نردبانی برای تفکر

مجید ادیبی |  سندی که می‌توان به اعتبار آن، اطلاعاتی دقیق از یک تفکر و مانیفست فکری را به مخاطب امروز منتقل کرد. حسین الموسوی که نقاشباشی آستان قدس هم بوده است حدود ۱۲۰ سال پیش این طرح را به سفارش روزنامه «ادب» کار کرد و احتمالا در زمان خلق این اثر، به ذهنش خطور هم نمی‌کرده است روزی نامش در تاریخ مطبوعات ایران ماندگار شود. اکنون کار دست حسین آقای موسوی نخستین کارتون مطبوعاتی ایران شناخته می‌شود و افسوس که جای کار‌های نخستین کارتونیست مطبوعاتی ایران در موزه‌های کشورمان خالی است.
نگارنده بر این باور است که اثر حسین الموسوی از جهاتی یکی از شاخص‌ترین و بدیع‌ترین آثار طنز مصور در ایران است. اهمیت این موضوع زمانی هویدا می‌شود که بدانیم تا پیش از انتشار اولین کارتون مطبوعاتی ایران در روزنامه ادب مشهد، تصاویر آمیخته با طنز هم جایگاهی در مطبوعات ایران نداشته اند و صادق خان ادیب الممالک فراهانی نخستین گام را برای طرح موضوعات مهم در نشریه اش برداشته و حسین الموسوی نقاشباشی آستان قدس، راوی مصور آن‌ها شده است.
پیامی که در نخستین کارتون مطبوعاتی ایران به مخاطبان آن روزگار القا می‌شد در خور توجه است و هوشمندانه تفاوت فرهنگی ۲ سوی جهان را به تصویر می‌کشد: غرب و شرق. در یک سوی تصویر، مردمان ینگه دنیا برای بالا رفتن از نردبان ترقی دست همدیگر را گرفته اند و با هم از آن عبور می‌کنند و سوی دیگر، مردمانی هستند که هر کدام برای رسیدن به بالای نردبان، در تلاش برای سرنگون کردن دیگری است. نگاه هنرمند به این معضل نشان از دغدغه مندی ویژه او برای پیشرفت و اعتلای یک مملکت دارد، موضوعی که در هزاره سوم و در عصر سلطه فناوری بر انسان، هنوز هم برای مردمان شرق یک دغدغه است! کارتون حسین الموسوی، نقاشباشی آستان قدس، هنوز تازه است و امروز هم می‌تواند بر پیشانی مطبوعات ما جا خوش کند و پس از انتشار، مردمی را به فکر وادارد.