مواسات و خیر خواهی؛ کلید گشایش آسمان‌ها

در هیاهوی دنیای مادی و پرزرق‌وبرق و به‌اصطلاح «مدرن» که همه‌اش بر مدار رقابت‌های فردی، انباشت ثروت، خودمحوری، خودخواهی و لذت خویش می‌چرخد، بازگشت به آموزه‌های اصیل دین و زندگی خدایی، راهبردی حیاتی برای بقا و رشد جامعه امروز است.

حدیث شریفی از پیامبر اکرم (ص) در کتاب شریف بحارالانوار آمده است که عمق نگاه دین به رفتار اجتماعی مؤمنان را ترسیم می‌کند: «هر مسلمانی که نیاز و حاجت مسلمان دیگری را برطرف کند، خدای متعال به او می‌فرماید اجر و ثواب تو به‌عهده من است و به کمتر از بهشت برای تو راضی نخواهم شد.» این کلام نورانی، پاداشی فراتر از تصور بشری را برای ساده‌ترین اقدامات انسان‌دوستانه، یاری و غم‌خواری، وعده داده است؛ پاداشی که خود حق‌تعالی، ضامن آن است. 

اما باید متوجه باشیم که این حدیت، تنها یک بشارت اخروی نیست، بلکه نقشه راهی برای ساختن جامعه‌ای قدرتمند در دنیایی با آن همه فریب و فرار از انسانیت است. حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب، نیز همین اواخر با نگاهی ژرف‌نگر و تمدنی، این مفهوم قرآنی و روایی را در پیام خویش، یادآوری و بر رویه «خیرخواهی خالصانه» و «مواسات»، تأکید ویژه کردند. ایشان مواسات را مرز میان جبهه حق و باطل معرفی کرده‌اند. 

به بیان رهبر معظم انقلاب، خیرخواهی برای یکدیگر و ایثارگری، ویژگی است که همراه با امید به رحمت واسعه الهی، خط فاصل و مرزی مشخص بین کسانی که تحت پرچم حق ایستاده‌اند و افرادی که حول محور منافع مادی و باطل حلقه زده‌اند، ایجاد می‌کند. این تمایز، صرفا یک شعار اخلاقی نیست، بلکه یک واقعیت اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است. جوامعی که برپایه خودخواهی بنا شده‌اند، اگرچه ممکن است درظاهر پیشرفت‌هایی داشته باشند، از درون تهی و شکننده‌اند.

این نکته‌ای است که در نظرات امیل دورکیم، جامعه‌شناس مطرح که بر هم‌بستگی اجتماعی تأکید دارد و همچنین براساس نظریات رابرت پاتنام، جامعه‌شناس آمریکایی که معتقد است جوامعی که در آنها اعتماد متقابل، شبکه‌های همکاری و نوع‌دوستی (مواسات) کاهش یابد و فردگرایی افراطی (خودخواهی) حاکم شود، دچار «فرسایش سرمایه اجتماعی» می‌شوند، این‌گونه بیان می‌شود که «جوامع خودمحور با تضعیف اعتماد عمومی، هزینه‌های سنگین گسست اجتماعی را پرداخت می‌کنند» و البته درمقابل، جامعه‌ای که فرهنگ «هم‌زیستی» و «من برای تو» در آن حاکم باشد، از انسجام داخلی نفوذناپذیری برخوردار است.

بنابراین، وقتی شهروندان یک جامعه احساس کنند که در سخت‌ترین لحظه‌ها، تنها نیستند و سرمایه اجتماعی مهمی به اسم هم‌نوعان برای برطرف کردن حاجت آنان حضور دارد، اعتماد عمومی شکل می‌گیرد که به‌واسطه آن، سرمایه اصلی قدرت ملی وجود خواهد داشت.

ازسوی دیگر ارتباط مستقیم این رویه اجتماعی با «امداد‌های غیبی» و گشایش‌های دنیوی -از نزول باران رحمت و رفع بلا‌های طبیعی گرفته تا غلبه بر دشمنان متجاوز و حتی پیشرفت‌های علمی و فناورانه- که در پیام رهبر معظم انقلاب نیز به آن اشاره شده، روشن است.

البته در نگاه اول، شاید ارتباط بین کمک به همسایه و هم‌وطن و پیشرفت فناوری، دور از ذهن به نظر برسد، اما در میدان معنویت، این ارتباط بهتر به نتیجه می‌رسد. وقتی انسان‌ها با دوری از کینه‌ورزی به محبت می‌رسند، ظرفیت دریافت فیض الهی افزایش می‌یابد و با کمک خداوند، زمینه ثمربخشی در همه عرصه‌ها حتی علم و فناوری سریع‌تر و هموارتر فراهم می‌آید.

این هوای همیاری و همدلی، همان مسیری است که در دنیای پرچالش فرهنگی، اقتصادی و سیاسی روزگار در تنفس انسان‌ها و حیات مطلوب به کار می‌آید و راهبردی استراتژیک و ضروری برای حل مشکلات است.

البته هر کسی بنا به نیازی که به او مراجعه شده، وظیفه‌ای شخصی دارد و خودش باید برای دریافت این پاداش و فیض الهی، مخلصانه گام بردارد، اما بدانیم هر قدمی که در این مسیر مساوات و همدلی و خیرخواهی برداریم، به‌طور حتم درمجموع، کلید گشایش کار همه است.

بنابراین، وظیفه ما در قبال حدیث شریف و رهنمود‌های رهبر معظم انقلاب، تبدیل این آموزه به یک «فرهنگ عمومی» و «سبک زندگی» است. باید در خانواده‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها و محیط کار، روحیه همدلی و گره‌گشایی تقویت شود و همگان به این نتیجه مهم برسند که برای رشد در زندگی، دانش و فناوری و حتی شکست دشمنان، به نگاه لطف الهی نیاز است و این امر از گذرگاهی به نام مواسات و غم‌خواری و خیرخواهی می‌گذرد.

یعنی ابتدا باید دل‌هایمان را به محبت دیگران و یاری همدیگر بسپاریم و باور کنیم که دست‌گیری از افتادگان، نه‌تنها بار اضافی بر دوش ما نیست، بلکه بال پروازی است که ما را به‌سوی قله‌های مادی و معنوی صعود می‌دهد.