گزارشی از مراجعه افراد به اداره کار و مراکز کاریابی مشهد به دلیل از‌دست‌دادن شغلشان | تعدیل کارگر، تهدید جدی اقتصاد

به گزارش شهرآرانیوز؛ گاهی اعداد نمی‌توانند بار یک فاجعه را نشان دهند و تکرار مداوم آن نیز از میزان تأثیرگذاریش بیش از پیش می‌کاهد. وقتی یک نفر بیکار می‌شود، او تنها یک نفر نیست؛ باید او را در کنار همسر، فرزندانش و هر عضوی از خانواده دید. باید صاحب‌خانه‌ای که درآمد اجاره‌اش را در خطر می‌بیند هم به این فهرست اضافه کرد. باید سبد خرید کوچک‌شده را دید و ترس کارگران از بیکاری به‌واسطه کاهش تولید کارخانه را حس کرد. باید سوءتغذیه، بیماری، چک‌های برگشتی و افراد پشت هر چک را دید. باید به‌دنبال هر عددی که در کنار واژه «بیکار» دیده می‌شود، زنجیره‌ای از دردسر‌ها را دید.

حمله جنگ به اشتغال را نمی‌توان پنهان کرد. هرچند اعداد و ارقام رسمی با اغماض منتشر شود یا اصلا منتشر نشود. روایت‌‎ها نگران‌کننده است و هشدارها، تهدیدها، بسته‌های حمایتی و باید‌ها و نباید‌های مسئولان، سدی در مقابل تعدیل نیرو نیست. اگر چرخ تولید بچرخد، چرا بیکاری؟ اما وقتی این چرخ لنگ می‌شود، حتی اگر کارفرما هم نخواهد، توان حفظ نیرو در پای دستگاه‌های خاموش و بازار خالی از مشتری را ندارد.

یکی از مکان‌هایی که می‌توان شِمایی از وضعیت بیکاری را دید، اداره تعاون کار و رفاه اجتماعی مشهد است. بازدید از چند مرکز کاریابی هم می‌تواند این تصویر را کامل‌تر کند. هرچند، صف‌های طولانی از کف راهرو‌ها به فضای مجازی کوچانده شده است، اما با کمی انتظار می‌توان کمی زیر پوست وضعیت کار و بیکاری در شهر را دید.

برای بازگویی بازتابی از آنچه این روز‌ها در این مکان‌ها می‌گذرد و شنیدن و دیدن چند حکایت کوتاه از وضعیت کسانی که جنگ بیکارشان کرده است، دو روز متوالی به این اداره کل و چند مرکز کاریابی سر زدیم و با چندین و چند مراجعه‌کننده از یک‌سو و فعال در این حوزه از سوی دیگر گفت‌و‌گو کردیم. اینجا فقط بخش کوچکی از دیده‌ها و شنیده‌ها بازگو شد.

در راهرو‌های اداره کار

شلوغی و خلوتی راهروی کوتاه اداره کار مشهد به ساعت مراجعه بستگی دارد. می‌توان گفت بین ساعت ۸ تا ۹ صبح، شلوغ‌ترین زمان برای مراجعه است. این ساعت معمولا زمان برگزاری جلسات رسیدگی به شکایات در اداره کار برگزار می‌شود. این جلسه‌ها با حضور دو طرف دعوا و سه نماینده از طرف کارگر، کارفرما و اداره کار در این محل برگزار می‌شود.

روز اول همان حوالی ساعت هشت‌ونیم وارد اداره کار مشهد می‌شویم. فهرست چسبانده‌شده در پشت شیشه، شامل ۵۶ اسم شاکی و خوانده، طبقه و اتاق مراجعه، است. اینها هم فقط یک نام نیستند، پشت نام هر کدام از خوانده‌ها داستان یک کسب‌وکار است و به‌دنبال نام هر شاکی، فردی است در پی حق‌وحقوق خود.

بدیهی است که همه مراجعه‌کنندگان از این فهرست نیستند. به جای رفتن به طبقه‌های بالا، راهرو مقابل را انتخاب می‌کنم. نشستن روی صندلی‌های انتظار، فرصتی است تا بتوان با چند نفر گفت‌و‌گو کرد.

از انتظار یک خانم جوان استفاده می‌کنیم. همسرش از اسفند بیکار شده است. حدود دو سال و نیم با یکی از شرکت‌های تابع در راه‌آهن قرارداد نصفه و نیمه داشته و ۷ ماه آخر هم با شرکتی دیگر. سال گذشته در ماه حدود ۱۲ میلیون تومان حقوق دریافت می‌کرده و هر ماه ۱۰ روز بیمه برایش رد شده است. ماه آخر حقوق نگرفته و به همین دلیل به اداره کار آمده است.

با لهجه مشهدی می‌گوید: «اگر نمی‌خواهند شوهرم سر کار برود، حداقل حق و حقوق ماه آخرش را بدهند. دیروز آمدیم این اتاق روبه‌رو، به کارفرما زنگ زدند. بعد که خارج شدیم طرف زنگ زد گفت که کی یادتان داده بروید اداره کار. حالا بدویید تا پول بدم. امروز دوباره آمدیم گفتند شکایت کنیم.» پیشنهاد می‌دهیم برای بیمه بیکاری اقدام کند. می‌پرسد «چی هست؟» توضیح می‌دهیم و جدا می‌شویم. چطور با این حقوق و بیمه کار کرده است. نمی‌دانیم.

همکار‌های قدیمی، بیکار‌های امروز

یکی دیگر از صحنه‌هایی که چندبار با آن مواجه شدیم، دورهمی گروه‌های چند نفره است. سلام و احوال‌پرسی دو دختر و سه پسر جوان در حیاط ورودی اداره کار توجهمان را جلب می‌کند. با کمی دقت معلوم می‌شود از یک کافی‌شاپ هستند که به‌تازگی تعدیل نیرو داشته است.

یک گروه سه نفره از تورلیدر‌های مرتبط با موزه‌ها و چند نفری که در یک رستوران کار می‌کردند از دیگر مواردی است که با آن برخورد می‌کنیم. فردی که به‌تازگی کارش را در یک آزمایشگاه از دست داده است، تعریف می‌کند حدود یک ماه قبل که برای مراجعه به اداره کار آمده حدود ۲۰ آقا را دیده که همگی با شرکت‌های تابعه در فرودگاه قرارداد داشتند و حالا دسته‌جمعی بیکار شده بودند.

افزایش ۴ برابری مراجعه به کاریابی‌ها

برای تکمیل گزارش به چند مرکز کاریابی هم سر می‌زنیم. نه آن‌قدر خلوت است که با سوت‌وکور توصیفش کنیم نه آن‌قدر شلوغ که بگوییم جای سوزن‌انداختن نیست. سیستمی‌شدن، بسیاری از مراحل مراجعه به این دفاتر را کم کرده است. در آنجا هم افرادی را که می‌بینیم مربوط به فرودگاه، یک کارخانه، دو نفر از خبازی و... هستند. توضیح‌های متصدی‌های این مراکز یکسان است، پس به گفته‌های یکی از آنها که کامل‌تر بود اکتفا می‌کنیم.

«قبلا فرصت ثبت درخواست برای بیمه بیکاری یک ماه بود، اما به‌تازگی ابلاغ شده که تا ۹۰ روز فرصت ثبت درخواست وجود دارد. اینکه چقدر دریافت کنید بستگی به بیمه شما دارد. مدارک موردنیاز هم قرارداد، نامه عدم‌نیاز، مدارک شناسایی و پرینت سابقه بیمه است. هزینه ثبت درخواست و... هم حدود ۸۲۰ هزارتومان است.»

از متصدی سؤال می‌کنیم چقدر زمان می‌برد که نوبتمان شود و بیمه بیکاری را دریافت کنیم. می‌گوید «تازه دارند درخواست‌های بیمه بیکاری را که در اسفند ثبت کرده‌ایم، پرداخت می‌کنند. بین یک تا دو ماه زمان می‌برد.»‌

می‌پرسیم خیلی شلوغ شده همه متصدی‌ها از افزایش درخواست‌ها بعد از شروع جنگ می‌گویند و اعدادی بین ۳، ۴ و ۵ برابر را برای آن اعلام می‌کنند. یکی از آنها توضیح می‌دهد: «همیشه فروردین درخواست برای ثبت بیمه بیکاری افزایشی بود، چون معمولا تعدیل نیرو‌ها در آخر سال انجام می‌شد، اما ثبت درخواست برای بیمه بیکاری در فروردین امسال در مرکز ما حداقل ۴ برابر شده است.»

خدمات گردشگری در صدر فهرست

دوباره به فهرست پشت شیشه برمی‌گردیم. روز اول ۵۲ خواهان و خوانده و روز دوم ۴۴ نفر. نمی‌توان گفت همه افراد فهرست بیکار شده‌اند، اما هستند وکلا و نمایندگان کار و کارگری که روز‌های زیادی کارشان به این اداره می‌افتد و می‌توان از آنها برای شرح وضعیت پرس‌وجو کرد.

خانم وکیلی به ما می‌گوید که حتم دارد از هر فهرست حداقل ۹۰ درصد در این مدت از کار بیکار شده‌اند و شکایتشان مربوط به همین موضوع است. حالا می‌تواند برای دریافت حق‌وحقوق باشد یا اجتناب کارفرما برای ارائه قرارداد و طی مسیر دریافت بیمه بیکاری. او ادامه می‌دهد: مراجعه افراد برای دریافت مشاوره در رابطه با شکایت‌های کارگری و کارفرمایی به او از ابتدای سال حداقل دوبرابر شده است

وقتی به ستون خوانده‌ها دقیق می‌شویم می‌توانیم بگوییم که حدود ۳۰ درصد مربوط به مهمان‌پذیرها، هتل‌ها، رستوران‌ها و شرکت‌های خدمات مسافربری است. باتوجه به اینکه حدود ۶۰درصد اقتصاد خراسان رضوی و بیش از ۵۰درصد اشتغال استان، مبتنی بر خدمات است، این اتفاق دور از انتظار نیست.

کافی است سری به دفاتر خدمات مسافری بزنیم یا تعطیل هستند یا با تعداد اندکی نیرو کار را ادامه می‌دهند. وارد یکی از این دفاتر می‌شویم. پشت ۱۴ میز و سیستم موجود در این دفتر، فقط دو نفر حضور دارند. مدیر این مجموعه می‌گوید که بعد از جنگ مجبور به تعدیل نیرو شده است، چون تقریبا دیگر سفری انجام نمی‌شود. نکته جالب توجه دیگر در این فهرست نیز چند صنعت مربوط به بسته‌بندی و صنایع پلاستیکی است که حتما به‌دلیل شرایط پتروشیمی‌ها مجبور به تعدیل نیرو شده‌اند.

چند دقیقه در اتاق مشاوره

یک اتاق را برای دادن مشاوره در نظر گرفته‌اند تا روند کار را برای کسی که گذرش به این اداره افتاده توضیح دهند. قبل از هر اقدامی می‌توانید به آنجا بروید تا از گیج‌شدن در راهرو‌ها و اتاق‌های مختلف راحت شوید. از انصاف نگذریم واقعا اقدام خوبی است. این وقتی بهتر درک می‌شود که در نقش فردی که به‌تازگی کارش را از دست داده وارد این مکان شده باشید.

از در اداره کار تا کوچه‌های کناری چند نفر زیر لب می‌گویند «پیگیری تخصصی شکایات، گرفتن همه حق و حقوق» حالا چرا زیر لب؟ چون این‌کار قانونی نیست. آنها معمولا فرد را به وکلا معرفی می‌کنند. مشاوره اول رایگان است، اما بعد شما به مسیری هدایت می‌شوید که بدون پرداخت هزینه هم می‌توانستید آن را طی کنید. البته مواردی نیز هست که واقعا نیاز به وکیل دارد که آن هم به شما اعلام می‌شود، اما بهتر است وکلایی انتخاب کنید که در این‌کار خبره هستند.

وارد اتاق مشاوره اداره کار می‌شویم. دو نفر پشت دو میز کوچک نشسته‌اند. چند ارباب‌رجوع هم مقابل میز‌ها منتظرند. روی یکی از سه صندلی انتظار، کنار یک خانم پیر می‌نشینیم. در دو روزی که آنجا حضور داریم مشاور‌های خوش‌اخلاقی را می‌بینیم که برای تک تک افراد باحوصله روند را توضیح می‌دهند. در مدت ۴۰ دقیقه حدود ۱۰ نفر برای مشاوره می‌آیند.

یکی از مراجعه‌کنندگان داستان جالبی دارد. در یک مرکز درمانی کار می‌کرده است که بیشتر مشتری‌ها عرب‌زبانان بوده‌اند و حالا جنگ، لغو پرواز‌ها و نبود گردشگر سلامت، آنها را بیکار کرده است. او چهار سال به‌طور نقدی حقوق دریافت می‌کرده و فقط چند فیش دارد. بدون هیچ قرارداد و بیمه‌ای. حالا باید ثابت کند که در آن مکان کار می‌کرده است.

پسری بیست‌وپنج ساله با کمی معلولیت در حرکت به همراه مادرش، یکی دیگر از مراجعه‌کنندگان است. کارگاه بسته‌بندی مواد غذایی تعطیل شده و او هم بیکار شده است. بیمه بیکاری می‌خواهد. خلاصه مشاوره این است که باید به همراه قرارداد و نامه عدم نیاز به مراکز کاریابی برود و درخواست خود را ثبت کند. اگر قرارداد نداشته یا هر مشکلی دارد به اتاق روبه‌رو برود و اگر با تماس نمایندگان کارش راه نیفتاد، برگردد تا مراحل ثبت شکایت را برایش توضیح دهند.

 تقریبا اغلب مراجعه‌کنندگان همین را می‌خواستند؛ بیمه بیکاری. موضوعی که آن‌قدر تکرار شده که حتی نگهبان در ورودی هم با آگاهی کامل همه مراحلش را برای هر کسی که از او سؤال کند، توضیح می‌دهد و بنری را در ورودی نشان می‌دهد که فهرست همه مراکز کاریابی در آن ردیف شده است.

۹۵۴۷ ثبت درخواست بیمه بیکاری در مشهد

به‌تازگی احمد میدری، وزیر کار، تعداد متقاضیان بیمه بیکاری را ۲۲۹ هزار نفر اعلام کرده است. در این مدت شنیدن خبر‌هایی از تعدیل نیرو در کارخانه‌ها و شرکت‌های بزرگ کم نبوده است. گردشگری و چالش‌هایش موضوعی بود که به‌دلیل اهمیت آن برای مشهد، اوایل اردیبهشت در گزارشی به آن پرداختیم.

در آنجا از قول مژگان ثابت‌تیموری، رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق خراسان رضوی، نوشتیم بیش از ۷۰درصد واحد‌های اقامتی عملکرد بسیار پایینی داشتند. حدود ۴۰ تا ۴۵درصد از نیروی کار در یک مرحله تعدیل کردند و بسیاری از واحد‌ها از اردیبهشت‌ماه درخواست تعدیل کامل نیرو یا تعطیلی داده‌اند.

حسن سروری، مدیر روابط کار اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی خراسان رضوی، درباره آخرین آمار ثبت درخواست بیمه بیکاری در سامانه می‌گوید: از تاریخ ۹ اسفند تا ۲۹ اردیبهشت ۱۳هزار و ۲۷۳نفر در استان درخواست بیمه بیکاری ثبت کرده‌اند. به گفته او، شهرستان مشهد با ۹۵۴۷نفر بیشترین تعداد درخواست را به خود اختصاص داده و پس از آن نیشابور با ۱۰۵۰نفر، چناران با ۸۳۰نفر و سبزوار با ۴۲۵نفر در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

مدیر روابط کار اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی خراسان رضوی در پاسخ به اینکه بیشترین درخواست مربوط به کدام‌یک از دسته‌های شغلی بوده است، می‌افزاید: بخش عمده درخواست‌ها مربوط به صنایع تولیدی، خدمات گردشگری و هتلداری، خدمات فرودگاهی و همچنین بنگاه‌های اقتصادی است که در تأمین مواد اولیه و بازار فروش با مشکل روبه‌رو بوده‌اند.

سروری تأکید می‌کند: در هر شهری این ترکیب متفاوت است، اما به‌عنوان مثال در مشهد بیشترین درخواست‌ها از صنایع و خدمات گردشگری، هتلداری و فرودگاهی بوده است.

یکی از نمایندگان اداره کار هم آمار جالبی می‌دهد. می‌گوید: پیش از تعطیلات عید در مدتی حدود ۱۲ روز تقریبا ۳۰۰ پرونده در رابطه با بیمه بیکاری را بررسی کرده است. او از قول همکارانش آمار جالب توجه دیگری هم می‌دهد. به‌عنوان نمونه بررسی سیستم در یکی از روز‌های هفته قبل نشان می‌دهد که از ساعت ۱۲ شب تا ۸ صبح حدود ۱۵۰ درخواست بیمه بیکاری در سایت ثبت شده است.

تعدیل نیرو در صنعت قطعه‌سازی، تعطیلی نسبی یک کارخانه پوشاک، تعدیل دوسوم نیرو‌ها در یکی از کارخانه‌های مربوط به صنایع غذایی، همه اینها گوشه‌ای از وضعیت اشتغال در این روزهاست. البته برخی کارفرمایان نیز اعلام کرده‌اند که با هر سختی پای کار ایستاده‌اند و کم و زیاد تلاش دارند که نان کارگر قطع نشود.

باید این نکته را اضافه کنیم، آماری از بیکاری مشاغلی که مربوط به اینترنت و فضای مجازی بوده‌اند وجود ندارد. این افراد را به کارگران روزمزد، مشاغل آزاد و همه کسانی که بیمه شامل حالشان نشده است اضافه کنید؛ بنابراین تعداد درخواست بیمه بیکاری ثبت‌شده و مراجعان به اداره کار نمی‌تواند شرح دقیقی از وضعیت بیکاری باشد، اما مشتی است نمونه خروار.