آثار تاریخی «سنگ بست»

مجموعه سنگ بست فریمان روستایی است در کنار راه مشهد به فریمان و در ۴۰ کیلومتری جنوب مشهد. در فاصله کمی از روستای سنگ بست محوطه باستانی بزرگی وجود دارد که بناهای به جا مانده در آن از نظر تاریخی و معماری در خور توجه‌اند. در واقع چون مجموعه سنگ بست فریمان در قدیم محل تلاقی راههای نیشابور، مرو، قهستان، هرات و توس بوده، منزلگاه مهمی در جاده ابریشم به شمار می‌آمده است. در بخشی از محوطه تاریخی سنگ بست بقایای کاروانسرایی به چشم می‌خورد که در دوره «سلطان محمود غزنوی (۴۲۱-۳۸۷ ه. ق) به وسیله «ارسلان جاذب» والی توس ساخته شده. در کنار بقایای این کاروانسرا، مقبره ارسلان جاذب با شکلی ساده، اما شکوهمند قد برافراشته است. از دیگر آثار سنگ بست مناره‌ای آجری است به ارتفاع ۴۰ متر و قطر ۵/۵ متر. این منار نیز از ساخته‌های ارسلان جاذب است و فاصله کمی با مقبره او دارد. محلی‌ها آن را «میل ایاز» می‌خوانند و در گذشته قرینه‌ای هم داشته که فرو افتاده و امروزه تنها شالوده آجری‌اش باقی است. علاوه بر این سنگ بست کاروانسرایی دارد که در سده نهم هجری به وسیله «میر علیشیر نوایی» در دوره تیموری ( ۵۰۰ سال قبل) و در نزدیکی کاروانسراى دوره غزنوى سـاخته شده است.