وضعیت ذخایر آبی خراسان رضوی | سدهای استان همچنان تشنه آب

به گزارش شهرآرانیوز؛ موضوع آب در خراسان رضوی همچنان با فرازونشیب‌های فراوانی همراه است، استانی که قرارگرفتن بخش زیادی از وسعت آن در پهنه‌های خشک و نیمه‌خشک، تأمین آب را به یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریتی تبدیل کرده است. در سال‌های اخیر، کاهش بارندگی‌های مؤثر، افت منابع زیرزمینی و افزایش نیاز‌های مصرفی، ضرورت توجه بیشتر به مدیریت منابع آبی را بیش از گذشته آشکار کرده است.

بارش‌های امسال اگرچه توانست بخشی از نگرانی‌ها درباره شرایط اقلیمی استان را کاهش دهد و فرصت مناسبی برای بخش‌هایی مانند کشاورزی دیم و دامداری ایجاد کند، اما نتوانست سد‌های خراسان رضوی را از شرایط دشوار خارج کند. نبود بارش‌های پرحجم و سیلابی باعث شد روان‌آب قابل توجهی وارد مخازن سد‌ها نشود و ذخایر آبی همچنان با فاصله از ظرفیت مطلوب باقی بمانند. 

در این میان، مشهد به دلیل جایگاه جمعیتی، اقتصادی و گردشگری خود، بیش از دیگر نقاط استان تحت‌تأثیر شرایط منابع آبی قرار دارد. تأمین آب برای این کلان‌شهر، نیازمند استفاده هم‌زمان از ظرفیت منابع زیرزمینی و سطحی است و سد‌های اطراف مشهد نیز به‌عنوان بخشی از این زنجیره تأمین، نقش مهمی در پایداری شبکه آب‌رسانی ایفا می‌کنند.

در همین رابطه مدیر عامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی در گفت‌و‌گو با شهرآرا اظهار کرد: درحال‌حاضر ۱۹سد در حال بهره‌برداری در خراسان رضوی وجود دارد. حجم مخازن این سد‌ها در تراز نرمال یک‌میلیارد و ۵۷۲میلیون مترمکعب و حجم آب قابل تنظیم بر اساس برآورد‌های سالیانه آنها ۹۱۰میلیون مترمکعب است.

سد‌های خراسان رضوی در مرز ۹درصد

محمدعلی نعمت‌نژاد افزود: تا ۲۲تیرماه۱۴۰۵، حجم آب ذخیره‌شده در مخازن سد‌های استان به ۱۳۸میلیون مترمکعب رسیده که معادل حدود ۹درصد ظرفیت مخازن است. این درحالی است که در مدت مشابه سال گذشته، حجم ذخیره سد‌ها حدود ۱۲۹میلیون مترمکعب و میزان پرشدگی آنها حدود ۸درصد بود.

مدیر عامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی درباره وضعیت بارندگی‌های امسال نیز گفت: میزان بارش‌ها نسبت به سال گذشته و همچنین متوسط بلندمدت، در محدوده نرمال و مطلوب بوده است. با این حال، به دلیل اینکه بارندگی‌ها عمدتا به‌صورت سیلابی نبوده، ورودی درخور توجهی به مخازن سد‌ها نداشتیم.

۷۴ درصد مساحت استان در اقلیم خشک

وی با اشاره به شرایط اقلیمی استان تصریح کرد: حدود ۷۴درصد مساحت خراسان رضوی در اقلیم خشک و ۲۶درصد در اقلیم نیمه‌خشک قرار دارد. با وجود این، بارندگی‌های امسال برای فعالیت‌های دیم‌کاری و دامداری شرایط مناسبی در سطح استان فراهم کرده است. سد‌ها فقط بخشی از آب مشهد را تأمین می‌کنند.

نعمت‌نژاد با بیان اینکه بخش عمده نیاز آبی استان از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود، تشریح کرد: به‌جز شهرستان‌های مشهد و قوچان، تقریبا تمام مصارف شرب، کشاورزی، صنعت، خدمات و فضای سبز شهرستان‌های استان از منابع آب زیرزمینی تأمین می‌شود. در مشهد بخشی از آب‌شرب از سد‌های دوستی، طرق، کارده و در شهرستان قوچان نیز از سد تبارک‌آباد تأمین می‌شود. در واقع بخشی از آب‌شرب مشهد از این سه تا سد تأمین می‌شود.

آغاز آب‌گیری سد شوریجه

وی درباره آخرین وضعیت سد شوریجه نیز گفت: این سد که در حوزه آبریز کشف‌رود در محدوده سیاسی شهرستان سرخس در حال احداث است با هدف کنترل سیلاب، تأمین بخشی از آب‌شرب مشهد و تأمین نیاز‌های زیست‌محیطی و سیلاب برای پایین‌دست طراحی شده است. پیشرفت فیزیکی بدنه و تأسیسات سد شوریجه به حدود ۹۵درصد و سامانه انتقال آب آن به شهر مشهد به حدود ۷۰درصد رسیده است. آب‌گیری سد آغاز شده و تاکنون حدود ۷.۵میلیون مترمکعب آب ناشی از بارندگی‌ها و سیلاب‌های امسال در مخزن آن ذخیره شده است.

تأمین اعتبار، چالش اصلی سد شوریجه

نعمت‌نژاد بیان کرد: مهم‌ترین چالش تکمیل این طرح، تأمین منابع مالی و اعتبارات مورد نیاز است. با وجود فعال‌بودن قرارداد‌های اجرایی، انجام اقدامات لازم در بخش‌های مختلف پروژه و آمادگی پیمانکاران برای ادامه فعالیت‌ها، محدودیت‌های مالی و تأخیر در تخصیص اعتبارات موردنیاز، روند اجرای پروژه را با کندی مواجه کرده است. در حال حاضر بخش‌های اجرایی طرح در حال پیگیری است و مجموعه عوامل اجرایی تلاش می‌کنند با استفاده از ظرفیت‌های موجود، روند پیشرفت پروژه متوقف نشود.

سد شوریجه در آستانه بهره‌برداری

وی در پایان با اشاره به وضعیت سد‌ها بیان کرد: سد دوستی هم‌اکنون در مدار بهره‌برداری قرار دارد و نقش مهمی در تأمین بخشی از آب‌شرب مورد نیاز شهر مشهد ایفا می‌کند. آب ذخیره‌شده در این سد پس از طی مراحل تصفیه و انتقال، به شبکه آب‌رسانی مشهد وارد شده و بخشی از نیاز‌های آبی این کلان‌شهر را تأمین می‌کند. با توجه به اهمیت منابع پایدار آب برای مشهد، بهره‌برداری مناسب از ظرفیت سد‌های موجود و تکمیل طرح‌های مرتبط با تأمین و انتقال آب از اولویت‌های اصلی به شمار می‌رود.

در همین راستا، سد شوریجه نیز مراحل مهم اجرایی خود را پشت سر گذاشته است. این سد هنوز به مرحله بهره‌برداری کامل نرسیده، اما عملیات آب‌گیری آن انجام شده و در پی بارندگی‌های اخیر، حدود ۷.۵ میلیون مترمکعب آب در مخزن سد ذخیره شده است. این میزان ذخیره آبی می‌تواند در آینده بخشی از ظرفیت منابع تأمین آب منطقه را افزایش دهد، اما انتقال آب سد شوریجه به شهر مشهد پس از تکمیل سامانه انتقال، آماده‌سازی زیرساخت‌های لازم و پایان یافتن تمامی مراحل اجرایی امکان‌پذیر خواهد بود.