انتقاد کارشناسان به حراج شمش طلا در تلاطم قیمت‌ها

به گزارش شهرآرانیوز؛ با فاصله‌ای کوتاه از باز کردن دوباره یک سایت اینترنتی، قیمت‌ها تغییر می‌کند. در لحظه تهیه این گزارش، قیمت طلا در اتحادیه طلا و جواهر تهران –که مرجع تعیین نرخ طلا در کشور است– به ۲۰ میلیون و ۲۶۸ هزار تومان رسیده است. نرخ بازگشایی حدود ۱۹ میلیون و ۷۶۰ هزار تومان بوده است.

اکنون، در بحبوحه افزایش قیمت‌ها، بانک مرکزی از حراج شمش طلا خبر داده است؛ حراجی که به گفته بسیاری از کارشناسان و فعالان بازار، و با توجه به تجربه موقعیت‌های مشابه در زمان تلاطم‌های بازار، در کنترل قیمت‌ها اثرگذار نبوده است.

براساس اعلام جدید، عرضه این شمش‌ها دیگر فقط به شبکه سنتی محدود نمی‌شود و پلتفرم‌های طلا نیز می‌توانند در این حراج شرکت کنند. این بدان معناست که بانک مرکزی با این اقدام، به‌صورت ضمنی به این سکو‌ها –که همواره اعتبارشان مورد پرسش بوده– اعتبار بخشیده است. در این گزارش ماجرای عرضه امروز شمش طلا در بازار طلا از دو منظر اثرگذاری از یک سو و باز شدن پای پلتفرم‌های طلا از سوی دیگر بررسی شد.

اعتبار بانک مرکزی؛ پلتفرم‌ها وارد حراج شدند

برای توضیح بیشتر باید گفت که در حراج شمش طلا، پیش از این تنها فروشندگان عمده شمش طلا، تولیدکنندگان و سازندگان فعال مصنوعات طلا و خرده‌فروشان طلای آب‌شده دارای پروانه کسب مجاز و معتبر امکان شرکت داشتند.

اما اکنون سکو‌های معاملات برخط طلای آب‌شده و مصنوعات طلا و جواهر (سامانه‌های معاملات آنلاین طلای آب‌شده و مصنوعات طلا و جواهر) نیز می‌توانند به‌عنوان متقاضی شمش طلا در مرکز مبادله ایران حضور پیدا کنند. در گزارش‌های قبلی از افزایش شدید تخلفات در پلتفرم‌های خرید و فروش طلا بدون پشتوانه خزانه و معاملات صوری با قیمت‌سازی لحظه‌ای گزارش‌های متعددی نوشته شده بود؛ تخلفاتی که به گفته نهاد‌های نظارتی، بخش قابل‌توجهی از حجم گردش نقدی روزانه بازار را در قالب تراکنش‌های غیرشفاف منتقل می‌کرد.

بعد از آن در آبان سال گذشته هیئت وزیران با پیشنهاد دادستانی کل کشور و به استناد ماده (۱۸) قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، دستورالعمل اجرایی خرید و فروش طلا و نقره به صورت برخط را تصویب و ابلاغ کرد.

بر اساس این تصویب‌نامه، تمامی فعالان مجاز به فعالیت در حوزه معامله طلا و نقره آنلاین، موظف هستند زیر نظر سامانه ناظر بانک مرکزی و «سامانه جامع تجارت» فعالیت کنند تا از گردش غیرقانونی، معاملات صوری و پول‌شویی جلوگیری شود.

با این وجود بازهم بانک مرکزی هیچ‌گاه به طور رسمی درباره پلتفرم‌های مجاز اعلام نظر نکرده بود، اما حالا به گفته فعالان در بازار طلا با این اقدام به آن‌ها رسمیت بخشیده است.

این در حالی است که همین حالا نیز برخی از این سایت‌ها تخلفات آشکاری دارند. مثلا ۳ روز قبل و هم‌زمان با تداوم افزایش قیمت طلا در بازار برخی از پلتفرم‌ها از قیمت رسمی اتحادیه پیشی گرفتند و در هر گرم تا حدود یک میلیون‌و ۳۰۰ هزار تومان هم گران‌تر طلا را عرضه می‌کردند.

همین امروز هم پیش از اعلام رسمی قیمت از طرف اتحادیه، نرخ طلا در برخی از این سکو‌ها تا حدود ۷۰۰ هزار تومان بالاتر بود، اما بعد از اعلام قیمت رسمی، برخی از این سایت‌ها، طلا را با قیمت حدود ۱۰۰ هزار تومان کمتر به فروش می‌رساندند. به گفته فعالان این بازار این اختلاف‌ها با کارمزد جبران می‌شود، اما این تفاوت نرخ‌ها موجب ایجاد اختلاف در بازار و تلاطم بیشتر قیمت‌ها می‌شود.

حراج‌ها برای کاهش نرخ طلا بی‌اثر است

با توجه به تجربه حراج‌های گذشته می‌توان گفت این مدل حراج‌ها (از زمان شروع فعالیت مرکز مبادله در سال ۱۴۰۲) در روند قیمت بازار طلا، کاهش یا تثبیت آن، اثر مستقیم نداشته است. اگر کمی عقب‌تر برویم سن این حراج‌ها حتی به دهه ۹۰ باز می‌گردد که فعالان بازار طلا از آن حراج‌ها نیز به نیکی یاد نمی‌کنند. یعنی وقتی قیمت در بازار داخلی بالا می‌رود یا اصلاح می‌شود، معمولا عامل اصلی همان فاکتور‌های تعیین‌کننده مثل دلار و متغیر‌های بیرونی است.

رئیس اتحادیه صنف طلا، نقره و جواهر مشهد نیز در این‌باره به شهرآرا می‌گوید: دلیل افزایش قیمت طلا در بازار داخل رشد نرخ ارز بود. بعد از صعودی شدن نرخ طلا تقاضا برای خرید نیز افزایش یافت که همین هیجان به رشد بیشتر نرخ کمک کرد. با توجه به این موضوع اکنون حراج شمش طلا توسط بانک مرکزی بی‌اثر خواهد بود و اگر دولت قصد کنترل بازار را دارد باید نرخ ارز را کنترل کند.

پلتفرم‌ها مورد اعتماد نیستند

یوسف تقی‌زادگان با انتقاد از این اقدام بانک مرکزی و همچنین ورود پلتفرم‌های آنلاین به این حراج ادامه می‌دهد: از نظر من اغلب این پلتفرم‌ها مورد اعتماد نیستند، چون خرده فروشی آنها غیرمنطقی و بدون رؤیت مشتری است. مردم مراقب کلاه‌برداری‌ها باشند. برخی از این موارد مدتی فعلا هستند، اما یک شبه از بین می‌روند و دست مشتری از همه جا کوتاه است.

او درباره تصمیم بانک مرکزی از ورود این سکو‌ها به حراج و اعتباربخشی به آن می‌افزاید: اگر قرار است شمش واگذار شود باید در اختیار تولیدکننده قرار بگیرد، نه اینکه افراد فعال در فضای مجازی یا تاجران (خرید و فروش‌کنندگان) بتوانند خرید کنند، این موضوع صنعت طلاسازی را با نابودی روبه‌رو کرده است.

بانک مرکزی قبلا هم حراج می‌گذاشت، اما نه تنها قیمت‌ها کنترل نمی‌شد که در مواردی شاهد افزایش نرخ‌ها نیز بودیم. بد نیست این را در پایان گزارش اضافه کنیم که بعد از گذشت حدود یک ساعت از شروع گزارش قیمت طلا به ۲۰ میلیون‌و ۳۳۰ هزار تومان رسید.