فرسنگی | شهرآرانیوز؛ حملونقل عمومی در کلانشهر مشهد، تنها یک خدمت شهری معمولی نیست، بلکه بخشی از جریان زندگی روزانه میلیونها زائر و مجاوری است که از سراسر کشور و جهان برای زیارت بارگاه منور حضرتعلیبنموسیالرضا (ع) به این شهر سفر میکنند. سازمان اتوبوسرانی شهرداری مشهد، بهعنوان یکی از مهمترین ارکان این خدمترسانی، هرروز با همه توان و با استفاده از ۱۷۳خط اتوبوسرانی، به یکمیلیون مسافر خدمترسانی میکند.
در روزهای اخیر و همزمان با افزایش دمای هوا در مشهد، وضعیت کولر اتوبوسها و همچنین موضوع سرفاصله رسیدن اتوبوسها به ایستگاهها، بهعنوان دغدغه برخی مسافران مطرح شده است. بر این اساس محسنشریعتی مدیر عامل سازمان اتوبوس رانی مشهد به بررسی و مرور خدماتی ازایندست پرداخته است.
خدمت در سازمان اتوبوسرانی بهصورت ۲۴ساعته و شبانهروزی است. ساعت خدماترسانی ناوگان ۵:۴۰ صبح آغاز میشود و تا ساعت۲۱ خدمات روزانه سرویسدهی ادامه دارد. پس از آن، تا ساعت۲۳ خطوط شبکار فعالیت میکنند و تا ساعت۲۴ خدماترسانی ناوگان به مردم در اجتماعات شبانه در خطوط منتخب تداوم دارد.
ناوگان پس از پایان خدماترسانی با باک خالی، کسری روغن، فیلتر هوای آلوده و نیاز به نظافت داخل و بدنه به ۹توقفگاه شبانه، مراجعه میکند. بهطور کلی فرایند نگهداری، از حدود ساعت۲۲ با صورتبرداری از وضعیت هر دستگاه آغاز میشود و ۱۲۰کارشناس «بازآماد» سازمان اتوبوسرانی بهطورکلی هفت ساعت فرصت دارند تا به چالشهای ۱۷۰۰دستگاه اتوبوس رسیدگی کنند.
بازآماد شبانه شامل تنظیم میزان روغن و روانکارهای موتوری، تنظیم ضدیخ و ضدجوش، تنظیف فیلتر هوا و اصلاح ایرادات موتوری، ۱۵۰هزار لیتر سوختگیری در هر شب، نظافت داخلی اتوبوسها و شستوشوی بدنه چهارصد دستگاه اتوبوس میشود.
تعمیرگاه مرکزی سازمان اتوبوسرانی مشهد یکی از بخشهای کلیدی و پشتیبان ناوگان است و نقش مهمی در حفظ آمادگی فنی اتوبوسها ایفا میکند. خدمات مرتبط با سرویس، نگهداری، عیبیابی و تعمیرات ناوگان، تماموکمال در این مجموعه انجام میشود. باتوجهبه گستردگی ناوگان و محدودیت فضای موجود، توسعه زیرساختهای تعمیراتی بیش از گذشته ضرورت یافته است.
ازهمینرو، برنامه گسترش ظرفیت تعمیراتی را در دستورکار قرار دادهایم و در حال حرکت به سمت بهرهمندی از سه تعمیرگاه هستیم تا با توزیع بهتر خدمات فنی، افزایش سرعت تعمیرات و ارتقای کیفیت پشتیبانی از ناوگان، پاسخگویی مناسبتری به نیازهای موجود و آینده حملونقل عمومی شهر فراهم شود.
اکنون ۱۷۰۰دستگاه اتوبوس و مینیبوس در سازمان اتوبوسرانی مشهد مشغول فعالیتاند. میانگین عمر ناوگان حدود ۱۰.۴سال است و بیش از ۸۵۰دستگاه از ناوگان، عمری بالاتر از ۱۰سال دارند که در زمره ناوگان فرسوده محسوب میشوند؛ البته همه سازمانهای اتوبوسرانی در سراسر کشور با چنین چالشی مواجهاند.
بااینحال، در مقایسه با سایر کلانشهرهای کشور و به نسبت جمعیت، تعداد ناوگان فعال و مؤثر در خطوط ما، مناسب است؛ البته برای رسیدن به وضعیت ایدهآل به حدود هزار دستگاه اتوبوس بیشتر نیاز داریم و این کمبود بهدلیل سرعت کند تولید اتوبوس در کشور، فرسودگی ناوگان، محدودیتهای تأمین اتوبوس و افزایش جمعیت و سفرهای شهری شکل گرفته است.
برای جبران این وضعیت شاهد ورود ۳۸۳دستگاه اتوبوس جدید در دوره ششم مدیریتشهری بودهایم؛ روندی که طبق برنامه قرار است همچنان تداوم داشته باشد؛ البته در کنار تأمین اتوبوسهای جدید، اقداماتی مانند بازسازی اتوبوسهای فرسوده، افزایش بهرهوری ناوگان موجود و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی نیز در دستورکار قرار گرفته تا بتوان پاسخگوی نیازهای حملونقل شهروندان بود.
بهای تمامشده ارائه خدمات اتوبوسرانی برای هرسفر درونشهری در ابتدای سال۱۴۰۵ حدود ۲۵هزار تومان برآورد شده است، اما شهروندان فقط ۳هزار تومان از این مبلغ را از طریق «منکارت» پرداخت میکنند و بخش عمده این هزینه توسط شهرداری بهعنوان یارانه حملونقل عمومی پرداخت میشود. پرداخت این سهم درخورتوجه از سوی مدیریتشهری با هدف حمایت از شهروندان، تسهیل دسترسی عموم مردم به حملونقل عمومی و تشویق به استفاده بیشتر از ناوگان حملونقل همگانی انجام میشود.
مدیریتشهری مشهد تلاش میکند باوجود هزینههای درخورتوجه اداره ناوگان اتوبوسرانی، همچنان سهم پرداختی شهروندان را در سطحی معقول نگه دارد تا استفاده از حملونقل عمومی بهعنوان گزینهای در دسترس، اقتصادی و قابلاعتماد برای سفرهای روزانه زائران و مجاوران شهر مشهد فراهم باشد.
براساس گزارش نهایی سیاهه انتشار آلایندههای هوای مشهد که توسط معاونت خدمات و محیطزیست شهری شهرداری و با همکاری دانشگاه صنعتی شریف تهیه شده، ناوگان سازمان اتوبوسرانی فقط ۱.۳درصد از آلایندههای هوای شهر مشهد را تولید میکند، اما این سازمان خود را متعهد به کاهش همین سهم و نزدیک کردن آن به صفر میداند.
در راستای تسهیل دسترسی شهروندان به خدمات پرداخت الکترونیک کرایه حملونقل عمومی، شبکه گستردهای برای فروش و شارژ «منکارت» در شهر مشهد ایجاد شده است. اکنون مجموعا ۲هزارو۱۷۳ محل برای ارائه خدمات فروش و شارژ منکارت در شهر فعال است که شامل سی باجه فروش و شارژ منکارت، ۴۱۱دستگاه خودکار شارژ در پایانهها و نقاط مختلف شهری و همچنین ۱۷۳۲ فروشگاه عامل شارژ منکارت میشود.
توسعه زیرساختهای مرتبط با منکارت یکی از اقداماتی است که با هدف تسهیل استفاده از حملونقل عمومی و ارتقای خدماترسانی به شهروندان و زائران در شهر مشهد دنبال شده است.
اکنون بیش از ۹۵درصد ناوگان اتوبوسرانی مشهد به سیستم سرمایشی مجهز است و مثل سالهای قبل، از بهمنماه سال گذشته عملیات راهاندازی و اورهال سیستم سرمایشی ناوگان آغاز شد. از این میزان، حدود ۷۰درصد کولرها فعال و در حال خدمترسانی هستند و حدود ۲۵درصد دیگر نیز در حال تعمیر و آمادهسازی برای بازگشت به چرخه خدمت هستند.
با شروع موج گرما، حجم استفاده از سیستمهای سرمایشی بهطورطبیعی افزایش مییابد و در برخی موارد ممکن است تجهیزات نیازمند سرویس یا تعمیر شوند. تلاش برای واردمدارکردن همه سیستمهای سرمایشی نیز بهصورت شبانهروز ادامه دارد. بسیاری از تعمیرات در همان پایانهها یا در حین بازگشت اتوبوسها به خطوط انجام میشود تا از خروج طولانیمدت ناوگان از چرخه خدمت جلوگیری شود؛ همچنین برنامهریزیهایی برای تأمین قطعات موردنیاز و سرویسهای پیشگیرانه انجام شده است تا در روزهای گرم سال، بیشترین میزان بهرهوری از سیستمهای سرمایشی ناوگان فراهم شود.
موضوع دیگر، افزایش سرفاصله خطوط اتوبوسرانی است. لازم است بهطور شفاف اعلام کنیم که هیچتغییری در برنامه سرفاصله خطوط شهری ایجاد نشده و میانگین سرفاصله خطوط اتوبوسرانی مشهد همچنان در حدود پانزده دقیقه است. البته مانند هرسیستم حملونقل شهری، عوامل مختلفی مانند ترافیک، شرایط جوی، حجم سفرهای شهری، خرابی ناوگان درحینخدمترسانی یا رخدادهای پیشبینینشده میتواند بهطور مقطعی موجب تغییرات کوتاهمدت در زمان رسیدن اتوبوسها شود، اما در برنامهریزی رسمی خطوط، افزایش سرفاصلهای رخ نداده است.
برای مدیریت بهتر زمان حرکت ناوگان، سامانههای نظارتی و کنترلی نیز بهصورت مستمر درحالرصد وضعیت خطوط هستند. مسئولان برنامهریزی خطوط در ابتدا و انتهای هر خط به کمک مرکز مانیتورینگ سازمان با استفاده از اطلاعات لحظهای حرکت اتوبوسها، تلاش میکنند در صورت بروز تأخیر یا ازدحام در برخی خطوط، با اعزام ناوگان کمکی یا اصلاح برنامه حرکت، شرایط را مدیریت کنند. این اقدامات باعث میشود خدماترسانی با نظم بیشتری انجام شود و شهروندان بتوانند با اطمینان بیشتری از حملونقل عمومی استفاده کنند.
یکی از مهمترین عوامل تأخیر در حرکت ناوگان و افزایش سرفاصله خطوط، نبود مسیرهای ویژه برای تردد اتوبوسهاست و اتوبوسها ناچارند در جریان عادی ترافیک حرکت کنند. این مسئله موجب کندی حرکت، اختلال در نظم زمانی خطوط و کاهش کیفیت خدماترسانی میشود. نبود مسیرهای ویژه، پیامدهایی همچون افزایش مصرف سوخت، استهلاک بیشتر ناوگان و خستگی مضاعف راهبران را نیز به همراه دارد.
هماکنون دو خط BRTدر مشهد فعال است که روزانه حدود ۱۰۰هزار مسافر را جابهجا میکند و تجربه بهرهبرداری از این خطوط نشان داده است که استفاده از مسیرهای ویژه، علاوه بر افزایش ایمنی و کاهش زمان سفر، به ارتقای نظم حرکت ناوگان، افزایش رضایتمندی مسافران و کارآمدتر شدن حملونقل عمومی نیز کمکشایانی میکند.
در کنار پاسخ به این دغدغهها، لازم میدانم به برخی اقدامات مهم انجامشده در سالهای اخیر نیز اشاره کنم؛ اقداماتی که با هدف ارتقای کیفیت خدمات حملونقل عمومی و نوسازی ناوگان انجام شده و آثار آن بهتدریج در شهر قابلمشاهده است.
در دوره ششم مدیریتشهری مشهد، توسعه و نوسازی ناوگان حملونقل عمومی یکی از مهمترین اولویتها بوده است. درهمینراستا، تاکنون ۳۸۳دستگاه اتوبوس جدید وارد ناوگان اتوبوسرانی مشهد شده و به بهرهبرداری رسیده است. این اتوبوسها با استانداردهای بهروزتر، امکانات مناسبتر برای مسافران و مصرف سوخت بهینهتر در اختیار شهروندان قرار گرفتهاند و موجب افزایش کیفیت خدمات شدهاند.
افزایش تعداد اتوبوسهای جدید علاوه بر ارتقای سطح خدمات، موجب کاهش فشار کاری بر ناوگان قدیمی نیز شده است. این موضوع به سازمان اجازه میدهد تا بخشی از اتوبوسهای قدیمی را برای تعمیرات اساسی یا بازسازی از مدار خارج کند و پس از انجام اصلاحات فنی، دوباره به چرخه خدمت بازگرداند.
ازسویدیگر، بازسازی ناوگان فرسوده نیز بهطورجدی در دستورکار قرار گرفته است. دراینراستا قرارداد بازسازی ۱۸۰دستگاه اتوبوس فرسوده منعقد شده است تا با انجام تعمیرات اساسی و نوسازی بخشهای مختلف این اتوبوسها، عمر مفید آنها افزایش یابد و دوباره در چرخه خدمترسانی قرار گیرند. این بازسازیها شامل اصلاحات در بخش موتور، سیستم تعلیق، بدنه، سیستم سرمایش و گرمایش و تجهیزات داخلی اتوبوسها میشود.
در کنار توسعه ناوگان، زیرساختهای پشتیبانی نیز موردتوجه قرار گرفته است. پایانه شهید مفتح بهعنوان یکی از پروژههای مهم حوزه حملونقل عمومی در این دوره به بهرهبرداری رسیده است. این پایانه نقش مهمی در ساماندهی حرکت ناوگان، کاهش ترافیک و افزایش نظم در خدماترسانی خطوط اتوبوسرانی ایفا و به بهبود شرایط خدمترسانی به شهروندان کمک کرده است. توسعه و تجهیز این مراکز میتواند تأثیر مستقیمی بر کیفیت و نظم خدمات حملونقل عمومی داشته باشد.
یکی از ویژگیهای شهر مشهد، حضور گسترده زائران در طول سال و بهویژه در مناسبتهای مذهبی است. سازمان اتوبوسرانی نیز خود را خادم این زائران میداند و تلاش میکند در ایام ملی و مذهبی، خدمات ویژهای برای تسهیل تردد زائران و مجاوران فراهم کند. در این ایام، خطوط منتهی به حرممطهررضوی با تقویت ناوگان و افزایش ظرفیت خدمترسانی فعال میشوند تا زائران و مجاوران بتوانند با سهولت بیشتری به حرم مطهر مشرف شوند.
در حوزه بهبود شرایط ایستگاههای اتوبوس نیز اقدامات گستردهای انجام شده است. از مجموع ۳ هزارو ۷۰۰ ایستگاه اتوبوس در شهر، بیش از ۲ هزارو ۲۰۰ ایستگاه به مبلمان شهری و سایبان مجهز شده است. از این تعداد، ۶۳۰ایستگاه اتوبوس شهر در دوره ششم مدیریتشهری به نیمکت و سایبان مجهز شد تا مسافران در زمان انتظار، از شرایط مناسبتری برخوردار باشند.
افزونبر این، برنامههایی برای بهبود وضعیت اطلاعرسانی در ایستگاهها نیز در حال اجراست. نصب تابلوهای راهنمای خطوط، بهبود وضعیت روشنایی برخی ایستگاهها و ارتقای دسترسی برای سالمندان و افراد کمتوان از جمله اقداماتی است که در این حوزه دنبال میشود.
یکی دیگر از اقدامات مهم و کمتردیدهشده در سازمان اتوبوسرانی مشهد، بومیسازی قطعات موردنیاز ناوگان از طریق مهندسی معکوس است. متخصصان و کارکنان فنی سازمان با استفاده از دانش و تجربه خود توانستهاند بسیاری از قطعات موردنیاز اتوبوسها را در داخل مجموعه طراحی و تولید کنند.
این اقدام علاوه بر کاهش وابستگی به منابع خارجی، موجب صرفهجویی درخورتوجه در هزینهها و افزایش سرعت تعمیرات شده است. تجربه مهندسی معکوس در سازمان اتوبوسرانی مشهد نشان داده است که استفاده از ظرفیت علمی و تخصصی نیروهای داخلی میتواند راهگشای بسیاری از مشکلات فنی باشد. کارکنان فنی سازمان با خلاقیت و تلاش توانستهاند قطعاتی را بازطراحی کنند که در گذشته تهیه آنها زمانبر و پرهزینه بود.
در کنار تلاش پرسنل سازمانی، اکنون شش شرکت بخش خصوصی شامل دو شرکت فعال در حوزه اتوبوسرانی و چهار شرکت فعال در بخش مینیبوسرانی، در چارچوب همکاری با سازمان اتوبوسرانی مشهد در حال خدمترسانی به زائران و مجاوران هستند و نقش مهمی در توسعه و تسریع در حملونقل مشهد ایفا میکنند.
شرکتهای بخش خصوصی فعال در این حوزه در سالهای گذشته و بهویژه در شرایط مختلف از جمله ایام پرتردد مذهبی، افزایش حجم سفرهای شهری و همچنین در مقاطع دشوار خدماترسانی، همواره در کنار سازمان اتوبوسرانی بودهاند و با تعهد و مسئولیتپذیری در مسیر خدمت به مردم مشهد گام برداشتهاند.
در صد روز اخیر، سازمان اتوبوسرانی اقداماتی اجرایی، خدماتی و پشتیبانی را در راستای ارتقای کیفیت خدمات حملونقل عمومی به انجام رسانده است. از جمله این اقدامات میتوان به رونمایی از ۲۵ دستگاه اتوبوس جدید شامل بیست دستگاه اتوبوس تککابین و پنج دستگاه اتوبوس دوکابین اشاره کرد که در جهت تقویت ناوگان و کاهش فشار بر خطوط پرتردد به بهرهبرداری رسید.
در این مدت، خدماترسانی ویژه به زائران در خطوط منتهی و عبوری از حرممطهررضوی در مناسبتهایی همچون شبهای قدر، عید سعید فطر، نوروز، روز طبیعت، دهه کرامت، عید قربان، عید غدیر و سایر ایام ملی و مذهبی با تقویت ناوگان انجام شد. همچنین ناوگان ویژه مراسم اجتماعات مردمی تا ساعت۲۴ در خطوط منتخب فعال است. از دیگر اقدامات مهم میتوان به ترمیم و ایمنسازی مسیر ویژه خطیک BRTدر خیابان طبرسی پس از اغتشاشات دیماه ۱۴۰۴ و نیز ایمنسازی مسیر ویژه این خط در خیابان امامرضا (ع) اشاره کرد.
اجرای مرحله نخست پویش «مسیرتحول» در سازمان اتوبوسرانی و کاهش ۶۵درصدی ناوگان متوقفی، خدماترسانی بیوقفه ناوگان در ایام جنگتحمیلیسوم، خدمترسانی ویژه در سالروز ولادت حضرت علیبنموسیالرضا (ع) و نیز پوشش مسافران خط یک قطارشهری (در پی محدودیت ایجادشده در محور میدان فلسطین تا انتهای بولوار وکیلآباد و مسیر بالعکس) با تزریق پنجاه دستگاه اتوبوس، از دیگر اقدامات شاخص این دوره بوده است.
علاوهبراین، برگزاری دوره آموزشی-تخصصی P.M.FORCE اپراتورمحور برای ۲ هزار راهبر ناوگان در راستای ارتقای مهارتهای شغلی و اجرای برنامههای آموزش ضمن خدمت، خدماترسانی ویژه خطوط منتهی به هسته مرکزی شهر برای تسهیل حضور مردم در مراسم تشییع پیکر شهدای جنگتحمیلیسوم و نیز ارائه خدمات ویژه به زائران مستقر در بوستان زائرپذیر غدیر در ایام نوروز۱۴۰۵، بخشی دیگر از اقدامات انجامشده در این بازه زمانی بوده است.
لازم میدانم از مدیران، رانندگان و کارکنان شرکتهای بخش خصوصی که در کنار سازمان اتوبوسرانی مشهد در حال خدمترسانی به شهروندان و زائران بارگاه منور حضرت علیبنموسیالرضا (ع) هستند، قدردانی کنم. این همکاری و همافزایی میان بخش دولتی و خصوصی میتواند زمینهساز ارتقای کیفیت خدمات حملونقل عمومی و ارائه خدمات شایستهتر به مردم این شهر باشد.
اتوبوسرانان و مینی بوس رانان که نخستین خط تماس سازمان با مردم هستند، هرروز در شرایط مختلف آبوهوایی و ترافیکی، مسئولیت جابهجایی ایمن مسافران را بر عهده دارند. کارکنان فنی در تعمیرگاهها با دقت و مهارت به نگهداری ناوگان میپردازند. نیروهای برنامهریزی و کنترل خطوط نیز بهصورت مستمر وضعیت حرکت اتوبوسها را رصد میکنند تا خدماترسانی به بهترین شکل ممکن انجام شود.
البته با این حجم خدمات، وجود برخی کاستیها را نیز انکار نمیکنیم و میکوشیم با دریافت بازخوردهای مردمی و رسانهای، نقاط ضعف را شناسایی و اصلاح کنیم. نقد منصفانه رسانهها میتواند به بهبود خدمات کمک کند و ما از آن استقبال میکنیم. اما درعینحال لازم است تصویر کاملتری از تلاشهای انجامشده نیز به جامعه منتقل شود.
هدف اصلی ما در سازمان اتوبوسرانی مشهد، فراهمکردن سفری ایمن، راحت و قابلاعتماد برای شهروندان و زائران است. توسعه ناوگان، نوسازی اتوبوسها، بهبود زیرساختها، ارتقای کیفیت ایستگاهها، بومیسازی قطعات و افزایش بهرهوری سیستمها همگی در همین راستا انجام میشود.
لازم میدانم از صبوری و همراهی شهروندان عزیز مشهد و زائران گرامی قدردانی کنم. همچنین از رسانهها که با طرح دغدغههای مردمی به بهبود خدمات شهری کمک میکنند تشکر میکنم. امیدواریم با ادامه حمایت مدیریتشهری و تلاش شبانهروزی کارکنان سازمان، بتوانیم گامهای مؤثرتری در مسیر ارتقای حملونقل عمومی برداریم و خدماتی شایسته شأن شهر امامرضا (ع) ارائه دهیم.
بیتردید همه خادمان مردم در سازمان اتوبوسرانی مشهد با یک هدف مشترک فعالیت میکنند؛ ارائه خدمات شایسته و درخور به زائران و مجاوران حضرت علیبنموسیالرضا (ع)؛ هدفی که همواره چراغ راه ما در مسیر خدمترسانی به این شهر مقدس خواهد بود.