چرا عید قربان را «جشن رهایی» می‌نامند؟

به گزارش شهرآرانیوز، عید قربان، مناسکی فراتر از یک آیین دینی و ذبح حیوان است؛ جشنی که هر ساله مسلمانان جهان را به یاد ایثار و بندگی حضرت ابراهیم (ع) گرد هم می‌آورد. این عید بزرگ که در دهم ذی‌الحجه و همزمان با پایان مناسک حج برگزار می‌شود، در ظاهر با قربانی کردن گوسفند، گاو یا شتر همراه است، اما در باطن خود پیامی ژرف و انسان‌ساز دارد، رهایی از بند تعلقات دنیوی و قربانی کردن خواسته‌های نفسانی.

زهره سادات ساجدی، استاد دانشکده الهیات و پژوهشگر دینی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار ما، «آزادی از بت‌های درونی» را مهم‌ترین پیام اخلاقی و معنوی این عید برشمرد و آن را برای انسان معاصر بسیار حیاتی دانست.

ساجدی سخن خود را با استناد به آیه شریفه «لَن یَنالَ اللَّهَ لُحومُها وَلا دِماؤُها» آغاز کرد و گفت: خداوند در قرآن صراحتا اعلام می‌کند که نه گوشت قربانی و نه خون آن به او نمی‌رسد، بلکه آنچه به درگاه الهی مقبول می‌افتد تقوا است. این یعنی روح عید قربان، بریدن از تعلقات نفسانی است، نه صرفاً ذبح یک حیوان.

وی افزود: بزرگ‌ترین مانع برای قرب الهی، منیت و خودخواهی انسان است و عید قربان فرصتی مغتنم برای قربانی کردن این خودخواهی به شمار می‌رود.

تحلیل مفهوم بت‌های درونی در زندگی امروز

این پژوهشگر دینی در ادامه به مصادیق عینی بت‌های درونی در زندگی معاصر اشاره کرد و افزود: حضرت ابراهیم (ع) عزیزترین دارایی خود، یعنی فرزندش اسماعیل را در راه خدا قربانی کرد. انسان امروز نیز باید بت‌هایی مثل مقام‌طلبی، ثروت‌اندوزی افراطی، شهرت‌پرستی و حتی وابستگی‌های عاطفی بیمارگونه را قربانی کند.

این پژوهشگر اشاره کرد: عید قربان، عید رها شدن از هر چیزی است که انسان را از مسیر کمال بازمی‌دارد. از منظر روانشناسی مثبت‌گرا، این رها کردن وابستگی‌ها، نوعی آزادی و سبک‌بالی ایجاد می‌کند که آرامش حقیقی را به همراه دارد.

ساجدی با انتقاد از برخی رفتار‌های سطحی در روز عید قربان تصریح کرد: متأسفانه گاهی قربانی تبدیل به یک رقابت مالی و نمایشی می‌شود. افراد به دنبال گران‌ترین حیوان هستند، غافل از اینکه ارزش قربانی به خلوص نیت است، نه قیمت حیوان. در روایات اسلامی داریم که اگر کسی توان مالی ندارد، حتی ذبح یک مرغ یا کمک مؤثر به فقیر نیز می‌تواند مصداق قربانی باشد. آنچه اصالت دارد، حضور قلب و نیت پاک است.

توصیه‌های عملی برای قربانی کردن صفات منفی

این استاد دانشگاه در ادامه توصیه‌هایی کاربردی برای پیاده‌سازی پیام عید قربان در زندگی روزمره ارائه کرد و گفت: پیشنهاد می‌کنم هر فرد در روز عید قربان، یک صفت منفی خود را شناسایی و تصمیم به قربانی کردن آن بگیرد. مثلاً کسی که اهل غیبت است، عهد کند برای همیشه آن را ترک کند. کسی که حسادت می‌ورزد، قصد کند به جای آن، به موفقیت دیگران افتخار نماید. همچنین به جای اسراف در قربانی، سهم فقرا را جدی بگیریم. سنت تقسیم گوشت به سه بخش خود، نزدیکان و فقرا به ما می‌آموزد که دین اسلام، دین انزوا و فردگرایی نیست.

وی در پایان با تأکید بر بعد اجتماعی عید قربان خاطرنشان کرد: عید قربان فرصتی ارزشمند است تا طعم شادی را به سفره کسانی ببریم که همیشه از آن محروم بوده‌اند. اگر انسان بتواند همزمان با قربانی حیوان، نفس خود را نیز قربانی کند و به فقرا رسیدگی نماید، آن وقت است که واقعاً عید قربان را جشن گرفته است. به تعبیر مولانا، «هر که را از خود رهاند، یافت خود» و این همان رهایی بزرگی است که ابراهیم خلیل (ع) به ما آموخت.