حمیده زمانی | شهرآرانیوز؛ روزهای جنگ ۱۲روزه قطعا روزهای پراسترس و سختی برای همه ما بوده است. چیزی که به عنوان مادر خانواده به آن فکر میکردیم چطور فضای خانه را امن نگه داریم، چطور اخبار را رصد کنیم و کمترین تشویش و نگرانی را به فرزندانمان منتقل کنیم، چطور از سلامت روان خودمان و فرزندانمان مراقبت کنیم و درباره کدام قسمتهای جنگ صحبت کنیم و کدام قسمتها را سانسور کنیم؟ حالا که از آن روزها میگذرد و به مسئله جنگ و دفاع از خود و ایستادگی در برابر ظلم فکر میکنیم، بیشتر از هر چیزی کلیدواژهی مقاومت پررنگ میشود و این سوال پیش میآید که چطور از جنگ و شهادت برای بچهها صحبت کنیم؟ چطور روحیه مقاومت را در بچهها تقویت کنیم؟ چرا باید بیتفاوت نباشیم و مقاومت کنیم؟
روحیه مقاومت به معنای داشتن مقاومت، پایداری و مقابله با مشکلات و سختیها در برابر ناملایمات است. این روحیه به انسانها کمک میکند تا در شرایط بحرانی یا دشوار تسلیم نشوند و با عزمی راسخ به اهداف خود پیش بروند. در واقع، روحیه مقاومت یک ویژگی شخصیتی است که به فرد امکان میدهد تا در برابر فشارهای خارجی و درونی، پایداری نشان دهد و از اهداف و ارزشهای خود دست نکشد. این روحیه میتواند در زمینههای مختلف زندگی، از جمله تحصیل، کار، روابط اجتماعی، رویارویی با بحرانها و... بروز پیدا کند. در فرهنگ ما وقتی حرف از مقاومت میزنیم، یعنی ...
به نظر میرسد نزدیکترین مفهوم روانشناختی که در کنار مفهوم مقاومت در فرهنگ ما قرار میگیرد، ویژگی سرسختی است.
کسی که در هر خانه زبان مادری و تفکر را به فرزندان منتقل میکند و نقش اصلی این موضوع را بازی میکند، مادرِ خانواده است. در عصر هوش مصنوعی، اگر مادر حذف شود، دیگران میتوانند کودک و نوجوان را به عنوان بردهی بدون تفکر در اختیار بگیرند. این بردگی و استعمار دقیقا چیزی است که در زمانهی ما مدلش متفاوت است و مفهومی که در فرهنگ مان با این بردگی و استعمار مقابله میکند، مفهوم روحیه مقاومت است. این موضوع نشاندهندهی نقش محوری مادر در تربیت نسلی مقاوم است. اگر مادر مقاومت را در روحیه خودش داشته باشد، در مسائل و مشکلات زندگی و مخصوصا شرایط بحرانی پایدار و محکم باشد و برای حل و فصل مسایل صاحب فکر و استدلال باشد و راه حق را در پیش بگیرد، میتواند روح مقاومت را در عمل به فرزندانش نشان دهد.
یکی از مهمترین ابزارهایی که در تربیت فرزندانی با روحیه مقاوم میشود به کار گرفت، معرفی الگوهای زنده و واقعی در زندگی است. افرادی که در جامعهی ما نماد مقاومت هستند. هر کدام مقاوم در برابر دشواریها و سختیهای مسیری که در پیش گرفتند تا به هدف و مقصود خود برسند. نمادهای مقاومت مثل امام حسین (ع) ویارانشان که در برابر ظلم دشمن تا پای جان ایستادگی و مقاومت کردند. شهدایی، چون سیدحسن نصرالله و حاج قاسم سلیمانی که در برابر جبههی ظلم و استکبار امروزی مقاومت کردند. مثل کسانی که در مسیر رسیدن به مقصد خود در برابر تمام مشکلات و سختیها مقاومت میکنند، چون ورزشکاران المپیک، نخبگان علمی و.. به عنوان مادر خانواده وکسی که قرار است الگوها را به بچهها معرفی کند و نشان دهد، میتوانید ابتدا الگوهای مقاومت را خودتان شناسایی کنید و دربارهی آنها بخوانید و بعد با توجه به سن فرزندتان آنها را در قالبهای مختلف به اومعرفی کنید.
فیلمهایی که روحیه مقاومت را به تصویر میکشند، اکثر اوقات بر اساس زندگی واقعی افراد و شخصیتهای مقاوم و سرسخت ساخته شدهاند. این فیلمها با نمایش اراده، شجاعت و پایداری قهرمانان خود، مخاطبان را به تفکر و تأمل در ارزشهای انسانی و مقاومت در برابر مشکلات دعوت میکنند. در ادامه چند فیلم ایرانی و خارجی با هدف تقویت روحیه مقاومت معرفی میکنیم که البته قبل از دیدن فیلمها با فرزندان، حتما به گروه سنی آن دقت کنید. فیلمهای دفاع مقدس: «ایستاده در غبار»، «غریب»، «۲۳ نفر»، «چ»، «منصور»، «موقعیت مهدی» و... فیلمهای خارجی مثل «هریت»، «نظریه همه چیز»، «فارست گامپ»، «خدمتکار». فیلمهایی که مناسب دیدن با کودکان نیز هست و پیامآور روحیه مقاومتند مثل: «خورشید» و «بچههای آسمان» ساختهی مجید مجیدی.
کتابها و قصههای زیادی در بازار موجود است که شخصیت اصلی داستان شخصیتی مقاوم و سرسخت است که در برابر مشکلات سر خم نمیکند و محکم و استوار قدم بر میدارد و به جنگ با مشکلات میرود. داستانهای زندگی افراد واقعی و همان الگوهایی که بالاتر از آن یاد کردیم. مثل داستان زندگی شهدای دفاع مقدس، جبههی مقاومت، دانشمندان هستهای، داستانهای ورزشکاران یا هنرمندانی که با سرسختی توانستند به موفقیتهای چشم گیر برسند و یا حتی داستانهای ساختگی ذهن نویسنده که شخصیت محوری آن روحیه مقاوم و سرسختی دارد. کتابهایی درباره مفاهیم استعمار و ظلمستیزی که متناسب با سن بچهها باشد مثل مجموعهی «سرگذشت استعمار» از مهدی میرکیایی که با قلمی ساده و شیرین نوشته شده است و انتشارات سوره مهر آن را چاپ کرده است.
از اوقات باهمبودنتان با بچهها استفاده کنید و باب گفتوگو درباره جنگ و اتفاقاتی که در منطقه دارد رخ میدهد صحبت کنید. البته بسته به سن بچهها این گفتوگوها متفاوت است. کودکزیر هفت سال را اصلا در معرض اخبار و تصاویر و گفتوگوهای جنگ و کشت و کشتار قرار ندهید. بچههای زیر هفت سال بیشتر از هر چیزی نیاز به امنیت و آرامش دارند. تا حد امکان بگذارید در حال و هوای کودکانه خودشان بمانند. کودکان بالای هفت سال، اما نسبت به اتفاقات فهم و درک بیشتری دارند، ممکن است از شما سوال بپرسند و حساس به اخبار شوند، بهترین کار این است که موضع ایران را برای آنها نسبت به جنگ مشخص کنید، به آنها بگویید که: «انرژی هستهای صلح آمیز حق طبیعی ایران است ولی دشمنان ظالم نمیخواهند ایران قوی و مقتدر باشد، دوست دارند به ما زور بگویند، برای همین به ما حمله میکنند تا ما تجهیزات هستهای نداشته باشیم، موشک نداشته باشیم و ضعیف باشیم. برای همین نیروهای مسلح ما از ایران دفاع کردند و همهی ایرانیها وظیفه دارند از وطن شان دفاع کنند.» حتما درباره قدرت نظامی و تواناییهای ایران بگویید و به او اطمینان دهید که ایران قوی همیشه پیروز میشود حتی اگر سربازانش شهید شوند، به جای آنها باز سربازان دیگری هستند که از ایران دفاع کنند.
ایجاد یک شبکه حمایتی از دوستان و آشنایان میتواند در کسب روحیه مقاومت اثرگذار باشد. داشتن دوستان و اعضای خانواده که در مواقع سختی بتوانید به آنها تکیه کنند، در تقویت روحیه مقاومت اثر گذار است. افرادی که نه تنها خودشان مقاوم وسر سخت هستند، بلکه روحیه مقاومت را در شما زنده میکنند.
مادر میتواند با آموزش مهارتهایی مانند حل مسئله، مدیریت هیجانات و ارتباط موثر به فرزندان کمک کند تا در مواجهه با چالشها و بحران ها، عملکرد بهتری داشته باشند. آموزش مهارتهای مدیریت استرس و اضطراب، به کودک کمک میکند تا در مواقع بحرانی، آرامش خود را حفظ کند. تکنیکهایی مثل تنفس شکمی، نوشتن، صحبت کردن درباره احساس شان و. را به بچهها یاد بدهید و به آنها بگویید در مواقع بحرانی میتوانند از این راه کارها استفاده کنند.
از کارهای دیگری که میشود انجام داد، دادن الگوهای رفتاری به بچه هاست. با کمک بارش فکری با آنها میتوانید کارهایی که در حوزه مقاومت و ظلمستیزی انجام دهند را لیست کنید و هر کدام را که امکان انجام داشتن، با حمایت و همراهی شما انجام دهند. کارهایی مثل پرده خوانی داستانهای قهرمانان کربلا از منصوره مصطفی زاده (میتوانید فایل خام پردهها را از صفحهی رسمی منصوره مصطفی زاده در اینستاگرام بگیرید و چاپ کنید و در مسجد محل، جلسات خانوادگی و مدرسه فرزندتان با همراهی هم اجرا کنید)، تولید کلیپ که در این موضوع میتوانید از ابزارهای هوش مصنوعی کمک بگیرید، ایستگاه صلواتی شربت یا نقاشی و رنگ آمیزی در بوستان محله، قصه گویی و نمایش و...