اهمیت فرزندآوری و جوانی جمعیت از منظر آیات و روایات

وَاللَّهُ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا وَجَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَزْوَاجِکُمْ بَنِینَ: و خدا برای شما همسرانی از جنس خودتان قرار داد و از همسرانتان، فرزندان و نوادگانی پدید آورد. در قرآن، از فرزند، با ویژگی‌ها و تعابیری همچون نعمت (سوره نحل، آیه۷۲)، زینت زندگی (سوره کهف، آیه۴۶)، نور چشم (سوره فرقان، آیه۷۴) و سبب یاری الهی (سوره اسرا، آیه۶ و سوره شعرا، آیه۱۳۳) یاد شده است. این توصیفات در قرآن کریم و در آیات متعدد برای فرزند، بیانگر نگاهی پسندیده و جایگاه رفیع فرزندآوری است.

همچنین دعای حضرت ابراهیم (ع) (سوره صافات، آیه۱۰۰) و زکریا (ع) (سوره آل‌عمران، آیه۳۸؛ سوره مریم، آیات۵ و ۶) برای فرزندآوری در سنین پیری و از آن‌طرف، بشارت الهی بر اجابت دعای آنها (سوره هود، آیات۷۳-۷۱؛ سوره مریم، آیات۷ و ۸)، نشانه اهمیت موضوع فرزندآوری از نظر قرآن است.

در بین روایات نیز، احادیث متعددی از حضرات معصوم (ع) بیان‌کننده مطلوب‌بودن فرزندآوری و افزایش جمعیت خانواده است. در کتاب کافی، از منابع معتبر حدیثی، روایات مختلفی از پیامبر (ص) نقل شده است که بر ازدواج با زن فرزندآور، تأکید و بیان کرده‌اند من در قیامت به زیادی جمعیت امتم افتخار می‌کنم. در حدیثی دیگر، پیامبر (ص) به‌صراحت سفارش بر کثرت فرزندآوری کرده‌اند. (کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۲، حدیث۳)

پیامد‌های کاهش فرزندآوری

«پیری جمعیت»، اصلی‌ترین و مهم‌ترین پیامد‌های منفی کاهش فرزندآوری است. این رخداد، پیامد‌های جبران‌ناپذیری به‌دنبال خواهد داشت؛ ازجمله

الف: مشکلات اقتصادی:

کاهش تولید و رشد اقتصادی، هزینه‌های سنگین بیمه، اجرای طرح‌های حمایتی برای بازنشستگان که کشور را دچار بحران اقتصادی خواهد کرد.

ب: معضل نیروی کار:

با کاهش نیروی کار، برای جلوگیری از تعطیلی کارخانه‌ها و حتی برای پست‌های مهم، باید از افراد خارجی استفاده کرد.

ج: خطر‌های سیاسی و امنیتی:

تغییر در بافت جمعیتی جامعه و کاهش نیروی جوان برای دفاع از امنیت و اقتدار کشور.

مشکلات و دغدغه‌های فرزندآوری

در مسیر فرزندآوری، دغدغه‌هایی مطرح است که مانع از فرزندآوری می‌شود؛ برخی از این مشکلات عبارتند از:

۱. مشکل اقتصادی

ترس از عدم تأمین مالی فرزندان و مخارج آنها، یکی از دغدغه‌های همیشگی والدین برای فرزندآوری بوده است، درحالی‌که در فرهنگ اسلامی، روزی فرزندان از جانب خداوند، تضمین شده است.

در قرآن خطاب به کسانی که در دوران جاهلیت، فرزندانشان را از ترس فقر و تنگدستی به قتل می‌رساندند، این کار، گناهی بزرگ شمرده و بیان شده است: «نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِیَّاکُمْ: ما، آنها و شما را روزی می‌دهیم.»

«وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَکُمْ خَشْیَه إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِیَّاکُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ کَانَ خِطْئًا کَبِیرًا: فرزندانتان را از بیم تنگدستی نکشید؛ ما به آنان و شما روزی می‌دهیم، یقینا کشتن آنان، گناهی بزرگ است.»

همچنین در کتاب کافی آمده است یکی از اصحاب امام‌کاظم (ع) طی نامه‌ای، نظر ایشان را درباره خودداری از فرزندآوری، به‌دلیل سختی تربیت و کمبود مالی، جویا شد. امام پاسخ دادند: «درپی فرزند باش؛ زیرا روزی آنها را خداوند عزوجل می‌رساند.» (کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۳، حدیث ۷.)

۲. دغدغه تربیت

برخی افراد تعدد فرزندان را مانع تربیت صحیح آنها می‌دانند و به این دلیل، تمایلی به فرزندآوری بیشتر ندارند.

در پاسخ گفته شده است که اولا، با توجه به برخی آیات قرآن، امر تربیت و هدایت انسان‌ها به دست پروردگار است.

«إِنَّکَ لَا تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَکِنَّ اللَّهَ یَهْدِی مَنْ یَشَاءُ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ: قطعا تو نمی‌توانی هرکه را خود دوست داری هدایت کنی، بلکه خدا هرکه را بخواهد، هدایت می‌کند و او به هدایت‌پذیران، داناتر است.»

ثانیا، اگر مسئله تربیت واقعا یکی از مشکلات اصلی در این موضوع باشد، باید خانواده‌های تک‌فرزند، بهترین فرزندان را تربیت کرده باشند. سوم اینکه اگر محور تربیت فرزندان، محبت و ولایت اهل‌بیت (ع) باشد، بسیاری از نگرانی‌ها در مسئله تربیت از بین می‌رود.

تغییر سبک زندگی

ازجمله موانع در مسیر فرزندآوری، تغییر سبک زندگی با رفاه‌طلبی و خودخواهی برخی خانواده‌هاست.

خودخواهی بعضی والدین و نبود روحیه ایثار در آنها، باعث شده است که به تنها بودن فرزندشان توجهی نداشته باشند و به امور رفاهی خود بپردازند؛ زیرا آوردن فرزند را سبب اختلال در آسایش خود می‌دانند، درحالی‌که در سبک زندگی اسلامی، رفاه و آسایش به‌عنوان مقصد اصلی زندگی شناخته نمی‌شود و هرکدام از رفاه و مشقت، چنانچه در نتیجه بندگی خدا باشد، مطلوب شمرده می‌شود.