گرانی دنباله دار روغن در بازار مشهد

به گزارش شهرآرانیوز؛ روغن گران شد یا نشد؟ هست یا نیست؟ ۱۰ روزی می‌شود که دوباره حرف‌وحدیث درباره بازار روغن زیاد شده است. روغن از آن دست کالا‌های اساسی است که در هر دوره‌ای که بازار‌ها تنشی را تجربه‌ می‌کنند، کمبود یا گرانی‌اش بلافاصله در صدر اخبار قرار می‌گیرد. حافظه تاریخی قوی لازم نیست که مثلا از رفتن شرکت صفولا در دی ۱۴۰۳ از ایران و جهش قیمت روغن‌های زیرمجموعه این شرکت و تأثیرش بر بازار‌های دیگر یادمان بیاید.

یا همین ۴ ماه قبل، دی‌ماه ۱۴۰۴ را به خاطر بیاوریم که در پی حذف ارز ترجیحی، درحالی‌که قفسه بسیاری از فروشگاه‌ها طی روز‌های متمادی خالی مانده بود، انجمن صنفی صنایع روغن‌نباتی ایران با انتشار فهرست قیمت‌های جدید، از افزایش جالب توجه نرخ انواع روغن مایع، جامد و سرخ‌کردنی خبر داد، افزایش‌هایی که رکورد تازه‌ای در بازار مواد غذایی ثبت کرد. این افزایش قیمت، روغن را در فروردین امسال صدرنشین تورم، نه فقط در خوراکی‌ها، بلکه در میان همه گروه‌ها قرار داد. تورم نقطه‌ای روغن‌ها و چربی‌ها در این ماه به ۲۳۳.۶درصد رسید.

حالا هم باز ماجرای روغن در میان است. از نبود و گرانی بطری‌ها و حلب‌های بسته بندی تا افزایش قیمت روغن خوراکی، هم در بورس و هم در کارخانه‌ها به دلایلی مانند افزایش حقوق گمرکی و هزینه‌های تولید در سال ۱۴۰۵. در روز‌های اخیر شهرآرا به بازار‌های مختلف می‌رود تا حال و روز کالا‌های اساسی سفره مردم را در قفسه فروشگاه‌ها جست‌و‌جو کند.

بازار روغن خوراکی مشهد، پس از حذف ارز ترجیحی و تکان قیمت ها، همچنان در وضعیت ناپایدار به سر می‌برد؛ وضعیتی که نه فقط در قالب گرانی یا عرضه محدود، بلکه در شکل کاهش محسوس قدرت خرید خانواده خود را نشان می‌دهد.

تکذیب کنند، اما روغن گران شده است

پنجم اردیبهشت در پی گزارش یکی از رسانه‌ها از افزایش قیمت روغن، دبیر انجمن روغن نباتی ایران در تسنیم، این موضوع را تکذیب و تأکید کرد که قیمت‌ها همان قیمت دی ماه است. باوجوداین باید بگوییم چه مسئولان تأیید کنند، چه تکذیب، قیمت مصرف کننده درج شده بر روغن‌های چیده شده در قفسه فروشگاه‌ها افزایش داشته است. این را هم می‌توان از مقایسه قیمت دی ماه متوجه شد، هم از گفته‌های فروشندگان و خریداران.

شروع واریز کالابرگ هم نتوانسته کمک چندانی به شلوغ شدن بازار کند. سبد‌های چرخ دار فروشگاه‌های زنجیره‌ای دیگر طالب ندارد، کار مردم با یک سبد کوچک دستی هم راه می‌افتد. اگر جایی حرف از تخفیف یا فروش به قیمت قبل باشد، می‌توان رفت وآمد را بیشتر دید وگرنه خبری از خرید‌های کلی نیست. نه فقط برای روغن، این چند روز برای هر کالایی به بازار سر زدیم، از قاسم آباد و الهیه تا احمدآباد و سناباد یا آن طرف‌تر میدان بار و شهدا، خرده فروش‌ها یا عمده فروش‌ها وضعیت همین است. صبح و عصر هم ندارد.

توقف چند دقیقه‌ای در مقابل قفسه روغن‌های یک فروشگاه رنجیره‌ای، فروشنده را به سمت ما می‌کشد و با بیان این جمله که قیمت قبل است، به ما می‌رسد. می‌پرسیم قبل یعنی «دی». دی را با تعجب تکرار می‌کند و با خنده می‌گوید «نه! هفته قبل» می‌گوییم افزایش قیمت‌ها که تکذیب شد.

با زهرخند می‌گوید: «تکذیب کنند ولی همین هفته گران شده.» فکر می ‎کند باورمان نشده و‌ می‌خواهد با نشان دادن نمونه کالا حرفش را ثابت کند. یک روغن ۱۳۵۰ گرمی سرخ کردنی را از قفسه برمی دارد. «چند نوشته؟» «۴۷۰» «حالا صبر کن» با سرعت به طرف دیگر فروشگاه‌ می‌رود و چند دقیقه‌ای دیده نمی‌شود، با یک ماکارونی و یک روغن برمی گردد (می خواهد درباره قیمت ماکارونی‌ها هم با ما صحبت کند که بعدا به آن هم خواهیم پرداخت.) «این روغن چند؟» می‌خوانیم «۵۴۹» و «در یک هفته ۷۹ هزار تومان افزایش قیمت.»

قیمت روغن چند؟

اول بگوییم قیمت روغن‌ها معمولا بر اساس قیمت روغن ۸۱۰ گرمی خوراکی، سرخ کردنی و روغن نیمه جامد (حلب ۵ کیلویی) محاسبه‌ می‌شود. یعنی می‌توان گفت این روغن‌ها پایه قیمت روغن هستند.

در دی ماه قیمت روغن پخت وپز ۸۱۰ گرمی ۲۱۴,۰۰۰ تا ۲۳۲,۰۰۰ تومان، روغن سرخ کردنی ۸۱۹ گرمی ۲۰۶,۰۰۰ تا ۲۵۴,۰۰۰ تومان و روغن نیمه جامد (حلب ۵ کیلویی) ۱,۴۷۸,۰۰۰ تومان اعلام شد. حال قیمت چند است؟ به گفته فروشندگان در این مدت قیمت به طور قطره چکانی و نامحسوس افزایش داشته، اما در هفته اخیر افزایش قیمت‌ها چشمگیر بوده است.

اکنون به طور میانگین قیمت روغن خوراکی ۸۱۰ گرمی بین ۲۹۶ تا ۳۲۰ هزار تومان، سرخ کردنی بین ۲۸۳ تا ۲۹۸ هزار تومان و حلب حدود یک میلیون و ۸۰۰ تا ۲ میلیون و ۳۰ هزار تومان به فروش می‌رسد.

قیمت در سوپرمارکت‌های محلی با فروشگاه‌های زنجیره‌ای تفاوت چندانی ندارد، مگر اینکه فروشگاهی برای محصولات تخفیف گذاشته باشد.

روغن توزیع می‌شود، اما قطره چکانی

درباره بود و نبود روغن باید بگوییم چه در سوپرمارکت‌های محلی و چه در فروشگاه‌های بزرگ‌تر روغن هست، اما اغلب جای کمی به آن اختصاص یافته و در برخی از وزن‌ها با احتیاط چیده شده است.

به یک فروشگاه زنجیره‌ای دیگر سر می‌زنیم و از همان ابتدا متصدی با ما همراه است. حرف را از اندکی پرتربودن قفسه روغن‌های خوراکی این فروشگاه در مقایسه با دیگر خرده فروش‌ها شروع می‌کنیم و هم زمان یادمان می‌آید که این فروشگاه زیرمجموعه یکی از تولیدکنندگان صنایع غذایی است که روغن خوراکی هم در سبد تولید خود دارد و در بورس هم عرضه می‌کند.

باوجوداین می‌پرسیم پس بحرانی در کار نیست؟ می‌گوید «تا بحران را چه ببینید.» پرتربودن قفسه‌ها را به همان زیرمجموعه بودن فروشگاه ربط دارد و ادامه می‌دهد: «همین امروز بار رسیده ولی اگر یادتان باشد، هر زمان که حرف از گرانی یا نبود روغن می‌شد، مردم صف می‌کشیدند و مجبور بودیم به هر خانواده فقط یکی دوتا روغن بدهیم، اما حالا کسی در فروشگاه می‌بینید؟ مسئله این است که مردم دیگر نمی‌توانند ۴ تا روغن اضافه بخرند، اگر بتوانند همان یکی را‌ می‌خرند.»

او می‌گوید، بار اخیر که به دستش رسیده، جنس‌ها جور نبوده و در برخی وزن‌ها کالایی به دستش نرسیده است.

درباره موجودی و قیمت از چندین سوپرمارکت در نقاط مختلف شهر سؤال می‌کنیم. معمولا قفسه این سوپرمارکت‌ها حداکثر با یک تا دو شل روغن پر شده است. یکی از این خرده فروشان می‌گوید قیمت‌ها از عید در حال تغییر است. درباره موجودی نیز از عرضه قطره چکانی تولیدکنندگان می‌گوید و ادامه می‌دهد: به ویژه در طول هفته روغن به ما قطره چکانی تحویل داده شده و ویزیتور‌ها از کاهش ظرفیت تولید کارخانه‌ می‌گویند. حتی به خود کارخانه هم زنگ می‌زنیم کسی پاسخ نمی‌دهد.

برای صحت سنجی به عنوان خریدار با دو ویزیتور شرکت‌های پخش که فروشنده روغن‌های بنامی هستند، تماس می‌گیریم. ویزیتور‌ها روایت مشابهی دارند. «روغن در انبار‌ها موجود است، اما توزیع آن قطره چکانی است. اگر خرید دارید انجام دهید، قیمت‌ها روز به روز تغییر می‌کند.» حرف‌هایی که با وضعیت فعلی بازار همخوانی بیشتری دارد.

افزایش ۱۶ درصدی قیمت روغن در بورس

اگر کمی از سطح عرضه بالاتر برویم، باید بگوییم در نیمه‌های فروردین قیمت روغن خوارکی در بورس حدود ۱۶ درصد افزایش یافت و دلیل آن نیز توسط صنایع افزایش حقوق و عوارض گمرکی بر واردات روغن خام اعلام شد.

با یکی از تولیدکنندگان روغن خوراکی در مشهد تماس می‌گیریم. او از کاهش ظرفیت تولید کارخانه خود تا ۳۰ درصد و تعدیل ۵۰ درصدی نیروهایش می‌گوید. این تولیدکننده با اشاره به کاهش سرمایه در گردش کارخانه‌ها بعد از آزادسازی نرخ ارز، تأکید می‌کند: علاوه بر گران شدن روغن خام در سال گذشته، همچنین افزایش حقوق گمرکی و افزایش هزینه‌های تولید از حقوق و دستمزد گرفته تا افزایش ۶۰ درصدی هزینه بسته بندی، کار تولید را دشوار کرده است.

به طور میانگین می‌توانم بگویم بعد از عید هزینه تولید ۶۰ تا ۷۰ درصد افزایش یافته است. نیاز داریم دولت برای تأمین سرمایه در گردش ما و همچنین تأمین مواد اولیه از جمله بسته بندی ورود کند.

مهندسی قیمت روغن

در بیشتر فروشگاه‌ها قفسه ۳ نوع روغن دارای نرخ مصوب، جای کمتری از دیگر روغن‌ها به خود اختصاص داده است. روغن‌های گیاهی دیگر مانند کنجد، زیتون و... موجودی بیشتری دارد، اما قیمت‌ها برای سبد خانوار گران تمام می‌شود. از این بخش که بگذریم قیمت روغن‌های آفتاب گردان در وزن‌های مختلف توجهمان را جلب می‌کند. کافی است یک جمله مثلا غنی شده با ویتامین D به آن اضافه شود، آن وقت موجودی به اندازه کافی هست، اما قیمت بی حساب بالا می‌رود.

این موضوع حتی در وزن‌های مختلف هم دیده می‌شود. مثلا اگر یک روغن سرخ کردنی از یک برند مشخص در وزن ۸۱۰ گرم با قیمت ۲۸۳ هزار تومان فروخته شود، همان روغن در وزن ۱۳۵۰ به قیمت ۵۴۹ تومان فروخته می‌شود. یک حساب کتاب ساده نشان می‌دهد که قیمت روغن در این وزن ۷۰ هزار تومان گران‌تر است. البته احتمالا بخشی از این را تولیدکننده به بزرگ تربودن بسته ربط می‌دهد، باوجوداین میزان افزایش حجم بسته بندی در هزینه نهایی به قیمت ۷۰ هزار تومان نخواهد بود.