مشهد مقدس فراتر از یک مدفن

پس از شهادت آقای شهید ایران، نظام حکمرانی باید در عرصه‌های مختلف متحول شده و متناسب با نگرش رهبر معظم انقلاب و خواست عمومی مردم مناسب‌سازی شود. این تغییر الگوی حکمرانی از مرحله انتخاب به اضطرار رسیده است.

الگوی حکمرانی پس از نهم اسفند دیگر نمی‌تواند تابع سرعت، جهت و فضای دوران پیش از فاجعه شهادت رهبر شهید ایران باشد. حضور همه‌جانبه مردم با عزم نقش‌آفرینی فعال و در همه ساحات حکمرانی که برگرفته از مفهوم بعثت مدنظر رهبر شهید و رهبر جدید انقلاب است، در کنار اوضاع آماده‌به‌رزم ایران، به‌علاوه تکانه عظیم آیین بدرقه و تشییع آقای شهید در دنیا، همه و همه می‌طلبد الگوی حکمرانی جدیدی در ایران عزیز جاری شود که شاید مهم‌ترین عنصر و شاخص ارزیابی آن، نوع نگرش به مردم است که توسط رهبر معظم انقلاب تصریح گردید: «مسئولان برای مردم بعثت‌یافته در مسیر پیشرفت کشور و حرکت امیدوارانه به‌سوی آینده روشن تعریف نقش جدی کنند.» پنجشنبه، ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵

در این یادداشت سعی داریم به برش محلی این تغییر الگوی حکمرانی و نسخه مناسب‌سازی‌شده برای جغرافیای خاص مشهدالرضا (ع) توجه کنیم: در کنار همه موارد مقدمه فوق، موضوع شهر مشهد مقدس به‌عنوان جغرافیای نزول اجلال پیکر خامنه‌ای عزیز شهید، نیازمند تحولی چندوجهی در مناسبات حکمرانی محلی و شهری است؛ شهری که باید به سرزمین مطالبه خون‌خواهی و سکوی انتقال معارف انقلاب اسلامی تبدیل شود.

این نقش‌آفرینی جدید مشهدالرضا (ع) و منزل همیشگی آقای شهید ایران، تغییر موازین و شاخص‌های مدیریت‌شهری را ضروری می‌کند.

در الگوی جدید باید همه عناصر شهری و منطقه‌ای در جهت قطب‌نمای حضور گنجینه وجود آقای شهید ایران بازآرایی شود؛ الگویی که با وجود بارگاه منور رضوی به‌عنوان پشتیبان و پیشران این مفاهیم، وارد مرحله ارزش‌آفرینی مضاعف خواهد شد؛ الگویی که در آن باید مردم محور تحول و نقش‌آفرینی باشند.

اما مشهد مقدس

درخشان‌ترین روایت آقای شهید ایران را از شهر مشهد مقدس می‌توان در حکم انتصاب حضرت آیت‌ا... علم‌الهدی به امامت جمعه شهرمان پیدا کرد: «.. شهر شهادت با مردمی مؤمن و انقلابی و مهربان و پرافتخار و با حوزه علمیه‌ای کهن و غنی و ریشه‌دار و با جامعه دانشگاهی گسترده و روشن‌فکر و فعال و با میلیون‌ها زائر پرشور و مشتاق، و برتر از همه، با آستان بلند رضوی که قبله دل‌های مؤمنان در همه اقطار است، شهری یگانه و استثنایی به شمار می‌رود.» ۱۷ فروردین ۱۳۸۴

روایتی کامل از مشهد و آنچه در این پهنه موج می‌زند

در این تعریف، شهر مشهد یگانه و استثنایی تعریف می‌شود. یعنی خیلی پیش‌تر از اینها باید برای این شهر الگوی حکمرانی ویژه‌ای طراحی می‌شد که متأسفانه کوتاهی شده است. اما این روز‌ها می‌توان مدعی شد و بیرق مطالبه تغییر پارادایم‌های راهبری و مدیریت شهر را سر دست گرفت؛ الگویی استوار بر مردم و ارزش‌های انسانی آن. با تمرکز بر داشته عظیم هویتی مانند بارگاه منور رضوی و با ایجاد ارزش افزوده حضور آقای شهید ایران، بسته مشهد مقدس غنای مضاعف یافته است و امروز می‌توان بر اساس این انباشت ظرفیت، تحولی ملموس و قریب‌الوقوع در این شهر شکل داد.

عناصر مؤثر در شهر متنوع‌اند و این عناصر در این جغرافیا نیازمند بازطراحی کارکرد و رویکرد خود هستند. فعلا قصد داریم گریزی مختصر به نزدیک‌ترین عناصر مؤثر به کارکرد شهری بزنیم و اگر مجالی بود، به دیگرعناصر و همچنین تفصیل این موارد نیز می‌پردازیم:

- آستان قدس رضوی به‌عنوان هسته اصلی این تحول، به سمت شکل‌دهی نحوه جدیدی از مدیریت فرصت‌ها و امکان‌های پیش‌آمده از این هم‌جواری مقدس (وجود سراسر نور امام صدیق الشهید علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع) که در سایه‌سار عنایتش میزبان شهید یگانه دوران و درس‌آموخته مکتب انیس‌النفوس، خامنه‌ای عزیز، شده است) حرکت خواهد کرد.

زائران با نگاهی متفاوت و با الگوی رفتاری متفاوت در زیارت، با نیاز‌ها و توقعاتی متفاوت از فرایند زیارت، به سمت این بارگاه حرکت خواهند کرد و زمینه‌های جدیدی از وقف و نذر به‌وجود خواهد آمد. رسته‌های جدیدی از خدمت شکل خواهد گرفت. الگوی حرکتی و زمان‌بندی جدیدی از حضور در اماکن زیارتی به‌وجود خواهد آمد. ماندگاری زائر در اماکن متبرکه تحت‌تأثیر این اتفاقات تغییر می‌کند.

توقع محتوا‌های جدیدی از آستان قدس رضوی پدید خواهد آمد و به تعبیر دیگر، زیارت حضرت‌رضا (ع) محمل گونه‌های جدیدی از انتظارات می‌شود که حتما مجموعه فخیم و متفکر آستان قدس رضوی با بهره‌گیری از ظرفیت شبکه مردمی خدمت خود و در کنار اشتیاق نخبگان در همراهی با این نهاد مقدس و انباشت تجربه موجود در بدنه خود برای آن تدبیر خواهد کرد، ان‌شاءا....

- عنصر مؤثر و فعال در حکمرانی محلی ایران در چارچوب قوانین موجود، ذیل عنوان شورای اسلامی شهر و مدیریت‌شهری تعریف شده است. از لحاظ مأموریتی و اثرگذاری، این عنصر می‌تواند نقش زیرساختی تحول در شهر را ایفا کند. این رکن در اسرع وقت باید به بازنگری مأموریت‌ها، نظام بودجه و برنامه و شاخص‌های ارزیابی و حتی ساختار نیروی انسانی مدیریت‌شهری بپردازد.

این نهاد در کوتاه‌ترین زمان ممکن ناگزیر است با به‌کارگیری توان تخصصی مدیریت‌شهری در کنار بهره‌مندی حداکثری از نقش‌آفرینی مردمی، الگوبرداری شهر را در دوران گذار تا استقرار الگوی متقن و تراز متناسب با اتمسفر جدید شهر مشهد پیاده‌سازی کند.

همچنین آرایش اقدام در شهرداری مشهد در همه الگو‌های مدیریت‌شهری از حوزه شهرسازی تا فرهنگی و از خدمات‌شهری تا اقتصاد و عمران در خدمت این تغییر آرایش قرار بگیرند. نظام ارزش و چرخه خدمت در این ابرسازمان اجتماعی باید با زیست‌بوم جدید شهر رهبر شهید متناسب شود.

- گروه‌های مردمی به‌عنوان اصلی‌ترین رکن تغییر نگرش به شهر و پیشران این تحول محلی باید با شکل‌دهی هسته‌های نقش‌آفرین به پیشنهاد‌های اجرایی کوتاه‌مدت برای نقش‌آفرینی در مدیریت این تحول برسند و در کنار آن، با تعریف نقش خود، مراحل اقدام این تحول را نیز آغاز کنند. طبیعی نیست، اما واقع‌بینانه این است که لختی نظامات بوروکرات حتما این مسیر تحولی را کند خواهد کرد.

برای همین، عنصر مردم می‌تواند به‌عنوان پیشران و کشنده این فرایند، بسیار مؤثر باشد. اما باید این چند نمونه به همراه دیگرعناصر دخیل مانند دانشگاه و حوزه علمیه و نماینده دولت در استان و... در فرایند تولد دوباره مشهد به این باورمندی برسند که مشهد به‌عنوان جغرافیای مؤثر در انگاره آینده بشریت نقش خود را باید در امروز درست تعریف کند.

- مشهد پس از نوزدهم تیرماه باید نماد و الگوی مدیریت شهر و سبک زندگی منبعث از مأموریت تاریخی جدید خود باشد.

- مشهد پس از نوزدهم تیرماه میعادگاه زائران امام‌رضا (ع) و تلاقی شیفتگان سیدعلی خامنه‌ای است.

- نقش راهبردی شهر باید محرک فضای ملی و بین‌المللی باشد.

- تولد دوباره مشهد باید به شکل‌گیری پایتخت بین‌المللی معارف انقلاب اسلامی و نمونه جغرافیای برساخته از آموزه‌های خامنه‌ای شهید منجر شود.

- شهر باید جهان‌شهر تضارب آرا و جهاد تبیین با محوریت نشر معارف انقلاب اسلامی باشد.

- مشهد باید بشود شهر بعثت؛ بعثت مردم، بعثت هنر، بعثت رسانه، بعثت سبک زندگی، بعثت علمی.

آری، تجربه هزارساله مشهد نشان داده شهری که بار معنایی مشهد را به دوش می‌کشد، همیشه فراتر از یک مدفن عمل کرده است.

مشهد مقدس، ارض اقدس، مشهدالرضا (ع)، دیگر نمی‌تواند مانند پیش از نوزدهم تیرماه مدیریت شود. نوزدهم تیرماه روز تولد مشهد است... روز مشهد است.