چوپان - همه ما میدانیم که ریشه تعاون از همکاری میآید و معنای دقیقتر آن را که از گوگل میپرسیم به این تعریف میرسیم که تعاونی مشارکتی است که عدهای از افرادی که همصنف یا تناسبی مشابه دارند مثلاً همسایه، دوست، خویشاوند یا همشهری هستند برای دستیابی به منافع مشترک گردهم میآیند و در حقیقت به هم کمک میکنند و برای تهیه مسکن یا خرید مایحتاج یا کسب اعتبار و وام، تعاونی درست میکنند، سرمایه معینی را درمیان میگذارند و دستهجمعی مشکل را حل میکنند. در واقع اعضای شرکت در کنار یکدیگر، جمعیتی کوچک را پدید میآورند که به عنوان مثال در تهیه کالاهای مورد نیاز اعضا، با جمعآوری پول جزئی که هر عضو میپردازد کالای مورد احتیاج اعضا را از دست اول خریداری و به همان قیمت تمام شده یا سود خیلی جزئی به اعضا میفروشد و به این طریق واسطههای غیرضروری در کسب و تجارت و صاحبان اینگونه مشاغل کاذب حذف میشوند.
در عصر ما تعاون یک اهرم مناسب برای توسعه اقتصادی است که میتواند همگام با سیاستهای دولت در بهبود شرایط کار، زندگی، تولید، ارتقای سطح درآمد و وضعیت اجتماعی مردم مؤثر باشد و چنانچه به طور اصولی مورد حمایت قرار گیرد، بار هزینههای دولتی را کاهش میدهد و به تدریج استقرار شرایطی را سبب میشود که طبقات مختلف مردم در مسائل مربوط به خود تصمیمگیرنده باشند و متناسب با برنامههای دولت امور اقتصادی مربوطه را عهدهدار شوند .
در کشور ما نیز به علت شرایط خاص جامعه و مشکلاتی که با آن روبهرو هستیم لزوم همکاری و خودیاری و مشارکت مردم در اموری که مربوط به خودشان است میتواند گرهگشای بسیاری از مشکلات باشد اما متأسفانه از آنجایی که ایرانی جماعت در طول تاریخ ثابت کرده است که در کار گروهی آنچنان که باید موفق نیست سابقه تعاونیها هم در ایران سابقه زیاد خوشایند و درخشانی نیست اما در این میان و در بین انبوهی از تعاونیهای مسکن، صنعت، کشاورزی و ... ناموفق یا کمتر موفق نام صندوقهای وام خانگی به عنوان یک خردهتعاون خوش میدرخشد و با وجود تمام کاستیها و مشکلات بیش از دیگر تعاونیها مثبت و مثمرثمر بوده است.
در این میان آنچه بیش از همه در خور توجه است پوسته زنانه این تعاونیهاست، صندوقهای وام خانگی بیشتر از دل جلسات و دورهمیهای عموما مذهبی و زنانه بیرون میآید و خانمها حتی در همین مقیاس کوچک ثابت کردهاند که بر خلاف آنچه در باور عموم جامعه است در همکاریهای جمعی موفق ظاهر میشوند.
در همین راستا و به یمن روز تعاون که در تقویم 13 شهریور ماه مشخص شده است به سراغ برخی از صندوقهای وام خانگی در منطقه میرویم تا از چند و چون کار این تعاونیها بدانیم.
فاطمه نورپور از اهالی محله خاتمالانبیا که بیش از 10 سال عهدهدار صندوقهای متعدد وام خانگی در محله خود بوده است، درباره تجربیاتش میگوید: حدود 10 سال پیش در جلسات قرآن خانمها گفتند صندوقی برای بچهها راه بیندازیم تا پساندازهایشان را جمع کنند و یادم است که مبلغ صندوق خندهدار بود، 50 هزار تومان به ازای ماهانه 500 تومان، البته 10 سال پیش 50 تومان برای بچههای مثل امروز بیارزش نبود، خلاصه بعدها که دیدیم برایند صندوق مثبت است آن را گسترش دادیم و از یک صندوق برای پسانداز بچهها تبدیل شد به یک صندوق بزرگتر که نه تنها اهالی محله بلکه به واسطه آشنایی و معرفی تعداد زیادی در آن عضو بودند و برای تهیه جهیزیه و راه انداختن کار و کاسبی و چیزهای دیگر رویش حساب میکردند.
مهمترین اصل در صندوقهای وام خانگی بحث اعتماد و شناخت متقابل است. با وجود تمام نقاط مثبتی که صندوقهای وام خانگی دارد بارها این اعتماد از سوی صاحب صندوق یا افراد عضو نقض شده و مشکلات زیادی به وجود آورده است. از همه اینها گذشته قبول مسئولیت به عنوان صندوقدار واقعا کار پر زحمتی است، اگرچه وام اول را معمولا خود صاحب صندوق بدون قرعهکشی برمیدارد و از افراد دیگر هم پس از اعطای وام چک و سفته گرفته میشود اما باز هم مشکلات و پیگیریها در این راه زیاد است و باید صبرت زیاد و نیتت رضای خدا و حل مشکلات مردم باشد.
وی درباره نمونههای موفق و ناموفق این صندوقها میگوید: همه جور آدم پیدا میشود، کسانی بودند که تمام شناخت ما از آنها فقط به واسطه معرفی یکی از همسایهها بوده است و هر ماه بدون شرکت در جلسات ختم قرآن و قرعهکشی پولشان را واریز میکردند و به صندوق متعهد بودند و در مقابل هم کسانی بودند که همسایه خودمان بودند اما تعهد زیادی در قبال پرداخت ماهانه اقساط نداشتند.
نورپور با اشاره به اینکه این وامها گرهگشاییهای عظیمی کرده است، بیان میکند: خانمی بود که خیاطی میکرد و همسر معتادی داشت، از محل همین صندوق وام چرخ خیاطی خرید و کارش را گسترش داد و وضعش خوب شد، از طرفی خیلی از اعضا همیشه بیان میکردند که این وام صرف مجالس شادی و عروسی و ... میشود و به اصطلاح برایشان آمد دارد.
نورپور همچنین در ادامه اظهار میکند: البته اینجور صندوقها در بین مردان هم هست اما این موضوع به ندرت اتفاق میافتد، با اینکه مردان غالبا از نتیجه این صندوقها در بین خانمها اظهار رضایت میکنند اما به دلیل مشغله کاری ترجیح میدهند اینجور مسائل را به همسرشان محول کنند و خب خانمها هم ثابت کردند آنچه نهایت از دل جلسات قرآن یا دورهمیهای خانوادگیشان بیرون میآید مثبت و برای زخمهای کوچک و بزرگ زندگی راهگشاست.