سواد رسانه ای نیازی جدی در موقعیت جنگی | چه کسی‌ چه چیزی می گوید؟

به گزارش شهرآرانیوز؛ این روز‌ها که درگیر جنگ هستیم، بیش از هرزمان دیگری خبر‌های واقعی و شایعه درهم آمیخته است و خیلی‌ها با انتشار لحظه‌ای خبر‌های جنگ به دنبال اهداف خود هستند. منظورمان این نیست که همه به دنبال گرفتن ماهی خودشان هستند ولی در این بین هستند کسانی هم که سعی دارند از این نمد کلاهی برای خودشان بدوزند. برای همین خیلی مهم است که سواد رسانه‌ای خودمان را بالا ببریم تا گرفتار بازی‌های پشت پرده این افراد نشویم. موضوعی که امروز می‌خواهیم قدری درباره آن با شما صحبت کنیم تا در این کارزار کمتر آسیب ببینید.

سواد رسانه‌ای چیست؟

تصور کنید سفره‌ای پهن است و هرمدل غذایی که بخواهید در آن چیده شده است. آیا شما از همه این غذا‌ها استفاده می‌کنید یا اینکه فقط چند نمونه خاص آن را انتخاب می‌کنید که متناسب با ذائقه تان هم باشد. واقعیت این است که اگر شما اطلاعات کافی از غذا‌های موجود و شناخت مناسبی از ذائقه و طبع خودتان داشته باشید، امکان ندارد که به سراغ چشیدن هرنوع غذایی بروید. سواد رسانه‌ای هم چیزی شبیه همین مثال است و اگر شما اطلاعاتتان را در زمینه رسانه‌ها و فضای مجازی افزایش دهید کمتر گرفتار تله‌هایی خواهید شد که این رسانه‌ها برای شما پهن کرده‌اند.

با این تعریف می‌توانیم بگوییم سواد رسانه‌ای آمیزه‌ای از تکنیک‌های بهره وری مؤثر از رسانه‌ها و کسب بینش و درک برای تشخیص رسانه‌ها از یکدیگر است. از آنجایی که قصد تدریس سواد رسانه‌ای را در این مطلب نداریم، در ادامه باهم روش‌هایی را مرور می‌کنیم که به ما اطلاعاتی در باره تشخیص خبر‌های درست از نادرست‌ می‌دهد تا کمتر دچار تنش‌های روحی و روانی در این وضعیت شویم.

فقط منابع خبری معتبر

باتوجه به قطع بودن اینترنت بین المللی دسترسی‌ها به شبکه‌های اجتماعی مانند واتس آپ، تلگرام و اینستاگرام یا رسانه‌های بیگانه بسیار سخت است. بااینکه هنوز برخی از روش‌های غیرقانونی برای ارتباط گیری با این رسانه‌ها استفاده می‌کنند و هدفشان هم به اصطلاح «خبرگیری» است.

این استفاده برای رسانه‌های تخصصی مانند خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها اشکالی ندارد ولی اگر قرار باشد افراد عادی خبرهایشان را از این منابع تهیه کنند، به طور قطع باید بدانند که آسیب روحی و روانی زیادی را متحمل خواهند شد، چون بدون آنکه متوجه باشند در معرض بمباران خبر‌هایی قرار می‌گیرند که بخشی از آن‌ها شایعه و برخی هم بزرگ نمایی شده است، چون هدف این رسانه‌ها در شرایط جنگی بیش از هرچیزی ترساندن و ناامید کردن مردم است. پس فقط از منابع خبری معتبر اطلاعاتتان را تهیه کنید.

اولویت صحت بر سرعت

تفاوت مهم خبرگزاری‌ها و رسانه‌های داخلی با بیگانه این است که رسانه‌های داخلی بر دستاورد‌های کشورمان در جنگ تأکید دارند و خیلی به خبر‌های آسیب‌های داخلی نمی‌پردازند و رسانه‌های بیگانه دقیقا برعکس عمل می‌کنند تا احساس ناامیدی و ترس را در شما ایجاد کنند؛ بنابراین اگر می‌بینید خیلی در رسانه‌های داخلی به خسارت‌های جنگ پرداخته نمی‌شود، به خاطر این است که از آسیب‌های روانی ناشی از شرایط جنگی در مردم خودمان بکاهند، نه اینکه بخواهند خبر‌ها را پنهان کنند.

خداراشکر رسانه‌های داخلی در این یک ماهه نشان داده‌اند که شاید سرعت زیادی در اطلاع رسانی نداشته باشند ولی به شدت در صحت سنجی خبر‌ها دقت می‌کنند، چیزی که برعکس آن را در رسانه‌های بیگانه زیاد می‌بینیم. پس حواستان به این نکته باشد که اگر رسانه‌ای سریع خبری را منتشر می‌کند، تأمل زیادی در صحت سنجی آن به خرج نداده است، مانند درج خبر ترور برخی شخصیت‌ها که بعد مشخص می‌شود اشتباه بوده است.

اول تأیید، بعد انتشار

برخی خبر‌ها معمولی هستند و تأثیر زیادی روی مخاطبانشان ندارند. برخی هم بسیار حساس هستند و‌ می‌توانند حتی نتیجه یک جنگ را عوض کنند. این موضوعی است که رسانه‌های دشمن زیادی برروی آن تمرکز دارند و گاهی رسانه‌های داخلی، حتی از نوع معتبر آن، گرفتار این فریب دشمن می‌شوند و برای اینکه از قافله سرعت در اطلاع رسانی عقب نمانند، بدون تحقیق خبر را انعکاس می‌دهند، حتی با رعایت اصول خبری که منبعی آن را بیان کرده باشد.

در این شرایط این مخاطب است که بیشترین آسیب را از خواندن خبر می‌بیند. ازاین رو اگر خبری می‌خوانید که بسیار مهم است، مانند خبر زدن یک مکان مهم و استراتژیک یا ترور یک شخصیت مهم، حتما آن را با چند منبع خبری معتبر دیگری مقایسه کنید تا صحت آن را متوجه شوید. توصیه می‌کنیم در این شرایط به رسانه ملی بیش از دیگر رسانه‌ها اعتماد کنید، چون خبرهایشان از فیلتر‌های بیشتری عبور می‌کند.

تیترخوانی صرف ممنوع!

شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی عادت بدی را در مخاطبانشان ایجاد کرده‌اند و آن هم این است که مخاطبان دیگر حوصله خواندن خبر‌ها یا مطالب طولانی را ندارند. مسئله‌ای که سبب می‌شود تا خیلی وقت‌ها خبر‌ها آن طوری که هستند، انعکاس نیابند. معمولا شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های خبری به ویژه غیررسمی‌ها از تکنیک تیتر‌های هیجانی برای جلب مخاطب خود استفاده می‌کنند و این موضوع سبب شده است تا مخاطب گاهی برداشت نادرستی از خبر داشته باشد.

برای نمونه تیتر بدون تأیید یا رد فقط خبر تروری را اطلاع رسانی می‌کند و در ادامه در بدنه خبر صحت آن رد می‌شود. در این شرایط مخاطب به علت گذشتن از بدنه خبر، اطلاعاتش در حد تیتر و نادرست باقی می‌ماند؛ بنابراین اگر تیتر خبر مهمی را‌ می‌خوانید حتما بدنه خبر را هم تا پایان مطالعه کنید، به ویژه اگر قصد بازنشر آن را دارید.

جدایی احساس از واقعیت

اگر خبری خواندید که احساسات شما را شدید برانگیخت یا سبب بروز ترس زیاد در شما شد، حتما به صحت آن خبر شک کنید. این گونه خبر‌ها با هدف تأثیرگذاری برمخاطب تولید می‌شوند و حتما یک جای کار می‌لنگد. پس پیش از پذیرش یا بازنشر آن‌ها حتما در صحتشان دقت و بررسی کنید.

اگر با خواندن بیشتر خبر‌های این منابع خبری همین احساس را دارید، باید آن‌ها را از فهرست منابع خبری تان حذف کنید، به ویژه اگر منبع خبر برایتان خیلی شناخته شده هم نیست. توصیه می‌کنیم در این شرایط مراتب را به نهاد‌های امنیتی و اطلاعاتی (۱۱۳ و ۱۱۴) یا درگاه‌های ارتباطی آن‌ها در پیام رسان‌های داخلی خبر دهید. آن‌ها می‌توانند خیلی راحت این منابع خبری را ردیابی و درصورت داشتن مشکل مسدود کنند.

دروازه بانی و مکث ۳ ثانیه‌ای

اگر دست به کلیکتان خوب است و دائم درحال بازنشر خبر‌ها هستید، قدری درباره آنچه ارسال می‌کنید تأمل کنید. خبرگزاری‌ها و رسانه‌ها قانونی به نام دروازه بانی خبر دارند، یعنی هرآنچه را‌ می‌شنوند یا‌ می‌بینند، بلافاصله نشر یا بازنشر نمی‌دهند و دراین باره ملاحظات زیادی را مدنظر دارند. شما هم در این شرایط جنگی که روحیه مردم بسیار حساس است از این قانون تبعیت کنید و هرچیزی را بدون تأمل بازنشر ندهید.

پیش از اینکه دستتان روی دکمه ارسال برود، در حد ۳ ثانیه از خودتان چند سؤال مهم بپرسید. آیا مخاطب شما لازم است که این خبر را حتما بداند؟ آیا منبع خبری شما موثق است؟ آیا آن منبع خبری با هدف خاصی آن خبر را منتشر کرده است؟ آیا این خبر روی مخاطب شما اثر منفی می‌گذارد؟ و. حتم بدانید پس از مدتی خبر‌های ارسالی شما گزینشی خواهند شد و شما هرچیزی را خیلی راحت بازنشر نخواهید داد.