فیلم‌های شاخص سینمای عاشورایی ایران از دهه ۶۰ تا کنون

به گزارش شهرآرانیوز، محرم و صفر که از راه می‌رسد فیلم‌های سینمایی با موضوعات حادثه کربلا، عاشورا و امام حسین (ع) و هر آنچه به این محور‌ها برگردد مورد توجه قرار می‌گیرد. اگر به ژانر سینمای دینی و مذهبی علاقمندید یا دوست دارید با بخشی از تاریخ سینمای ایران در این حوزه آشنا شوید تماشای این فیلم‌ها که حاصل تلاش هنرمندان ایرانی طی سی سال اخیر است را به شما پیشنهاد می‌کنیم. این گزارش به معرفی کوتاهی از برخی آثار فیلم‌های عاشورایی تاریخ سینمای ایران می‌پردازد و قرار نیست آثار را مورد تحلیل و بررسی فنی و محتوایی قرار دهد.

سفیر؛ نخستین فیلم عاشورایی ایران

سفیر، ساخته فریبرز صالح در سال ۱۳۶۰ و یکی از نخستین ساخته‌های پس از انقلاب ایران در سینمای عاشورایی است که به یکی از ماندگارترین آثار حوزه عاشورایی سینمای ایران تبدیل شد.

موضوع فیلم، داستان قیس بن مسهر، نماینده امام حسین (ع) است که ماموریت دارد تا نامه امام را نزد سلیمان بن صرد خزاعی ببرد که در راه، توسط والی کوفه دستگیر و به زندان می‌افتد.

فرامرز قریبیان چهره شاخص «سفیر» است که جزو ستارگان جوان سینمای ایران در آن زمان محسوب می‌شد و البته امروز نیز با تاریخ پرباری، به سنین کهنسالی رسیده است.

شب دهم، روایتی مفهومی از عاشورا

شب دهم، محصول ۱۳۶۸ در سینمای دینی ایران و ساخته جمال شورجه از کارگردانان بنام ایران است که اگرچه ارتباط مستقیمی به واقعه عاشورا ندارد، اما مفهوم ظلم‌ستیزی و عدالت‌جویی را در درام خود دارد.

ماجرای فیلم، از دوران پهلوی آغاز می‌شود و پس از پیروزی انقلاب، قصه ادامه پیدا می‌کند. «شب دهم» داستان مردی است که در شب دهم ماه محرم پس از درگیری خیابانی عزاداران با ماموران ارتش، که برای حمایت از چند آمریکایی مست به خیابان آمده‌اند، از مهلکه می‌گریزد و همسرش را تنها رها می‌کند. او تا سال‌ها بعد از حرکت خود، احساس پشیمانی و حقارت می‌کند و موفق نمی‌شود فرزندش را، که ۱۶ ساله شده، از زیر تاثیر برادر همسرش، نایب، که عزاداران شب دهم ماه محرم را رهبری می‌کرده، خارج کند.

فیلم، در تصویرگری علقه‌های محرمی، جزءنگری‌های ویژه‌ای داشته است. هم‌چنان‌که توانسته خط سیر مستقلی را از اجتماع روز آن سالیان، حادثه کربلا و دفاع مقدس به ثبت برساند که تاثیرگذاری مفهومی اثر را دوچندان کرده است. تماشای این فیلم برای افرادی که علاقمند هستند با بافت اجتماعی آن دوران آشنا شوند پیشنهاد می‌شود.

روز واقعه، معروف‌ترین اثر سینمای ایران

فیلم روز واقعه که در سیزدهمین دوره‌ی جشنواره فیلم فجر توانست سیمرغ بلورین بهترین فیلم را از آن خود کند، یکی از ماندگارترین آثار سینمایی مرتبط با عاشورا و امام حسین (ع) به کارگردانی شهرام اسدی است که بر اساس فیلمنامه‌ای از بهرام بیضایی و تهیه‌کنندگی مرتضی شایسته ساخته شده است.

روز واقعه داستان عبدالله، جوانی نصرانی را روایت می‌کند که به تازگی مسلمان شده و در روز عروسی‌اش در میان شادی دیگران، ندایی می‌شنود که او را به یاری فرا می‌خواند. عبدالله به دنبال این ندا مسیری طولانی را بیابان به بیابان طی می‌کند و سرانجام زمانی به کربلا می‌رسد که عصر روز عاشوراست و در آن زمان حقیقت را بر سر نیزه می‌بیند و پس از آن تلاش می‌کند این حقیقت را به مردم اعلام کند.

روز واقعه، تنها فیلم عاشورایی است که بیشترین میزان پخش از تلویزیون را داشته است. به دلیل اینکه زوایه نگاه جدیدی در ساخت این اثر به کار رفته با استقبال خوبی نیز رو‌به‌رو بوده است.

تماشای بازی قهرمان نوجوان در «به خاطر هانیه»

فیلم سینمایی «به خاطر هانیه» محصول ۱۳۷۳ به کارگردانی کیومرث پوراحمد است که به شکلی غیرمستقیم به ماه محرم و عاشورا می‌پردازد. قهرمان این فیلم، نوجوانی به اسم «بشیر» است که عباس عالی‌زاده نقش آن را بازی می‌کند و بارزترین ویژگی داستان، مصیبتی است که این قهرمان دچار آن می‌شود؛ اما به جای تسلیم، به دنبال هدف خود است. او سمبل صبر و پایمردی است و جایی که تصمیم می‌گیرد زیر نگاه سنگین دیگران که پدرش را متهم به قتل کرده‌اند، نذر پدر برای شفای دخترش که فلج شده را ادا کند و شب تا صبح در ماه محرم دمام بزند، اما ادای این نذر با رسم و سومات این اقلیم نیاز به تشریفاتی دارد ولی با این حال، تلاشش را برای آنچه می‌خواهد می‌کند.

اوج هنرنمایی «بشیرو» به خاطر هانیه خواهرش است که در سکانس آخر، در هوای بارانی دمام می‌زند و بی قرار می‌شود و همه شهر با صدای دمام او، روشن می‌شود و در جایی نشان می‌دهد هانیه می‌تواند راه برود. این صحنه یکی از سکانس‌های تأثیرگذار و احساسی سینمای ایران به حساب می‌آید که خطه جنوب را به تصویر کشیده است. فیلم «به خاطر هانیه» با بازی چهره‌هایی، چون مهوش افشارپناه، عباس عالی‌زاده، رحیم هودی، علی قربانی، مهدی فقیه، آمنه بارانی و ... ساخته شده است.

دل‌شکسته، نمایشی از ارادت جوان ایرانی به امام حسین (ع)

علی روئین‌تن در سال ۱۳۸۶، یکی از داستانی‌ترین فیلم‌های سینمای عاشورایی را با زیرمتن عاشقانه جلوی دوربین می‌برد.

دل‌شکسته، داستان دلدادگی پسر مذهبی و فرزند شهید به دختری که با عقاید او ظاهرا متفاوت است را روایت می‌کند که با مانعی بزرگ از سوی پدر دختر رو‌به‌رو می‌شود، اما به طور معجزه آسایی در شب شام غریبان به نتیجه می‌رسد.

دل‌شکسته با استقبال بسیار خوبی از جانب مخاطب مواجه شد و جزو آثار جدید سینمایی با نگاهی نو به مفهوم عاشورا محسوب می‌شود. تا امروز نیز یکی از تاثیرگذارترین آثار عاشورایی سینمای ایران است که توانسته به مدد داستان روز، مقصود کارگردان را در این فضا برآورده کند.

عصر روز دهم، داستانی احساسی 

رسول ملاقلی‌پور پس از روایت‌گری‌های بسیار با محوریت امام حسین (ع)، تصمیم می‌گیرد تا در قاب فیلمی، روایت مستقیم‌تر و سرراست‌تری از این امام را به تصویر بکشد. اما متاسفانه چند روز پیش از سفر به عراق، دار فانی را وداع می‌گوید و ادامه فیلم توسط مجتبی راعی در سال ۱۳۸۷ ساخته می‌شود.

عصر روز دهم، به مانند بسیاری از ساخته‌های ملاقلی‌پور، از داستانی احساسی برخوردار است و روایت مریم؛ پزشک هلال احمر است که با گروهی از پزشکان، برای کمک به مردم، عازم عراق می‌شود و تصمیم می‌گیرد خواهر گمشده‌اش را که در زمان جنگ ایران و عراق به دست یک عراقی به نام محسن افتاده، پیدا کند. اتفاقی که در عصر روز دهم محرم به نتیجه می‌رسد و این ملاقات با شکوهمندی عزاداری روز عاشورا به یکدیگر گره می‌خورد تا آن تاثیرگذاری بزرگ در فینال فیلم رقم بخورد.

ناسور، انیمیشنی برای کودکان

علاوه بر فیلم‌های سینمایی، انیمیشن‌های بلند و داستانی نیز وارد سینمای ایران شد که یکی از اولین انیمیشن‌ها، سینمایی «ناسور» به کارگردانی کیانوش دالوند است که در سال ۹۴ با موضوع واقعه کربلا ساخته شد و در همان سال توانست با این فیلم، در بخش رقابتی سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر حاضر شده و نامزد بهترین انیمیشن بود.

فیلم، داستان یکی از اهالی کوفه است که از امام حسین (ع) دعوت می‌کند تا به کوفه بیاید، اما زمانی که می‌شنود سپاه به کوفه نزدیک شده است، از این شهر خارج می‌شود تا با امام رو‌به‌رو نشود، اما به طور ناگهانی با او رو‌به‌رو می‌شود.

ناسور علاوه بر ایران، در برخی کشور‌های عربی نیز نمایش داشت و توانست افتخاراتی از جمله جایزه ویژه جشنواره نجف را از آن خود کند. ناسور، یکی از مهمترین انیمیشن‌های سینمایی با محوریت عاشورا است که تماشای آن برای کودکان پیشنهاد می‌شود.

رستاخیز، جنجالی‌ترین فیلم سینمای عاشورا

یکی از جنجالی‌ترین فیلم‌های سینمایی عاشورایی، فیلم رستاخیز به نویسندگی و کارگردانی احمدرضا درویش در سال ۱۳۹۴ است. این فیلم در سی‌ودومین دوره‌ی جشنواره فیلم فجر به اکران درآمد و در ۸ بخش از جمله بهترین فیلم و بهترین کارگردانی برنده‌ی سیمرغ بلورین شد. این فیلم روایتی است از داستان زندگی «بُکیر بن حر ریاحی»، فرزند «حر بن یزید ریاحی»، روایت داستان با بُکیر آغاز می‌شود و تا واقعه عاشورا پیش می‌رود.

رستاخیز در سال ۱۳۹۴ یک روز در سینما‌های ایران اکران شد، اما به خاطر به تصویر کشیده شدن چهره حضرت ابوالفضل‌العباس (ع) توقیف شد و بعد از تایید سازمان سینمایی سمعی و بصری وزرات فرهنگ و ارشاد، در سال ۱۴۰۰ به صورت آنلاین اکران شد. این فیلم سینمایی داستان بکیر ابن حر را روایت می‌کند که پس از به خلافت رسیدن یزید، مأمور رساندن نامه‌ی او به مدینه می‌شود. بکیر در مکه با اندیشه‌ها و خط فکری امام حسین (ع) آشنا شده و در نهایت در روز عاشورا به همراه پدر خود، حر ابن یزید ریاحی به سمت حق تغییر مسیر داده و به شهادت می‌رسد.

فیلم روز رستاخیز با تمام نقاط قوت و ضعف خود و انتقادات فراوانی که همچنان نسبت به آن وجود دارد از جمله آثار شاخص در سینمای عاشورایی است. این فیلم از صحنه‌هایی قوی و خوش ساخت برخوردار است و بازیگران نام‌آشنایی، چون بابک حمیدیان، آرش آصفی، حسن پورشیرازی، فرهاد قائمیان، پوریا پورسرخ، بهادر زمانی و ... ساخته شده و در سینما‌های خارج از ایران نیز به اکران درآمده است.

شور عاشقی، روایتی زنانه از اسرای کربلا

جدیدترین اثر سینمای ایران با محوریت عاشورا و محرم، فیلم شور عاشقی به نویسندگی و کارگردانی داریوش یاری محصول ۱۴۰۲ است که در چهل و دومین جشنواره فیلم فجر اکران شد. داستان این فیلم درباره‌ی کاروان اسرای کربلاست که از کوفه تا شام حرکت می‌کنند و در میان کاروان، سلما زنی است که مأمور می‌شود پیام‌رسان کاروان اسرای کربلا و حضرت زینب (س) باشد و با آگاهی دادن به مردم که توسط شمر و مأموران یزید فریب خورده‌اند، آنها را روشن کند تا حقیقت در میان آنها آشکار شود.

شور عاشقی بیشتر از آنکه در قاب فیلم سینمایی حرفی برای گفتن داشته باشد به یک مستند تاریخی می‌ماند که بخش عمده‌ای از درام، با گویندگی سلما که نقش آن را شهره موسوی به عهده دارد پیش می‌رود. نقطه قوت این اثر، روایت اسرای کربلا از نگاه یک زن است که دل در گروه محبت اهل بیت (ع) دارد و همسرش را نیز که عاشقانه او را دوست دارد با خود همراه می‌کند.

در این فیلم چهره‌هایی مانند شهره موسوی، پیام احمدی‌نیا، مهدی زمین‌پرداز، سیامک صفری، نادر فلاح، علیرضا استادی، بهرام ابراهیمی و ... نقش‌آفرینی داشته‌اند.