ریز و درشت ماجرای توانمندسازی معتادان بهبودیافته از زبان مدیر مرکز زندگی دوباره
کاملان - مددکاران اجتماعیِ ایران سالهاست که فریاد میزنند، تحویل معتاد به کمپ ماده ۱۶ و ترک اعتیاد و بعد هم رها کردن آن فقط حرام کردن بیتالمال است. باید پس از ترخیص از کمپ زیر پروبال این جماعت را گرفت و به وی شخصیت داد تا دوباره اسیر اعتیاد نشوند. حالا پس از کش و قوسهای فراوان حدود یک سال هست که اولین مرکز توانمندسازی معتادان بهبود یافته در قاسمآباد راه افتاده است و صفرتاصد مراقبتهای پس از ترک را انجام میدهند. از رسیدگی به سر و وضع و ظاهر گرفته تا پیدا کردن شغل. مدیر این مرکز صفرتاصد توانمندسازی معتادان بهبودیافته را برایمان تشریح کرد. مرتضی یعقوبی با اشاره به اینکه توانمندسازی سالها حلقه مفقوده درمان اعتیاد بود، میگوید: دولت و سازمانهای مردم نهاد درباره ترک اعتیاد هزینههایی انجام میدهند که در قالب ماده ۱۶ میگنجد. مثلاً هر چند ماه یکبار در شهرهای بزرگ طرحهایی اجرا و طی آن معتادان متجاهر از کوچه و خیابانها جمعآوری میشوند و به کمپهای ماده ۱۶ تحویل داده میشوند. سالهای گذشته معتادان در این کمپها باید ۳ ماه میماندند و اعتیاد را ترک میکردند و ۲۰ درصد از اینها واقعاً اعتیاد را کنار میگذاشتند. معتادانی که پس از ۳ ماه از کمپ بیرون میآیند، متأسفانه هیچگونه شخصیتی ندارند. اول از همه اینکه لباس تنشان همان پیراهن و شلواری است که در کمپ به آنها دادهاند و این مدت را با همان سپری کردهاند. این خودش برای بهزیستی و دولت یک چالش است که اعتبار لازم برای تهیه یک دست لباس آبرومند برای معتاد تازه ترک کرده ندارند. دومین مشکلی که گریبانگیر این قشر میشود این است که خانه و سرپناهی برای زندگی ندارند. خانواده طردشان کردهاند و حاضر به پذیرششان نیست بنابراین دوباره به پاتوق برمیگردند و دوباره مصرف را شروع میکنند و زحمات ۳ ماه یک تیم پزشکی و پول بیتالمال به هدر میرود. او ادامه میدهد: با پیش آمدن چنین مشکلاتی بهزیستی طرح توانمندسازی و جامعهپذیری را تصویب کرد و مراکزی در مراکز استانها راه انداخت. این توانمندسازی همان حلقه مفقوده ترک اعتیاد است. وقتی چنین مراکزی وجود داشته باشد، معتادی که تازه ترک کرده و خواهان شخصیتپذیری و قبول از طرف جامعه است، دیگر بیسرپناه نمیماند که مجبور شود دوباره در پاتوق شب را به صبح برساند. با توجه به توضیحاتی که در کمپ برایش میدهند، مستقیم سراغ مراکز توانمندسازی میآید. طبق پروتکل سازمان بهزیستی مدت اقامت در مراکز توانمندسازی بین ۳ تا ۴ ماه است، اما منِ مددکار اجتماعی که با این قشر از جامعه سروکار دارم میدانم که این مدت برای یک معتاد که تازه اعتیادش را ترک کرده است و نیاز به جامعهپذیری دوباره دارد بسیار کم است.
تهیه اوراق هویتی برای معتادان بهبودیافته اولین و مهمترین گام مرکز توانمندسازی است که یعقوبی دربارهاش اینگونه توضیح میدهد: بسیاری از معتادان در زمانی که اعتیاد شدید به موادمخدر داشتند یا این مدارک را گم کردهاند یا اینکه برای گرفتن مواد به دست ساقیهای مواد مخدر سپردهاند. با توجه به رایزنیهایی که سازمان بهزیستی با ثبت احوال
انجام داده است مدارک هویتی دوباره صادر میشود آن هم بدون نوبت. این اولین گام هویتبخشی به این افراد است. البته ما در مرکز توانمندسازی غربالگریهای خاص خودمان را انجام میدهیم که افراد سابقهدار و مُجرم که تحت تعقیب قضایی هستند، در پوشش مرکز توانمندسازی برای خودشان هویت جعلی درست نکنند.
مدیر مرکز توانمندسازی زندگی دوباره با بیان اینکه گامهای مهم بعدی از هویتدار کردن معتادان ترک کرده، ارتباط مؤثر آنها با خانواده و مسئله اشتغالشان است، میافزاید: معتادن بهبودیافته اگر شغلی نداشته باشند و مدت زیادی بیکار بمانند، دوباره سراغ مواد مخدر میروند. ما سازمان فنی وحرفهای را پای کار آوردهایم و هرکسی که از طرف مرکز توانمندسازی معرفی میشود، کاملاً رایگان آموزش میبیند و بعد هم مشغول به کار میشود. یکی دیگر از کارهای ویژه مراکز توانمندسازی، جامعهپذیر کردن و شخصیت دادن به معتادان بهبودیافته از طریق بهبود ظاهر و چهره این قشر است. مرتضی یعقوبی از توافق مرکز زندگی دوباره با دانشگاه علوم پزشکی مشهد در همینباره خبر میدهد: ارتباط مؤثر با خانواده و داشتن یک شغل نیاز دارد که یک شخص دستکم ظاهر خوبی داشته باشد که مورد قبول واقع شود. اگر کسی میخواهد با جامعه ارتباط مؤثر داشته باشد، نمیتواند با موی پریشان، دندانهای شکسته و سیاه و ریخته این کار را انجام بدهد. متأسفانه کسانی که اعتیاد را ترک کردهاند، دندانهای سالم و مناسبی ندارند وخوب میدانید که دندان اولین و مهمترین فاکتور زیبایی ظاهر افراد است. دانشکده دندانپزشکی در این زمینه در کنار ما قرارگرفته و از هیچ کمکی دریغ نکرده است. یعقوبی ادامه میدهد: اگر قرار و عزم بر این است که توانمندسازی انجام شود، باید همه دوایر دولتی و خصوصی پای کار باشند. آن هم نه به صورت اسمی، بلکه کاملاً عملی.