است و به تصریح رهبر شهید انقلاب، شعار هر سال اختصاص به آن سال ندارد، بلکه هدف گیری و اقدامی است که باید در سال‌های بعد نیز ادامه یابد.

آغاز دهه ۹۰ با جهاد اقتصادی

هرچند برخی نام گذاری‌ها در سال‌های قبل نیز رنگ وبوی اقتصادی داشت، اما تمرکز اصلی بر مسائل اقتصادی در شعار‌ها از سال ۱۳۹۰ آغاز شد. با نام «جهاد اقتصادی». این نام گذاری خبر از یک نگاه بلندمدت در رویکرد رهبر شهید انقلاب در مبارزه با دشمن خارجی و تقابل با تحریم‌ها بود. در این راستا با توجه به تحولات رخ داده در عرصه اقتصادی و فزونی یافتن اقدامات خصمانه غربی‌ها در تحریم کشور، این سال جهاد اقتصادی نام گرفت.

ایشان در پیام نوروزی خود در این سال با اشاره به اینکه دشمن تحریم‌ها را دنبال می‌کند و ما باید به اساسی‌ترین مسائل کشور توجه کنیم، فرمودند که محور همه این‌ها به نظر من مسائل اقتصادی است. این آغازی بود بر فصلی جدید از شعار‌های سال و تأکیدات قائد امت در راستای پیشرفت و مقابله با دشمن در جمهوری اسلامی.

بیست ونهم بهمن سال۹۲، قائد امت سیاست‌های کلی «اقتصاد مقاومتی» را ابلاغ کردند. این سیاست‌ها که دارای ۲۴بند است بر اساس بند یک اصل۱۱۰ قانون اساسی پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام، از سوی ایشان تعیین و ابلاغ شد تا چراغ راهی باشد برای همه زمان ها.

پس از آن بر ارکان این سیاست در نام گذاری سال‌های مختلف تأکید شد، از جمله در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶. رهبر معظم انقلاب در نام گذاری این سال نیز همچون سال پیش از آن، با توجه به نیاز کشور به اقتصاد مولد و درون زا و دندان تیزکردن‌های دشمن در جنگ تحمیلی اقتصادی، شعار سال را با محوریت اقتصاد مقاومتی تعیین فرمودند.

تولید، کلیدواژه ۸ شعار سال

علاوه بر سال ۱۳۹۱ از سال ۱۳۹۸ تا سال ۱۴۰۴ «تولید» کلیدواژه پیام‌های نوروزی رهبر شهید بود. تولید در این سال‌ها به عنوان یک راهبرد ملی برای رشد و شکوفایی اقتصاد کشور مطرح شد. اصل و محور مورد تأکید در شعار این سال‌ها «تولید» است. اما این پرسش مطرح می‌شود که چرا تولید؟

در پاسخ به این پرسش می‌توان دلایل متعددی را از نگاه کارشناسان برشمرد. تولید، وجه مشترک همه جریان ها، متخصصان و نگاه هاست. آن اندازه که در این موضوع، هم صدایی وجود دارد، در سایر ابعاد، چنین اشتراک نظری مشاهده نمی‌شود.

تولید، رابطه مستقیم با افزایش اشتغال، رونق ملی، افزایش درآمد‌ها و ثروت ملی و حتی در مراحل بعدی، تقویت روابط بین المللی دارد. تولید، ستون فقرات اقتصاد است و اگر تولید در جامعه رونق یابد، اقتصاد ملی در برابر فشار تحریم‌های تحمیلی از جانب جبهه دشمن، دچار لرزش و سستی نخواهد بود.

به واژه‌هایی که رهبر شهید در شعار‌ها از سال ۱۳۹۸ به بعد داشتند نگاهی بیندازید. با رونق آغاز شد که واژه‌ای نرم‌تر نسبت به جهش است که در سال ۱۳۹۹ به کار برده شده است. سپس در سال ۱۴۰۰ حرف از پشتیبانی و مانع زدایی به میان آمد. چون بسیاری از فعالان حوزه تولید از موانع این عرصه گله داشتند.

بعد از نگاه به دانش بنیان‌ها و توجه به اهمیت آن‌ها در حوزه جهش تولید اشاره شد و همچنین بر موضوع اشتغال که حیات اقتصادی اقشار جامعه به آن وابسته است تأکید شد. سپس تورم به عنوان یکی از موانع در حوزه تولید شناخته شد و از سوی دیگر تولید راهکاری برای مهار تورم. 

سال بعد موضوع مشارکت مردم مطرح شد، در مشارکت «مردم»، تأکید بر حذف یا ضعیف ساختن نقش ها، فعالیت‌ها و اقدامات بخش‌های فعال کنونی (اعم از دولتی و خصوصی) نیست، بلکه اهتمام بر به میدان آوری توده‌های مردمی است. تجربه این اصل در جمهوری اسلامی وجود دارد. اما در آغاز سال ۱۴۰۴ با نام «سرمایه گذاری برای تولید» ایشان در سخنان خود تأکید کردند که یکی از مسائل مهم اقتصاد در کشور سرمایه گذاری‌های تولیدی است. تولید، وقتی جهش پیدا می‌کند که سرمایه گذاری انجام شود.

نتایج شعار‌های سال

مروری بر نام گذاری سال‌های اقتصادی نشان می‌دهد که تبدیل تولید به یک گفتمان ذهنی در جامعه از تأثیرات این نام‌ها بوده است. این مسئله سبب شده تا تولید و کارآفرینی در جامعه ایران به عنوان یک ارزش مسلط در اذهان جامعه جابیفتد، این در حالی است که در دهه‌های گذشته برخی شهروندان نسبت به کارآفرینان دید منفی داشتند.

توجه به حوزه تولید به عنوان یک ارزش اکنون به جایی رسیده که افرادی که در حوزه اقتصاد فعالیت دارند، ترجیح می‌دهند که به عنوان کارآفرین شناخته شوند. ایجاد فضای بیان مطالبات تولیدکنندگان از دیگر پیامد‌های نام گذاری سال‌های اقتصادی است. بار‌ها دیده شده که کارآفرینان با صراحت دغدغه‌ها و مشکلات خودشان را با مسئولان در میان می‌گذارند.

همچنین در یک دهه اخیر رسانه‌های مکتوب و مجازی مملو از مسائل و دغدغه‌های تولیدکنندگان شده است و حتی مسئولان اقتصادی را به دلیل کم کاری و کم توجهی به رفع سریع دغدغه‌های تولید مورد انتقاد قرار می‌دهند. بدیهی است که به وجود آمدن چنین فضایی ناشی از نام گذاری‌های اقتصادی سال است.

تبدیل خرید و مصرف کالا‌های داخلی به ارزش، یکی دیگر از تأثیرات نام گذاری شعار سال در بیش از یک دهه اخیر است. درحالی که بخشی از مردم تصور می‌کنند که خرید و مصرف کالا‌های خارجی و به ویژه برند، سبب افزایش جایگاه اجتماعی آن‌ها می‌شود، تأکید بر خرید کالای داخلی این تفکر ذهنی را تغییر داد و سبب شد تا مصرف کالای ایرانی به ارزش تبدیل شود.

فعالان و کارشناسان اقتصادی معتقدند که یک ویژگی در اقتصاد دانش بنیان وجود دارد که در هیچ کدام از انواع دیگر تولید نیست. تولید صنعتی بالاخره یک درجه اشباع دارد. سرمایه و تولید سخت افزاری را‌ می‌توان افزایش داد، اما شیب افزایشش مدام کُند می‌شود. اما دانش بنیان نقطه‌ای است که اشباعی برایش وجود ندارد.

تأکید رهبر شهید انقلاب بر حمایت از دانش بنیان‌ها نشان دهنده عمق بینش ایشان در این حوزه است. رهنمود‌های ایشان برای حمایت از اقتصاد دانش بنیان سبب شد تا ریل مسیر کشور به سمتی برود که بتواند آینده خود را برای دهه‌های آینده تضمین کند.

۱۳۹۰
جهاد اقتصادی
با تشدید تحریم‌های اقتصادی، شعار «جهاد اقتصادی» برگزیده شد تا حرکت اقتصاد مقاومتی شتاب گیرد.

۱۳۹۱
تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی
علت این نام گذاری، حمایت از تولید ملی و ترغیب مردم برای خرید کالا‌های ایرانی بود.  همچنین اهمیت تولید داخل برای رشد اقتصاد مورد تأکید قرار گرفت.  

۱۳۹۲
حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی
در پی انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و ضرورت عبور از معضلات اقتصادی، این سال «حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی» نام نهاده شد.   

۱۳۹۳
اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی
تأکید بر مدیریت جهادی  به منظور افزایش رشد اقتصادی کشور از دلایل مهم نام‌گذاری این سال بود.

۱۳۹۴
دولت و ملت، همدلی و هم زبانی
در این شعار همراهی گسترده دولت و ملت مورد تأکید بود.

۱۳۹۵
اقتصاد مقاومتی؛ اقدام و عمل
از سال ۱۳۹۵ نام گذاری سال‌ها بیشتر جنبه اقتصادی با محوریت اتکا به توان داخلی داشت و در اولین گام هم سال ۱۳۹۵ «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» نام گذاری شد.

۱۳۹۶
اقتصاد مقاومتی: تولید- اشتغال
رهبر شهید انقلاب در نام گذاری این سال نیز همچون سال پیش از آن، با توجه به نیاز کشور به اقتصاد مولد و درون زا، شعار سال را با محوریت اقتصاد مقاومتی تعیین فرمودند.

۱۳۹۷
حمایت از کالای ایرانی
در این سال بسیاری از شرکت‌های خارجی از ایران خارج شدند. با این حال تأکید بر حمایت از خرید کالای ایرانی هم‌زمان با حمایت از تولید به رشد تولید ملی کمک کرد.

۱۳۹۸
رونق تولید
اهمیت تولید در کشور و بهبود وضعیت آن به عنوان مسئله اصلی اقتصاد ایران، سبب شد تا رهبر شهید انقلاب سال ۱۳۹۸ را «رونق تولید» نام نهند.  

۱۳۹۹
جهش تولید
این نام گذاری با توجه به اینکه اولویت و مسئله فوری و جدی کشور، مسئله اقتصاد است و کلید حل همه مشکلات اقتصادی، توسعه تولید ملی است، صورت گرفت تا بار دیگر بر تولید تأکید شود.  

۱۴۰۰
تولید، پشتیبانی ها، مانع زدایی‌ها
رفع موانع از تولید، مقوله مهمی بود که رهبر شهید در نام گذاری سال ۱۴۰۰ به آن اشاره داشتند و این سال را «تولید، پشتیبانی ها، مانع زدایی ها» نام نهادند.  

۱۴۰۱
تولید، دانش بنیان، اشتغال آفرین
به دلیل اهمیت جایگاه دانش‌بنیان‌ها در تولید و اشتغال، سال ۱۴۰۱ به عنوان «تولید، دانش بنیان، اشتغال آفرین» نام گذاری شد.  

۱۴۰۲
مهار تورم، رشد تولید
به دلیل نرخ بالای تورم در سال‌های اخیر به عنوان معضل اصلی کشور و ارتباط دو سویه آن با تولید، این سال «مهار تورم،  رشد تولید» نام گرفت.   

۱۴۰۳
جهش تولید با مشارکت مردم
با توجه به نقش تولید در حل مشکلات اقتصادی کشور از جمله «تورم» و «بیکاری» این سال به نام «جهش تولید با مشارکت مردم» نام گذاری شد.  

۱۴۰۴
سرمایه گذاری برای تولید
تولید، زمانی جهش پیدا می‌کند که سرمایه گذاری در آن انجام شود. همچنین اهمیت حضور سرمایه‌های خرد مردم در بخش تولید، دلیل نام گذاری این سال بود.