وقف‌هایی امام رضایی (ع) که زنان بانی آن بوده‌اند

به گزارش شهربانو، بعضی‌ها نگاه‌های عجیبی دارند، از همین‌جایی که ایستاده‌اند آن‌قدر دور را می‌بینند و برای آن برنامه‌ریزی می‌کنند که انگار یک دور تا آن دور‌ها رفته و آینده را دیده‌اند. انگار که در این ماشین‌های زمان نشسته و صد‌ها سال به آینده آمده‌اند و این روز‌هایی که ما هستیم و آن روز‌هایی را که دیگر ما نیستیم، دیده‌اند و یک تصمیم خاص گرفته‌اند، تصمیمی به نام وقف.

اینجا وقف یک خانم است

قشنگی ماجرا این است که از همان سال‌های دور و از قرن‌ها پیش، وقف در بین زنان ایرانی رواج داشته‌است. آنها از اموال و اثاثی که ارث خودشان بود، وقف می‌کرده‌اند. شاید شما هم مثل من هنوز تصویری از جانماز‌های مسجد که گوشه آنها با سوزن‌ونخ سعی کرده بودند بنویسند؛ «وقف» یا دیگ مسی هیئت که انگار با تلاش بسیار یک پیچ‌گوشتی در آن فرو کرده‌بودند تا بنویسند «وقف» را به‌خاطر داشته‌باشید و البته در هربار زیارت حرم امام‌رضا (ع) و گذر از مسجد گوهرشاد از همان دوران کودکی در گوشتان مادرتان زمزمه کرده‌باشد که اینجا وقف یک خانم به اسم گوهرشاد است.

اولین، بزرگ‌ترین و مهم‌ترین

آنچه در این گزارش به آن می‌پردازیم؛ زنان واقفی هستند که وقف‌های امام رضایی داشته‌اند. براساس اسناد موجود حدود ۹۰ زن اموال خود را به نام امام هشتم (ع) در حوزه‌های مختلف وقف کرده‌اند. قدیمی‌ترین وقف‌نامه‌ها مربوط به بیک‌آغا خانم، دختر اسماعیل بیگ، است که سال ۹۹۷ قمری وقف آستان‌مقدس شده است. در این وقف‌نامه بیک آغا خانم تمامی موضع سلیمان‌آباد قزوین را وقف آستان قدس‌رضوی کرده و مصارف آن را نیز در کمک به زائران حرم مطهرعلی‌بن‌موسی‌الرضا (ع)، تأمین فرش و روشنایی حرم و کمک به طلاب شیعه تعیین کرده‌است. بزرگ‌ترین موقوفه‌ای که تاکنون از سوی بانوان وقف آستان‌مقدس‌رضوی شده؛ موقوفه خیرالنساء خانم بوده که سال ۱۲۵۵ قمری وقف شده‌است. این بانو در وقف‌نامه خود املاک و رقباتی را در کرمان و شهر بابک وقف بارگاه‌رضوی کرده‌است. در این میان مهم‌ترین و آغازین ابنیه وقفی زنان متعلق به گوهرشادبیگم، همسر شاهرخ تیموری، است. او دستور داده بود که معماران به عمران حرم‌مطهر بپردازند. به‌دستور او داخل حرم رواق‌های دارالحفاظ، دارالسیاده و دارالسلام ساخته شد تا زوار جایی برای غذا خوردن، استراحت‌کردن و مکانی برای قرآن‌خوانی و پرسش و پاسخ دینی داشته باشند. ندیمه گوهرشادخانم به نام بانو پریزاد نیز مدرسه‌ای را داخل حرم به نام خود ساخت و وقف کرد.

چهار واقف زن در مهمان‌سرا

بین واقفان نیکوکاری که برای مهمان‌سرا وقف داشته‌اند؛ نام چهار واقف زن نیز به چشم می‌خورد؛ قمرنسا خانم دختر میرزابدیع، رقیه‌بیگم دختر میرزاعزیزا... فندرسکی، بی‌بی‌مرضیه خانم ملقب به صدرالحاجیه و بانوکوچک آغا‌صنعی.

از دیگر وقفیاتی که زنان انجام داده‌اند، بیمارستان منتصریه در زمینی به مساحت ۳۵۰۰ ذرع‌مربع است. واقف این بیمارستان بانویی به نام رابعه، همسر حاج محمدحسن میرزامنتصرالملک است که سال ۱۲۹۷ شمسی این بیمارستان را ساخت و سال ۱۳۲۷ شمسی آن را در قالب وقف به آستان قدس رضوی واگذار کرد.

تأمین هزینه ازدواج افراد بی‌بضاعت، اطعام فقرا در شب میلاد امام رضا (ع)، تهیه دارو و درمان بیماران نیازمند، تأمین هزینه‌های امور فرهنگی، تأمین هزینه‌های مربوط به کتابخانه، کمک به محصلان بی‌بضاعت، تأسیس کتابخانه، پرداخت وام به کارکنان آستان قدس رضوی، ترویج شعائر اسلامی، احداث دارالقرآن و... از جمله دیگر مصارف وقف‌نامه بانوان است.

بعضی از وقف‌هایی که زنان بانی آن بوده‌اند

سال وقف: ۱۳۹۴

نام واقف: عفت نورزاده محمدیه

نوع موقوفه: یک باب منزل

نیت: صرف هزینه‌های برگزاری مراسم جشن و سوگواری و ... مربوط به امام‌رضا (ع) در طول سال

***

سال وقف: ۱۳۹۲

نام واقف: فاطمه عاشوری

نوع موقوفه: آب واراضی

نیت: صرف‌وخرج ایام شهادت و ولادت امام‌رضا (ع) درشهرستان بجستان

***

سال وقف: ۱۳۹۹

نام واقف: شهربانو ولی پور

نوع موقوفه: آب و زمین مزروعی

نیت: خرج و صرف زوار پیاده حرم امام‌رضا (ع) و برگزاری مراسم شهادت و ولادت آن حضرت در شهرستان جغتای

***

سال وقف: ۱۳۸۶

نام واقف: مهناز شمشکی

نوع موقوفه: یک باب منزل مسکونی

نیت: جهت تاسیس و احداث و ایجاد مکانی با امکانات و تجهیزات خدماتی برای اسکان موقت زائرین امام‌رضا (ع)

***

سال وقف: ۱۲۸۳

نام واقف: بی‌بی فرخ سلطان خانم

نوع موقوفه: آب واملاک متعدد

نیت: سالی دو نایب‌الزیاره امام‌رضا (ع)

***

سال وقف: ۱۳۸۵

نام واقف: رقیه قارونی خشکه باری

نوع موقوفه: منزل و مغازه

نیت: کمک به زوار مشهد مقدس

***

سال وقف: ۱۳۹۴

نام واقف: معصومه امانی

نوع موقوفه: یک واحد آپارتمان

نیت: جهت زائرین امام رضا (ع) با اولویت نیازمندان و انجام فعالیت‌های قرآنی به تشخیص متولی

***

سال وقف: ۱۳۸۹

نام واقف: بتول، طوبی وزهره حسینی

نوع موقوفه: آب

نیت: اهالی مزینان را همه ساله به زیارت امام‌رضا (ع) نائل فرمایند

***

سال وقف: ۱۳۹۶

نام واقف: فاطمه روشن ضمیر

نوع موقوفه: یک واحد آپارتمان

نیت: جهت استفاده زائرین متاهل امام‌رضا (ع) و مسافرین به مقصد مشهد مقدس با اولویت خانواده محترم شاهد وایثارگر بدین شکل که هر نوبت حداکثر پنج شبانه روز و بیشتر از آن با اختیار متولی می‌باشد

***

سال وقف: ۱۳۳۴

نام واقف: کوچک آغا صنعی

ملقب به افخم‌السلطنه

نوع موقوفه: مزرعه و قنات

نیت: به مصارف زوار عرب آستان قدس باید برسد و به مصرف هزینه و اطعام روز یازدهم ذیقعده مولود مسعود حضرت ثامن‌الائمه ارواح العالمین له الفداء که در سالن تشریفات آستان قدس مجلس جشن منعقد می‌باشد

***

سال وقف: ۱۲۲۷

نام واقف: معصومه بیگم

نوع موقوفه: املاک متعدد

نیت: در هر یوم و یا لیله جمعه هم یک زیارت جامعه کبیر با غسل در حرم محترم علی بن‌موسی الرضا (ع) به‌جا آورد و واقفه و والدین واقفه را به دعای خیر یاد نمایند.