مروری بر آثار اعجازگونه ذکر در دوری از گناه | هم‌نشین خدا، گناه نمی‌کند

به گزارش شهرآرانیوز؛ یاد خدا که در فرهنگ و آموزه‌های دینی از آن به «ذکر» تعبیر می‌شود، همچون نسیم روح‌بخشی است که دل و جان آدمی را جلا و او را به مسیر رسیدن به أحسن‌الحال سوق می‌دهد. این جلای دل و صفای باطن، بیش از هر چیز به‌دلیل تأثیر شگرفی است که یاد خدا بر ترک گناه و بی‌رغبتی و بی‌میلی انسان به آن دارد. در ادامه اعجاز ذکر و یاد خدا را مرور می‌کنیم.

ریشه همه آثار اخلاقی اجتماعی عبادت

یکی از والاترین دلالت‌ها و هدایت‌های قرآنی و روایات اهل‌بیت (ع)، دعوت به یاد خداست. قرآن کریم می‌فرماید: «وَلَذِکرُاللهِ اکبَر: و قطعا یاد خدا بالاتر است.» (عنکبوت، ۴۵) ازسوی دیگر، ریشه همه آثار معنوی و اخلاقی و اجتماعی که در عبادت هست، در یک چیز یافت می‌شود: یاد خدا کردن و غیر او را از یاد بردن. باید توجه کرد که هدف عبادت، ذکر و یاد خداست و این یاد، دل را جلا می‌دهد و آماده تجلیات الهی می‌کند؛ البته میزان تأثیر ذکر بر روح و جان انسان، به کیفیت، استمرار و چگونگی ذکر بستگی دارد.

ذکر، محدود به زمان و مکان نیست

قرآن کریم ذکر را محدود به زمان و مکان نمی‌داند و می‌فرماید: «الَّذینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی جُنُوبِهِمْ: آنان که خدا را ایستاده و نشسته و به‌پهلوخفته، یاد می‌کنند.» (آل‌عمران/۱۹۱) یا آنکه می‌فرماید: «الّذین هُم علی صَلاتهم دائِمون: آنها که پیوسته در نماز هستند.» (معارج/۲۳) این آیات نشان می‌دهد که در هرحالی می‌توان به یاد خدا بود. قرآن کریم هم در وصف مؤمنان، آنان را را «دائم‌الذکر» می‌خواند و همچنین حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) می‌فرمایند: «مؤمن، پیوسته در نماز است.» (ترجمه غررالحکم‌ودررالکلم، ج یک، ص۱۲۱)

روح را آیینه صفات خدا می‌کند

یاد خدا روح را به‌سوی خیرات و نیکی‌ها سوق می‌دهد و از بدی‌ها و زشتی‌ها، پیراسته و آن را برای انجام تکالیف اخلاقی آماده می‌کند. به تعبیر دیگر، یاد خدا باعث می‌شود روح و جان انسان، بازتاب صفات زیبای خداوند شود. در چنین حالتی دیگر انسان نه‌تنها گناه نمی‌کند، بلکه تمایلی هم به آن ندارد و گناه و خطا را برنمی‌تابد. ذکر، سبب تقوا یعنی اصلی‌ترین عامل بازدارنده انسان از گناه است؛ برای همین هم دشمن قسم‌خورده انسان یعنی شیطان، دائم در تلاش است که آدمی را از یاد خدا و ذکر او دور کند.

من هم‌نشین کسی هستم که مرا یاد می‌کند

ذکر و یاد خدا به انسان، فرصت هم‌نشینی و انس با خدا را می‌دهد. خداوند در حدیث قدسی به حضرت موسی (ع) فرموده است: «ای موسی! من هم‌نشین کسی هستم که مرا یاد کند.» کسی که هم‌نشین و انیس خدا شد، دیگر سمت گناه و خطا نمی‌رود.

اگر هم به آن دچار و مبتلا شد، بلافاصله توبه می‌کند و راه بازگشت را در پیش می‌گیرد؛ چون ذکر دائم و پیوسته، محبت خدا را در دل انسان می‌نشاند و او حاضر نیست محبوب را برنجاند و کاری کند که او راضی نیست. به عبارت دیگر در سایه فضای عاطفی که ذکر، بین خدا و بنده ایجاد می‌کند، انسان نه از سر اجبار و ترس بلکه قلبا از گناه تنفر پیدا می‌کند.

راه به خاک مالیدن بینی شیطان

انسان با ذکر و یاد خداوند متعال، بینی شیطان را به خاک می‌مالد و نقشه‌های او برای به گناه کشاندن انسان را خنثی می‌کند. از امیرالمؤمنین امام‌علی (ع) است که: «یاد خدا سبب تقویت ایمان و محفوظ ماندن از شیطان است.» (ترجمه غررالحکم‌ودررالکلم، ج یک، ص۴۲۲) این یعنی انسان تا به یاد خداست، گناه نمی‌کند، بلکه زمانی مرتکب گناه می‌شود و زندگی خود را مبتلا به آثار سوء آن می‌کند که به‌کلی خدا را فراموش کند. (تفسیر نمونه، ج۳، ص۹۹)

واکسیناسیون روحی انسان

بهترین راه برای رهایی یافتن از وساوس و نقشه‌های شوم شیطان، پناه بردن به خدا و یاد اوست. هنگامی که حق آمد، باطل نابود خواهد شد: «جَاء الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ کَانَ زَهُوقًا: حق آمد و باطل نابود شد؛ آرى باطل همواره نابودشدنى است.» (اسراء، ۸۱) معمولا انسان در هر مرحله‌ای از ایمان و در هر سن‌وسالی، می‌تواند گرفتار وسوسه‌های شیطان شود و گاه نیروی محرک شدیدی از درون، او را به‌سوی گناه دعوت می‌کند.

این وسوسه‌ها و تحریک‌ها در سنین جوانی بیشتر است؛ قرآن راه واکسینه شدن مقابل این وسوسه‌ها را نشان می‌دهد و می‌فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ اتَّقَواْ إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّیْطَانِ تَذَکَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ: درحقیقت کسانى که [از خدا]پروا دارند، چون وسوسه‌اى از جانب شیطان به آنها رسد [خدا را]به یاد آورند و به‌ناگاه بینا شوند.» (اعراف، ۲۰۱)

قدم اول برای نجات

آیت‌الله جاودان، از استادان اخلاق، درباره تأثیر یاد خدا بر ترک گناه، می‌گوید: «اگر انسان به یاد خدا باشد، از گناه پرهیز می‌کند. اگر انسان به یاد قیامت باشد، از گناه پرهیز می‌کند. این قدم اول برای اینکه انسان را نجات دهد، کافی است. این قدم اول و این مقدار از یاد خدا برای اینکه انسان را نجات دهد و به آخر برساند، کافی است.

یعنی اگر انسان مقاومت جدی دربرابر گناه را به آخر برساند، اهل نجات است. کمترش هم می‌شود، اما اینجا مطمئنا آدم می‌تواند از پل مرگ به‌سلامت بگذرد. آدمی که همیشه دربرابر گناه مقاومت می‌کرده و می‌جنگیده و مغلوب نمی‌شده، از پل مرگ به‌سلامت می‌گذرد.. آدمی که دربرابر گناه مقاومت می‌کند، می‌تواند امیدوار باشد که آخرین لحظات عمرش را هم دربرابر شیطان، مقاومت و به‌سلامت عبور می‌کند. اگر اینجا هم به‌سلامت عبور کرد، آن‌طرف اهل نجات است دیگر.».