مقاومت‌ کودکانه

سمیرا منشادی| دست‌شویی رفتن بچه‌ها یکی از معضلاتی است که کم‌وبیش بیشتر مادرها آن را تجربه کرده‌اند. می‌گوییم معضل، چون نتیجه و خروجی چندین ساعت سروکله زدن با بچه، درنهایت چیزی می‌شود که شما برای پیشگیری از آن، این‌همه تنش و اعصاب‌خردی را به تن خریده‌اید. از شما اصرار و از او انکار که اصلا دست‌شویی ندارد و آخر امر هم خودش را خیس می‌کند. علت مقاومت بچه‌ها برای دست‌شویی نرفتن هرچه باشد می‌تواند آثار جسمی مخربی برای سلامتی‌شان در آینده داشته باشد. ازاین‌رو تصمیم گرفتیم موضوع را با یک روان‌شناس کودک و یک اورولوژیست درمیان بگذاریم تا ضمن بررسی مسئله از ابعاد مختلف، راهکاری هم برای رفع این معضل شایع در بین بچه‌ها بیابیم..

در شیوه‌ تربیتی‌تان بازنگری کنید
دکتر حسین کدخدا، روان‌شناس کودک و نوجوان معتقد است که بسیاری از مشکل‌ها و اختلالاتی که کودکان در دفع‌ ادرار یا مدفوع دارند به‌دلیل شیوه نادرست تربیتی است که والدین در استفاده از سرویس بهداشتی یا سن گرفتن از پوشک دارند. والدینی که با مشکل مقاومت فرزندشان برای رفتن به سرویس بهداشتی به مشاوران کودک مراجعه می‌کنند، عموما به دو دسته تقسیم می‌شوند؛

گروه اول کودکانی هستند که والدینشان از ابتدا با دست‌شویی رفتن آن‌ها مشکلی نداشته‌اند، اما بعد از مدتی کودک شروع به مقاومت کرده است که این امر می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد.
کودک مشکل فیزیولوژیکی دارد مانند درد، عفونت، تنگی مجاری ادراری و سنگ کلیه.
کودک تجربه تلخی از دست‌شویی رفتن دارد، به‌طور مثال شست‌وشوی کودک همراه با تهدید و آزار است، استفاده از آب داغ یا سرد او را اذیت می‌کند، روشنایی دست‌شویی مناسب نیست و او می‌ترسد یا لباس‌زیر مناسبی ندارد.
کودک ترس از جدایی دارد، به‌طورمثال ‌ترس از دست دادن یا پنهان کردن اسباب‌بازی‌ها یا جدایی از مادرش را دارد.
کودک بیش از اندازه خیال‌پرداز است، مانند اینکه می‌گوید: در«سرویس بهداشتی تمساح هست» یا «از توی چاه دست‌شویی هیولا بیرون میاد.»
کودک هوش‌به‌بازی است. به تأخیر انداختن دست‌شویی یک مشکل شایع در بین بچه‌های بازیگوش است..

گروه دوم کودکانی هستند که از ابتدا برای رفتن به دست‌شویی مشکل داشته‌ و آن را به تأخیر می‌انداخته‌اند که این امر هم می‌تواند دلایل خاص خودش را داشته باشد.

کودکانی که مشکل‌ مادرزادی و آناتومی در سیستم ادراری خود دارند.
کودکانی که والدین آن‌ها سن مناسبی را برای گرفتن از پوشک انتخاب نکرده‌اند و کودک آمادگی لازم را ندارد.
کودکانی که به‌درستی نمی‌دانند چه زمانی باید به دست‌شویی بروند..

حالا با مشکل پیش‌رو چه‌کنیم؟
والدین باید سن مناسبی را برای آموزش دست‌شویی رفتن به بچه‌ها انتخاب کنند که به‌طور معمول برای دختربچه‌ها 19ماه و پسربچه‌ها 24ماه است. این نکته‌ای است که دکتر کدخدا بر روی آن تأکید دارد و می‌گوید: والدین باید به این نکته هم توجه داشته باشند که برای رفتن به دست‌شویی خود کودک هم باید آمادگی لازم را داشته باشد و همکاری کند. برای این منظور هم راهکارهایی وجود دارد که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره‌ای خواهیم کرد.
اولین قدم این است که علت اصلی مشکل را مشخص و براساس آن درمان را شروع کنید.
قبل از اینکه کودکتان را از پوشک بگیرید، فاصله خیس‌کردن پوشکش را اندازه‌گیری و برحسب آن برای دست‌شویی رفتنش اقدام کنید. به‌طور مثال اگر هر 2ساعت خودش را خیس می‌کند هنگامی که می‌‌خواهید او را از پوشک بگیرید قبل از 2ساعت او را به سرویس بهداشتی ببرید.
هرروز صبح بعد از بیدارشدن کودک بلافاصله او را به سرویس بهداشتی ببرید.
اگر کودکتان با شما راحت نیست از همسرتان بخواهید که وظیفه دست‌شویی بردن کودکتان را برعهده بگیرد.
اگر بعد از چند دقیقه کودک دفع نداشت، اصرار به ماندنش در دست‌شویی نکنید. دوباره بعد نیم‌ساعت او را به سرویس بهداشتی هدایت کنید. اجازه بازی کردن در سرویس بهداشتی را هم به کودکتان ندهید مگر آن دسته از کودکانی که ترس از دست‌شویی رفتن دارند.
زمان از پوشک گرفتن کودک را در بهار و تابستان بگذارید، فصل سرما خود عاملی برای نگهداشتن ادرار است.
اگر کودکتان بازیگوش است، بعد از مدت زمان مشخصی برای دست‌شویی رفتن به او یادآوری کنید. به او اطمینان بدهید که اسباب‌بازی‌هایشان را جمع یا پنهان نخواهید کرد و بعد از برگشتن می‌تواند دوباره بازی کند.
کودکان الگوپذیر هستند، بنابراین هنگامی که سرویس بهداشتی می‌روید به کودک اعلام کنید تا او هم یاد بگیرد.
از لگن‌های مخصوص که خودش آن را انتخاب کرده است، استفاده کنید تا ذوق و شوق برای رفتن به دست‌شویی داشته باشد..

خودداری از دست‌شویی رفتن پیامد دارد
مثانه هر فرد 450تا 500سی‌سی گنجایش دارد و وقتی که 150سی‌سی از حجم آن پر شود پیامی به مغز برای تخلیه ادرار صادر می‌شود و مغز شروع به پردازش می‌کند که آیا موقعیت برای رفتن به سرویس بهداشتی فراهم است یا نه؟ درصورتی که شرایط فراهم نباشد یا مطابق ذهنیت او برای رفتن به سرویس بهداشتی نباشد او رفتن به دست‌شویی را به تأخیر می‌اندازد. گاهی این تصمیم‌گیر‌ی‌ها به‌دلیل عادت‌ها و وسواس‌هایی است که فرد آن را از دوران کودکی‌اش از والدین به ارث برده است.
دکتر مسعود عیسی‌پور، متخصص و جراح ارولوژیست معتقد است که دفع ادرار هم مانند سایر نیازهای بدن امری طبیعی است و باید به درستی به آن پاسخ داد، چون علت هرچه باشد می‌تواند بعدها آسیب‌های‌ جدی را متوجه سلامتی فرد بکند. در ادامه به تعدادی از این مشکلات اشاره کوتاهی خواهیم کرد.
ابتلا به عفونت اداری: یک فرد سالم در روز باید
6 تا 7 بار به سرویس بهداشتی برود. هنگامی که این امر به دلایلی به تأخیر می‌افتد، فرد مستعد بیماری‌های ادراری می‌شود، چون ادرار حاوی میزان زیادی باکتری و سمومی است که بدن به‌طور طبیعی برای دفع آن‌ها از طریق این کانال وارد عمل می‌شود. پس طبیعی است که تأخیر در دفع آن‌ها به‌ویژه در دختربچه‌ها با ابتلا به عفونت‌های ادراری همراه باشد.
سنگ‌سازی مجاری ادراری: فردی که ساعت‌ها دفع ادرار خود را به تأخیر‌ می‌اندازد باعث می‌شود که املاح ادرار در کلیه‌ها و مجاری ادراری‌‌ ته‌نشین و زمینه‌ سنگ‌سازی در بدنش ایجاد شود.
بزرگ شدن حجم مثانه: مثانه برای نگهداری ادرار حجم خاصی دارد و نگهداشتن حجم‌ بیشتر از آن می‌تواند سبب بزرگ شدن غیرمعمول مثانه شود. این امر هم می‌تواند برای سلامتی فرد تهدیدی جدی باشد..