«پاسخ از مبدأ تجاوز» | بقائی از فاز جدید تقابل تهران و واشنگتن پرده برداشت

به گزارش شهرآرانیوز؛ آنچه بیش از همه در سخنان سخنگوی وزارت خارجه جلب توجه کرد، تلاش تهران برای ترسیم تصویری از «مذاکره در اوج بی‌اعتمادی» بود؛ مذاکره‌ای که همزمان با تبادل پیام‌های سیاسی، زیر سایه تنش‌های نظامی و امنیتی ادامه دارد.

اهدافی در مبدأ تجاوز را زدیم؛ جمله طلایی نشست

شاید مهم‌ترین بخش نشست، جایی بود که بقایی با اشاره به حمله آمریکا و نقض آتش‌بس، اعلام کرد نیرو‌های مسلح ایران «اهدافی را در مبدأ اقدام تجاوزکارانه آمریکا» مورد هدف قرار داده‌اند. این نخستین‌بار است که در چنین سطحی، مقام رسمی دستگاه دیپلماسی از پاسخ مستقیم ایران به محل آغاز حمله سخن می‌گوید.

این موضع‌گیری از دو جهت اهمیت دارد؛ نخست اینکه تهران تلاش می‌کند نشان دهد دوره پاسخ‌های صرفاً سیاسی پایان یافته و هرگونه اقدام نظامی می‌تواند با واکنش متقابل روبه‌رو شود. دوم اینکه دستگاه دیپلماسی و میدان نظامی در روایت رسمی جمهوری اسلامی به‌عنوان دو بازوی مکمل معرفی می‌شوند؛ مسئله‌ای که بقایی نیز بر آن تأکید کرد.

گره مذاکرات کجاست؟ تهران انگشت اتهام را به سمت واشنگتن گرفت

سخنگوی وزارت خارجه تقریباً در تمام پاسخ‌های مرتبط با مذاکرات، یک محور مشترک را تکرار کرد: «تغییر مداوم مواضع آمریکا».

بقائی از فضایی سخن گفت که در آن پیام‌ها در بستر سوءظن و بدگمانی ردوبدل می‌شود و طرف آمریکایی مدام خواسته‌ها و مواضع خود را تغییر می‌دهد. او حتی از «آشفتگی در سامانه تصمیم‌گیری آمریکا» سخن گفت؛ عبارتی که نشان می‌دهد تهران می‌خواهد مسئولیت کند شدن روند توافق احتمالی را متوجه واشنگتن کند.

در واقع پیام اصلی ایران این است که مشکل مذاکرات نه شکل گفت‌و‌گو، بلکه نبود ثبات در تصمیم‌گیری طرف مقابل است.

توافقی که هنوز روی کاغذ است؛ اما از صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری حرف زده می‌شود

در میان انبوه اظهارات سیاسی، یکی از خبرسازترین بخش‌های نشست به موضوع بازسازی خسارت‌های جنگ مربوط بود.

بقائی تأیید کرد که در جریان مذاکرات، اختصاص منابع مالی برای بازسازی خسارت‌های ناشی از جنگ مطرح شده و حتی به وجود چارچوبی ۱۴ بندی برای تفاهم احتمالی اشاره کرد. هرچند او وارد جزئیات نشد، اما همین اشاره نشان می‌دهد گفت‌و‌گو‌ها دیگر صرفاً حول توقف درگیری‌ها نمی‌چرخد و به مرحله طراحی سازوکار‌های پساجنگ نیز رسیده است.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که برای نخستین بار، مباحث اقتصادی و جبران خسارت‌ها به‌عنوان بخشی از بسته احتمالی توافق مطرح می‌شود.

تنگه هرمز؛ از امنیت تا دریافت هزینه

بخش دیگری از سخنان بقایی که می‌تواند بازتاب بین‌المللی گسترده‌ای داشته باشد، به آینده تنگه هرمز مربوط می‌شود.

او اعلام کرد ایران به تجربه ماه‌های اخیر بی‌تفاوت نخواهد بود و در حال تدوین سازوکاری با مشارکت کشور‌های ساحلی برای مدیریت امنیت این آبراه راهبردی است. مهم‌تر از آن، سخنگوی وزارت خارجه از دریافت هزینه برای خدمات ناوبری، حفاظت محیط زیست و مدیریت وضعیت جدید سخن گفت.

این اظهارات نشان می‌دهد تهران قصد دارد پس از تحولات اخیر، نقش فعال‌تر و پررنگ‌تری در کنترل و مدیریت تردد‌های دریایی ایفا کند؛ موضوعی که احتمالاً در آینده به یکی از محور‌های اصلی اختلاف میان ایران و کشور‌های غربی تبدیل خواهد شد.

هشدار به همسایگان؛ در کنار متجاوز قرار می‌گیرید

بقایی در بخش دیگری از نشست، بی‌پرده‌ترین مواضع خود را متوجه برخی کشور‌های منطقه کرد.

او با تأکید بر اینکه از قلمرو برخی کشور‌های منطقه برای حمله به ایران استفاده شده، هشدار داد دولت‌هایی که اجازه چنین اقداماتی را بدهند عملاً در کنار متجاوز قرار می‌گیرند و مسئولیت حقوقی خواهند داشت.

این موضع نشان می‌دهد تهران همچنان از نقش برخی بازیگران منطقه‌ای در جنگ اخیر رضایت ندارد و احتمالاً این مسئله در روابط دوجانبه ماه‌های آینده اثرگذار خواهد بود.

لبنان؛ میدان اصلی کشمکش تهران و تل‌آویو

تقریباً در تمام نشست، لبنان جایگاه ویژه‌ای داشت.

بقائی بار‌ها رژیم صهیونیستی را به نقض آتش‌بس متهم کرد و حتی گفت برقراری آتش‌بس در لبنان بخشی جدایی‌ناپذیر از هرگونه تفاهم میان ایران و آمریکا برای پایان جنگ است.

این گزاره نشان می‌دهد، تهران پرونده لبنان را از مذاکرات کلان منطقه‌ای جدا نمی‌داند و معتقد است بدون حل وضعیت جنوب لبنان، هیچ توافق پایداری شکل نخواهد گرفت.

مکانیسم ماشه در کار نیست؛ اما قطعنامه شورای امنیت مطرح است

یکی از نگرانی‌های مطرح شده درباره توافق احتمالی، احتمال بازگشت سازوکار‌هایی شبیه مکانیسم ماشه بود.

بقائی این موضوع را رد کرد، اما همزمان تأیید کرد در صورت حصول توافق، احتمال ارجاع آن به شورای امنیت برای ایجاد پشتوانه حقوقی وجود دارد. او با یادآوری تجربه برجام تأکید کرد تهران دیگر قطعنامه شورای امنیت را تضمین مطلق اجرای توافق نمی‌داند.

این موضع نشان می‌دهد جمهوری اسلامی همچنان تجربه خروج آمریکا از برجام را مهم‌ترین مبنای بی‌اعتمادی خود در مذاکرات می‌داند.

تهران در حال ارسال چه پیامی است؟

برآیند سخنان سخنگوی وزارت خارجه را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: ایران از مذاکره عقب ننشسته، اما همزمان در حال نمایش آمادگی برای سناریو‌های سخت‌تر است.

از یک سو، گفت‌و‌گو‌های غیرمستقیم ادامه دارد، درباره بازسازی خسارت‌ها و تفاهم‌های چندبندی صحبت می‌شود و میانجی‌ها همچنان فعال‌اند. از سوی دیگر، تهران از پاسخ نظامی به آمریکا، تدوین قواعد جدید در تنگه هرمز، مقابله با راهزنی دریایی و آمادگی برای هرگونه پیشامد سخن می‌گوید.

به همین دلیل نشست این هفته بقایی را می‌توان بیش از هر چیز، نشست «دیپلماسی در سایه بازدارندگی» نامید؛ جایی که پیام مذاکره و هشدار نظامی، همزمان از تریبون وزارت خارجه مخابره شد.