واکاوی فروش دلار به صورت تراول در بازار ارز مشهد | «دلار تراولی» پدیده‌ای زیرزمینی با منشأ خارجی؟

به گزارش شهرآرانیوز، بر خلاف روند سنتی خرید و فروش بازار آزاد ارز، اکنون فروشندگان این بازار به شدت به دنبال جذب نقدینگی ریالی و اسکناس‌های تراول با قیمت‌های مختلف هستند.

طبق تجربه سال‌های گذشته، هر گاه بازار ارز دچار دگرگونی‌های هیجانی می‌شد، حضور دلالان در این بازار به صورت گسترده به چشم می‌آمد. اکنون نیز بازار ارز با وجود شرایط جنگی کشور، روزانه رفت و آمد‌های بسیاری را شاهد است.

سری به بازار آزاد ارز مشهد در خیابان امام خمینی (ره) زدیم تا علاوه بر اطلاع از قیمت نقدی و تراولی دلار، علت فروش ارزانتر دلار با تراول را از زبان دلارفروشان این خیابان متوجه شویم.

یکی از این دلارفروشان در این رابطه، گفت: تراول‌ها به پاکستان و افغانستان می‌رود تا آن‌ها بتوانند راحت‌تر سوخت خرید کنند.

به او گفتم یعنی بحث قاچاق سوخت پیش می‌آید؟ که در پاسخ گفت: ظاهرا قاچاق هم یک بحث است. قاچاقچیان سوخت برای خرید گاه به پول ایرانی احتیاج دارند. یعنی فروشنده فقط از آن‌ها ریال می‌گیرد.

دلارفروش دیگری نیز گفت: در حال حاضر به دلیل شرایط جنگی و بسته شدن تنگه هرمز، اگر ایران قوانین پرداخت عوارض تردد را به ریال در نظر بگیرد، کشتی‌های تجاری به شدت به ریال احتیاج پیدا می‌کنند؛ بنابراین خروج پول‌های درشت از کشور نسبت به گذشته شدت پیدا کرده است.

قیمت دلار نقدی و تراولی را از یکی از دلارفروشان جویا شدم که در پاسخ گفت، دلار امروز ۱۷۹ هزار تومان است. اما دلار تراولی حدود ۱۵ هزار تومان ارزانتر است.

به او گفتم شنیده بودم با تراول کمتر از این‌ها می‌توان دلار خرید، که گفت: بله در روز‌های گذشته این اختلاف قیمت در بعضی روز‌ها به ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان هم در هر دلار می‌رسید، اما امروز به دلیل بسته شدن مرز‌ها امکان خروج پول وجود ندارد. به همین دلیل اختلاف نقدی و تراولی متفاوت شده است.

با تعدادی دیگر از آن‌ها نیز که گفت‌و‌گو کردم، کلیت صحبت هایشان همین موارد بود و اطلاعاتشان به همین مقدار ختم می‌شد.

برای پیدا کردن علت اصلی این اختلاف قیمت به سراغ کارشناسان اقتصادی و پولی و بانکی رفتم.

پولشویی با تراول‌های درشت

آلبرت بغزیان، اقتصاددان و استاد دانشگاه تهران در گفت‌و‌گو با شهرآرانیوز، اولین عامل این پدیده را بحث پولشویی عنوان کرد و گفت: برخی از ارز‌هایی که از کشور‌های همسایه وارد می‌شود، ارز‌های تقلبی است که با فروش به صورت تراولی، امکان ردگیری و پیگیری را از خریدار می‌گیرد.

وی ادامه داد: در شرایط جنگی کنونی که بانک‌ها به صورت محدود پول نقد به مردم می‌دهند، برخی اقدام به فروش ارز و طلای خود در بازار می‌کنند که در صورت وقوع دوباره جنگ و بسته بودن بازار طلا صرافی‌ها و بازار بورس، پول نقد برای خرید مایحتاج خود داشته باشند؛ بنابراین خریداری که بخواهد این ارز را از آن‌ها خریداری کند و به صورت نقدی به آن‌ها پرداخت کند، به پول نقد به خصوص به صورت تراول نیاز دارد. برای این منظور به جای معامله به صورت کارت به کارت، به ریال نیاز دارند.

بغزیان بیان کرد: از طرفی دلارفروشان برای خرید دلار از کشور‌های همسایه با توجه به بسته شدن مبادلات بانکی، نیاز به اسکناس دارند و هر چه این اسکناس درشت‌تر باشد امکان جابجایی آن راحت‌تر است.

وی با اشاره به اینکه شرایط فعلی، بدترین زمان برای چاپ تراول‌های درشت نیم و یک میلیون تومانی بود، گفت: باید دید دست‌های پشت پرده این ماجرا چیست که حالا وزارت اقتصاد و بانک مرکزی به فکر جمع آوری تراول‌های درشت از بازار کرده‌اند.

اسکناس درشت تسهیلگر قاچاق است

حجت‌الله فرزانی، کارشناس پولی و بانکی هم به شهرآرانیوز گفت: معمولا زمانی که در جامعه اسکناس درشت چاپ و توزیع می‌شود، به خصوص در کشور ما که عمده رفتار‌های اقتصادی مردم بر پایه تبادلات الکترونیکی شده و تبادل پول نقد بین مردم کاهش یافته، چاپ پول درشت می‌تواند در تسهیلگری معاملات نقدی نقش داشته باشد.

وی با اشاره به اینکه این اقدام منجر به یک عارضه در جامعه که بحث نظارت ضعیفی بر عوامل اقتصادی و معاملات اقتصادی دارد، شده است، گفت: در این حالت اقتصاد زیرزمینی و قاچاق کالا و ارز توسعه پیدا می‌کند.

فرزانی ادامه داد: در کشور ما به دلیل عرضه برخی از کالا‌ها از جمله سوخت و دارو با سوبسید به مردم، خروج این دو قلم به کشور‌های افغانستان و عراق که به ترتیب با مشکل سوخت و دارو مواجه هستند، پدیده صادرات معکوس را به وجود آورده است. در مقابل آن‌ها برای خرید این اقلام نیاز به ریال دارند که هرچه این پول درشت‌تر باشد، برای خرید راحت‌تر خواهند بود.

سفیدشویی معاملات زیرزمینی با پول نقد

وی با اشاره به جنبه دیگر چاپ اسکناس درشت از سوی دولت، گفت: توزیع اسکناس درشت، حجم اسکناس در دست مردم و حجم معاملات نقدی را افزایش می‌دهد. در شرایط فعلی که سختگیری‌های مالیاتی افزایش یافته، می‌تواند به موضوع شناسایی فرار مالیاتی دامن بزند.

وی با بیان اینکه وجود سایه جنگ در کشور باعث شده نقدینگی در اختیار مردم افزایش پیدا کند، خاطرنشان کرد: از طرف دیگر، اتباع خارجی در کشور که مشکلات متعددی برای داشتن حساب بانکی دارند، ترجیح می‌دهند بیشتر پول به صورت ریال و اسکناس در اختیار داشته باشند.

این کارشناس پولی و بانکی تصریح کرد: علاوه بر این با پیش کشیده شدن موضوع پرداخت عوارض تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز به صورت ریالی، به خصوص برای کشتی شرکت‌های خارجی که در ایران حساب بانکی ندارند و دسترسی به حساب‌های ریالی ندارند، پیش بینی می‌شد که اسکناس‌های درشت در کشور جمع آوری شود تا پرداخت عوارض در این زمینه راحت‌تر صورت گیرد.

وی تاکید کرد: می‌توان گفت مجموع این عوامل بحث پولشویی را در بر می‌گیرد. وقتی معاملات اقتصاد زیرزمینی بخواهد با ریال نقد سفیدشویی شود، وجود اسکناس‌های درشت این موضوع را تسهیل می‌کند که می‌تواند موضوع نظارت بر پولشویی را تضعیف کند.

فرزانی با اشاره به نقش بانک‌ها در ملاحظات مربوط به مبارزه با پولشویی تصریح کرد: شعب بانک‌ها می‌توانند معاملات مشکوک روی ارقام درشت را به صورت ویژه مدنظر قرار دهند تا با این اقدام بتوان ضرر‌ها به اقتصاد کشور را به حداقل رساند.

این کارشناس پولی و بانکی تاکید کرد: بنابراین آگاهی بخشی در سطح جامعه می‌تواند به کاهش پولشویی کمک کند.

در پایان باید گفت که پدیده دلار تراولی بیش از آنکه یک فرصت برای خریداران باشد، یک هشدار سیستمی است. اختلاف قیمت‌های گاه خیره‌کننده ۳۰ تا ۴۰ هزار تومانی نشان می‌دهد که ناشناس ماندن تراکنش برای فروشندگان این دلارها، ارزشی حیاتی‌تر از سود حاصل از قیمت واقعی بازار دارد. اگر بانک مرکزی نتواند منشأ ریال‌های نقدی کلان و مقصد دلار‌های ارزان را شناسایی کند، این حفره امنیتی-اقتصادی می‌تواند منجر به شوک‌های پیش‌بینی‌نشده در ساختار ارزی کشور شود.