ضرورت روایت‌اول از وقایع برای حفظ هویت و امنیت فرهنگی کشور

جنگ‌ها در جهان امروز دیگر فقط با تفنگ و موشک تعریف نمی‌شوند. میدان جدید نبرد، ذهن و احساس انسان‌هاست. جنگ سخت، نسل‌های مختلفی را از شمشیر و سپر تا پهپاد و موشک پشت‌سر گذاشته، اما خطرناک‌ترین و پیچیده‌ترین میدان نبرد، جنگ نرم است؛ همان جنگ بی‌صدا که اندیشه‌ها و باور‌ها را هدف قرار می‌دهد.

جوزف نای، معاون وزیر دفاع آمریکا در دوره رونالد ریگان، در این زمینه می‌گوید: قدرت نرم می‌تواند به اندازه توپ و تانک سرنوشت ملت‌ها را تغییر دهد.

جنگ نرم با دو مؤلفه اصلی در جهان امروز شناخته می‌شود: جنگ شناختی که شامل حمله به عقل، هوش و تفکر جامعه است و جنگ ادراکی که شامل تسخیر احساسات و عواطف مردم می‌شود.

در سال‌های اخیر، ایران از هر دو جنس نبرد نرم و سخت آسیب دیده است؛ با این تفاوت که در جنگ سخت، هزاران شهید تقدیم انقلاب شد، اما در جنگ نرم که از رسانه و فضای مجازی تا خیابان‌ها امتداد یافته، شمار جان‌باختگان و آسیب‌دیدگان آن چندبرابر بوده است. این تفاوت فاجعه‌بار، نشانه قدرت و عمق تأثیر حملات شناختی است که تعدادی از نسل نوجوان و جوان را نیز به سیاهی‌لشکر اغتشاشات تبدیل کرد.

رهبر معظم انقلاب بار‌ها از ضرورت «جهاد تبیین» سخن گفته‌اند، اما هنوز اقدام ملی و تشکیلاتی درخور این فرمان صورت نگرفته است. وزارت ارشاد، آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، رسانه‌ها و فضای مجازی هرکدام به‌صورت جزیره‌ای عمل می‌کنند. در نبود ستاد مرکزی و فرماندهی واحد، هر نهاد مسیر خود را می‌رود و دشمن در عرصه ذهن و رسانه، هماهنگ و سازمان‌یافته می‌تازد.

در جهان رسانه، دشمن از شبکه‌ای بی‌رحم بهره می‌گیرد؛ از تلگرام و اینستاگرام تا استارلینک. او اینترنت را ابزار جنگ می‌داند، نه وسیله ارتباط. درمقابل، ما هنوز اینترنت را کالایی عمومی یا زیرساخت کسب‌وکار می‌بینیم و همین نگاه، آسیب‌زا شده است. روزی که به‌دلیل امنیتی ناچار شدیم ارتباطات را قطع کنیم، آشکار شد که فضای مجازی چقدر در فرماندهی عملیات دشمن نقش دارد. حتی ایلان ماسک با رئیس‌جمهور آمریکا دیدار کرد تا اینترنت رایگان در اختیار اغتشاشگران ایرانی قرار دهد.

درحالی‌که برخی کشور‌ها مدت‌هاست اینترنت ملی خود را ایجاد کرده‌اند، ما هنوز درگیر بحث باز یا بسته‌بودن شبکه‌ای هستیم که دشمن آن را به‌عنوان خط مقدم جنگ شناختی علیه جوانان ایرانی استفاده می‌کند و نیز با وجود آنکه کشور‌های اروپایی مانند فرانسه، اسپانیا و آلمان به‌تازگی محتوای پلتفرم‌های پرخطر برای افراد کمتر از شانزده‌سال را مسدود کرده‌اند، در ایران بعضی مسئولان هنوز آزادی فضای مجازی را با امنیت ملی خلط می‌کنند.

جهاد تبیین فقط شعار نیست؛ وظیفه‌ای راهبردی برای حفظ هویت و امنیت فرهنگی کشور است. باید قرارگاهی واحد با سازوکار فرماندهی، مهندسی فرهنگی و شبکه‌ای از نهاد‌های منسجم شکل گیرد. تحلیلگر بدون داده و خبرنگار بدون پشتوانه اطلاعاتی نمی‌تواند در میدان روایت‌ها دفاع کند. اگر هر رسانه و فعال فرهنگی بر اساس فهم شخصی عمل کند، حقیقت به گوش جامعه خاکستری و نسل نوجوان نخواهد رسید.

امروز جنگ سخت ممکن است آتش‌بس بگیرد، اما جنگ نرم هر روز شعله‌ورتر می‌شود. در این میدان، توپ و تانک جای خود را به محتوا و روایت داده‌اند و فرماندهی این نبرد باید از سردرگمی بیرون بیاید. تا زمانی که جهاد تبیین قرارگاه واحد نداشته باشد، ما در جبهه ذهن‌ها بدون فرمانده خواهیم جنگید و این خطرناک‌ترین نوع بی‌دفاعی است.