«رساله ذهبیه» گواه جامعیت علمی امام رضا (ع)

به گزارش شهرآرانیوز، در میان میراث گرانبهای معصومین (ع)، آثاری یافت می‌شود که فراتر از دانش فقه و کلام، گستر علوم بشری را درنوردیده است. یکی از این گنجینه‌های کم‌نظیر، «رساله ذهبیه» یا «طب الرضا» منسوب به امام رضا (ع) است؛ متنی که در آن به مسائل پزشکی، بهداشت، تغذیه و مزاج‌شناسی پرداخته شده و به دلیل ارزش والای محتوایی، مأمون عباسی دستور نگارش آن با آب طلا را صادر کرد. دکتر علی طاهری، استاد دانشگاه معارف، در گفت‌و‌گو با شهرآرانیوز به تشریح ابعاد علمی، تاریخی و محتوایی این اثر ارزشمند پرداخته و آن را گواهی زنده بر جامعیت علمی ائمه معصومین (ع) فراتر از فقه و کلام دانسته است.

وی این رساله را گواهی زنده بر جامعیت علمی ائمه معصومین (ع) در حوزه‌هایی فراتر از فقه و کلام دانست.

محتوای رساله؛ از مزاج‌شناسی تا توصیه‌های تغذیه‌ای

طاهری با اشاره به محتوای این اثر ارزشمند اظهار داشت: رساله ذهبیه متنی است در زمینه پزشکی، بهداشت و تغذیه که از امام رضا (ع) روایت شده. محتوای آن شامل توصیه‌های بسیار دقیق و منظم درباره مزاج‌شناسی، تدابیر فصول چهارگانه سال، خواص خوراکی‌ها و روش‌های درمان برخی بیماری‌ها می‌شود.

استاد دانشگاه معارف افزود: رویکرد اصلی این اثر بر اصل پیشگیری بهتر از درمان استوار است. جالب اینکه امام رضا (ع) در این رساله بدن انسان را به سرزمینی تشبیه می‌کنند که پادشاه آن معده و وزیرانش جگر و قلب هستند.

وی همچنین به بازتعریف مباحثی مانند «اخلاط چهارگانه» (دم، بلغم، صفرا و سودا) در این اثر اشاره کرد و گفت: این مفاهیم که ریشه در طب باستانی دارد، در رساله ذهبیه با نگاهی اسلامی بازتعریف و تکمیل شده است.

در ادامه حتما بخوانید وقف‌هایی امام رضایی (ع) که زنان بانی آن بوده‌اند

راز نامگذاری «ذهبیه» و اعتبار علمی آن

طاهری در ادامه درباره علت نامگذاری این رساله به «ذهبیه» توضیح داد: دو دلیل مشهور برای این نامگذاری وجود دارد. نخست اینکه مأمون عباسی پس از شنیدن محتوای رساله، چنان تحت تأثیر قرار گرفت که دستور داد آن را با آب طلا بنویسند و گفت: «این رساله‌ای است که از طلا ارزشمندتر است.».

وی دلیل دوم را چنین گفت: ارزش طلایی و پرارج توصیه‌های آن است؛ چراکه بسیاری از مطالب این رساله با دانش امروزی طب سنتی و حتی یافته‌های نوین پزشکی همخوانی شگفت‌انگیزی دارد.

وی همچنین یادآور شد: برخی محققان معتقدند ذهبیه اشاره به سلسله سند طلایی این روایت دارد که از امام رضا (ع) تا پدرانش و در نهایت به امیرالمؤمنین علی (ع) می‌رسد.

استاد دانشگاه معارف در ارزیابی اعتبار این رساله خاطرنشان کرد: در میان فقها و محدثان، درباره انتساب کامل تمام عبارات رساله به امام رضا (ع) اختلاف نظر جزئی وجود دارد، اما اکثر عالمان معتقدند محتوای آن برگرفته از بیانات و آموزه‌های حضرت است. متأسفانه امروزه این گنجینه ارزشمند کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، در حالی که می‌تواند منبع الهام برای تدوین طب اسلامی-ایرانی باشد.

طاهری در پایان مهم‌ترین درس عملی رساله ذهبیه را اصلاح سبک تغذیه و پرهیز از پرخوری برشمرد و گفت: امام رضا (ع) در ابتدای رساله می‌فرمایند: «البدنُ مثلُ الأرضِ»؛ یعنی پاسداشت سلامتی را مانند حفاظت از زمین حاصلخیز بدانید. همان حدیث مشهور که «معده انسان گورستان حیوانات نشود» حقیقتی است که طب نوین نیز به آن اذعان دارد. به این ترتیب، رساله ذهبیه نه تنها یک متن پزشکی کهن، بلکه برنامه‌ای جامع برای زندگی سالم و متعادل است.