محبوبه عظیم زاده | شهرآرانیوز؛ بدن کودکان، بهویژه نوزادان و کودکان زیر پنج سال، هنوز مانند بدن یک بزرگسال توانایی تنظیم دمای خود را ندارد. نسبت سطح بدن به وزن در کودکان بیشتر است، ذخیره آب بدن آنها کمتر است و همچنین ظرفیت تعریق و دفع گرما در آنها کمتر از بزرگسالان است.
از طرف دیگر، بسیاری از کودکان هنگام بازی متوجه تشنگی، خستگی یا بالا رفتن دمای بدن خود نمیشوند و حتی ممکن است علائمشان را بیان نکنند. به همین دلیل، پیشگیری از گرمازدگی در کودکان بیش از هر چیز بر عهده والدین و مراقبان است.
گرمازدگی معمولا یکباره اتفاق نمیافتد. بدن انسان بهطور طبیعی تلاش میکند دمای خود را در محدوده طبیعی، یعنی حدود ۳۷درجه سانتیگراد، حفظ کند. وقتی هوا گرم میشود یا فعالیت بدنی افزایش مییابد، بدن با افزایش جریان خون در پوست و تعریق، گرمای اضافی را دفع میکند، اما اگر این سازوکارها نتوانند گرمای تولیدشده یا جذبشده را جبران کنند، دمای بدن بهتدریج بالا میرود.
در این مرحله، بدن ابتدا با نشانههایی مانند تشنگی، تعریق زیاد، خستگی، ضعف، سردرد یا سرگیجه هشدار میدهد. اگر این علائم نادیده گرفته شوند و کودک همچنان در معرض گرما بماند یا مایعات کافی دریافت نکند، دمای بدن ممکن است به سطح خطرناکی برسد و گرمازدگی رخ دهد؛ وضعیتی که میتواند به مغز، قلب، کلیهها و دیگر اندامهای حیاتی آسیب برساند و نیازمند رسیدگی فوری پزشکی باشد.
نکته مهم اینجاست که کودکان، بهویژه نوزادان و خردسالان، همیشه نمیتوانند احساس تشنگی یا بدحالی خود را بیان کنند. به همین دلیل، والدین نباید منتظر بروز علائم شدید بمانند. پیشگیری و توجه به نخستین هشدارهای بدن، مؤثرترین راه محافظت از کودکان در روزهای گرم است.
کودک، بهخصوص در سالهای نخست زندگی، نمیتواند تصمیم بگیرد چه زمانی استراحت کند، چه مقدار آب بنوشد یا چه زمانی از آفتاب خارج شود؛ بنابراین این بزرگسالان هستند که باید شرایط را مدیریت کنند. درنتیجه والدین بهتر است:
یکی از مهمترین توصیههای متخصصان این است که کودکان باید پیش از احساس تشنگی آب بنوشند. تشنگی در واقع نشانه آغاز کمآبی بدن است و نباید منتظر رسیدن به این مرحله ماند.
در مورد شیرخواران نیز تغذیه منظم با شیر مادر یا شیر خشک طبق برنامه معمول اهمیت زیادی دارد. دادن آب اضافی به نوزادان کوچک باید فقط طبق توصیه پزشک انجام شود.
به خاطر بسپاریم که آب بهترین انتخاب است و نوشابه، نوشیدنیهای انرژیزا و نوشیدنیهای بسیار شیرین جای آب را نمیگیرند.
گرمای هوا در میانه روز به بیشترین مقدار خود میرسد. بهتر است فعالیت بدنی در فضای باز تا حد امکان به ساعات خنکتر روز، یعنی صبح زود یا عصر، منتقل شود، اما اگر کودک ناچار است بیرون باشد این نکات را به او گوشزد کنید.
لباس فقط پوشش نیست؛ بخشی از سیستم خنککننده بدن است و نقش مهمی در حفظ دمای بدن دارد. وقتی پارچه ضخیم یا الیاف مصنوعی مانع تبخیر عرق میشوند، گرمای بدن در زیر لباس حبس میشود و دمای مرکزی بدن راحتتر بالا میرود. برعکس، لباسهای نخی، سبک و گشاد، گردش هوا را بهتر برقرار میکنند و به تبخیر عرق کمک میکنند. فرایندی که مهمترین راه خنک شدن بدن است.
رنگ لباس هم اهمیت دارد. رنگهای تیره نور خورشید را بیشتر جذب میکنند، در حالی که رنگهای روشن بخش بیشتری از آن را بازتاب میدهند. به همین دلیل برای روزهای گرم، لباسهای روشن، نخی و آزاد بهترین انتخاب است. ترکیب زیر میتواند بهترین انتخاب برای فرزند باشد:
یکی از خطرناکترین کارهایی که تاکنون سبب مرگ کودکان زیادی شده این است که برخی والدین کودک را چند دقیقه داخل خودرو تنها میگذارند. غافل از اینکه فضای بسته خودرو میتواند مانند یک گلخانه عمل کند. نور خورشید وارد میشود، اما گرما بهراحتی خارج نمیشود. در نتیجه، دمای داخل خودرو حتی در روزهایی که هوا خیلی داغ نیست نیز میتواند ظرف چند دقیقه به شکل خطرناکی افزایش پیدا کند.
از آنجا که بدن کودکان سریعتر از بزرگسالان گرم میشود، احتمال گرمازدگی شدید و حتی مرگ در آنها بیشتر است. باز بودن اندک شیشهها نیز تأثیر زیادی در کاهش این خطر ندارد؛ به همین دلیل هیچ کودکی نباید، حتی برای چند دقیقه، در خودرو پارکشده تنها بماند.
گرمازدگی معمولا یکباره اتفاق نمیافتد. بدن پیش از رسیدن به مرحله خطرناک، علائم هشداردهندهای بروز میدهد. مشکل اینجاست که بسیاری از این علائم شبیه خستگی معمولی هستند و والدین آنها را جدی نمیگیرند.
اگر کودکی که مشغول بازی بوده ناگهان بیحال شد، بیش از حد خوابآلود به نظر رسید، بیدلیل گریه کرد، سردرد یا تهوع داشت یا حاضر نبود به بازی ادامه دهد، باید احتمال گرمازدگی را هم در نظر گرفت. اگر این وضعیت با گیجی، اختلال در هوشیاری، تشنج یا تب بالا همراه شود، دیگر یک وضعیت اورژانسی است و باید بدون اتلاف وقت با اورژانس تماس گرفت.
بهتر است تا رسیدن کمکهای پزشکی این اقدامات را در قبال کودکی که دچار گرمازدگی شده است انجام بدهیم:
سازمان جهانی بهداشت، کودکان، نوزادان و سالمندان را در کنار افراد مبتلا به بیماریهای مزمن، در زمره گروههایی میداند که در صورت قرار گرفتن در برابر موجهای گرما بیشترین آسیب را متحمل میشوند. همچنین، یونیسف، آکادمی اطفال و سازمان ملی ایمنی ترافیک بزرگراههای آمریکا، دادهها و گزارشهایی را در این باره منتشر کردهاند که میتواند شمای دقیقی از تهدید گرما برای کودکان ارائه بدهد و همچنین تذکری باشد برای تغییرات اقلیمی و روند افزایش موج گرما در سرتاسر جهان.
دمای بدن کودکان میتواند سه تا پنجبرابر سریعتر از بزرگسالان افزایش یابد.
حدود ۸۰ درصد افزایش دمای داخل خودرو در سیدقیقه اول رخ میدهد. حتی اگر دمای بیرون نسبتا معتدل باشد (حدود ۲۲ تا ۳۵ درجه سانتیگراد)
دمای داخل خودرو میتواند به سطوح خطرناک برسد. بازگذاشتن مختصر پنجرهها نیز تأثیر زیادی در کاهش سرعت گرم شدن خودرو ندارد.
۴۶۶ میلیون کودک در مناطقی زندگی میکنند که تعداد روزهای بسیار گرم آنها نسبت به شصتسال قبل دستکم دوبرابر شده است.
پیشبینی میشود تا سال ۲۰۵۰ تقریبا همه کودکان جهان (نزدیک به ۲.۲ میلیارد کودک) بهطور مکرر در معرض موجهای گرمای شدید قرار بگیرند.