آثار شایسته تقدیر چهلوسومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران معرفی شدند | «متون پیشااسلامی موجود در کتابخانۀ آستان قدس رضوی» شایسته تقدیر شد
آیین پایانی چهلوسومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران با معرفی آثار شایسته تقدیر برگزار شد.
به گزارش شهرآرانیوز، آیین اختتامیه چهلوسومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، با حضور مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، آزادهنظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور، محمدعلی مهدویراد، دبیرعلمی، چهلوسومین جایزه کتاب سال و جمعی دیگر از چهرهها و فعالان فرهنگی کشور در تالار وحدت برگزار شد.
در این آیین شایستگان تقدیر چهلوسومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر معرفی شدند.
موضوع کلیات | گروه علوم کتابداری
فهرست منابع غیرکتابی کتابخانۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران همراه با نمایۀ تحلیلی تألیف مریم امینی، تهران: دانشگاه تهران، ۱۴۰۳، ۴۹۰ ص
موضوع کلیات | گروه فرهنگها و دائرهالمعارفها
موسوعه آیات الاحکام: طبقا لمذهب اهل البیت علیهمالسلام مع المقارنه للمذاهب الأخری، تألیف قدرتالله انصاری، محمدجواد انصاری، حسین انصاری، حبیب حائریزاده، غلامرضا زاهدیتبار، سیدعلیاکبر طباطبائیخوزانی، سیدجواد قریشیامیری، سیدمحمدرضا فیاضیبروجنی و علیاصغر مرادیافراپلی، تحقیق روحالله انصاری، یونس فرخنده و عباس کوهی، تهران: پژوهشکدۀ باقر العلوم علیهالسلام، ۱۴۰۳، ۲۲ ج.
موضوع کلیات | گروه فرهنگنگاری
دهخدا و لغتنامه، تألیف مریم میرشمسی، تهران: قطره، ۱۴۰۳، ۷۲۷ ص.
موضوع کلیات | گروه تاریخ مطبوعات
اصناف روزنامهنگاری و مطبوعاتی تهران (۱۳۵۷ تا ۱۴۰۳)، تألیف فرید قاسمی، تهران: جهان کتاب، ۱۴۰۳، ۲۶۴ ص.
موضوع کلیات | گروه نسخ خطی
متون پیشااسلامی موجود در کتابخانۀ آستان قدس رضوی (نسخههای خطی و چاپ سنگی)، تألیف فاطمه جهانپور، ویرایش محسن ناجینصرآبادی، مشهد: سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی،۱۴۰۳، ۵۰۶ ص.
معرفی ۱۲۰ نسخه پیشااسلامی در کتابخانه آستان قدس رضوی
در ادامه به نقد و بررسی کتاب «متون پیشااسلامی موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی (نسخههای خطی و چاپ سنگی)» تالیف «فاطمه جهانپور» پژوهشگر و استاد حوزه ایران باستان و زبانهای باستانی، میپردازیم.
منبع تحقیق هست؛ محقق نیست
ابوالفضل حسن آبادی، مدیر مرکز نسخ خطی آستان قدس، در معرفی کوتاهی از مجموعه نسخ خطی کتابخانه آستان قدس گفت: ۹۰ هزار نسخه خطی در این مجموعه وجود دارد، این کتابخانه بزرگترین مرکز قرآن دنیا ست که نسخ قرآنی از قرن یک تا کنون در آن موجود است. همچنین در حوزه ادیان ابراهیمی منابع و نسخ ارزشمندی داریم، میتوان گفت قدیمیترین توراتهای ایران که به سالهای ۴۶۰ و ۴۸۰ هجری کتابت شده را داریم و جهت معرفی آنها نیز کتابی در دست تدوین است. انتشار کتاب متون پیشااسلامی موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی (نسخههای خطی و چاپ سنگی) را میتوان سرآغاز تدوین فهرستنویسی تخصصی کتب موجود ما پس از فهرستهای عمومی منتشر شده دانست که یک منبع تخصصی برای پژوهشگران خواهد بود.
این مسئول کتابخانه در بخش دیگر سخنان خود به یک معضل پژوهشی پرداخت و از نبود محقق و دور بودن فضای دانشگاه از حوزه میراث فرهنگی گلایه کرد. او گفت: در سالهای اخیر با کاهش موانع مراکز اسنادی دسترسی به منابع میراثی تسهیل شده و امکان دسترسی مجازی و از راه دور نیز فراهم شده است، اما محقق کم است و متاسفانه در سال شاید تعداد مراجعین واقعی ما به ۲۰ نفر هم نرسد، این موضوع در خراسان و مشهد مشهودتر است. مراجعان غیرخراسانی ما بیشتر از همشهریانمان هستند. متاسفانه دانشگاه به حوزه میراث کم توجه است چه در حد تعریف واحد درسی و چه ارجاع دانشجویان به این مراکز.
دانش؛ پیوند دهنده ادیان
فاطمه جهانپور، مولف این اثر از چالشها و یافتههای خود در تالیف این کتاب چنین گفت: پس از اینکه پیشنهاد کتابی در معرفی نسخههای خطی و چاپ سنگی با موضوع پیشااسلامی کتابخانه عظیم و با سابقه آستان قدس به من داده شد به مثابه یک سفر اکتشافی هیجانانگیز شروع به شناسایی کامل این نسخ کردم. از آنجا که دستیابی به مخزن امکان پذیر نیست از طریق پایگاه داده و جستوجو با کلیدواژهها این مجموعه گسترده که با خطهای گوناگون از اوستایی، پهلوی و پازند تا فارسی زرتشتی و فارسی نو بود، شناسایی شد. این نسخ حاوی اطلاعات گوناگون همچون: لغتنامه، تاریخ، نجوم، پیشگویی، آموزشی، آیینی، فلسفی و دستور زبان بودند که در نهایت به ۶ بخش بر اساس محتوا تقسیم شد: متون دینی، متون فارسی زرتشتی، متون سنت زرتشتی، متون آذرکیوانی، لغت نامه، متون مربوط به آموزش زبان پهلوی.
این پژوهشگر زبانهای باستانی درباره نسخ ارزشمند شناسایی شده در این مجموعه نیز گفت: یکی از قدیمی نسخههای خطی اوستایی در مجموعه کتابخانه آستان قدس یک نسخه از کتاب دینی «یسنا» در کتابخانه وزیری یزد (از شعب اقماری کتابخانه آستان قدس) است که در سال ۹۷۶ یزدگردی برابر ۱۰۱۶ ق. کتابت شده است. همچنین دو «وندیداد» مهم در کتابخانه آستان قدس موجود است که به تاریخ ۹۹۲ یزدگردی (۱۰۳۲ ق.) و ۱۱۱۵ یزدگردی (۱۱۵۹ ق.) نوشته شدهاند و از آنجا که به دو مکتب نوشتاری ایرانی و هندی مربوط میشوند افق پژوهش ارزشمندی به دست میدهند. همچنین «خرده اوستایی» در کتابخانه هرندی کرمان (دیگر شعبه اقماری کتابخانه آستان قدس رضوی) موجود است که میتوان احتمال داد از اولین نسخههایی است که زبان اوستایی را به خط فارسی نوشتهاند. چاپ سنگی اولین وندیدادها که به فارسی ترجمه شده از دیگر مجموعههای ارزشمند کتابخانه آستان قدس است.
یکی از بخشهایی که در این نسخ به دقت مورد ارزیابی قرار گرفته است فرجامههاست که در آن ناسخ عموما خود را معرفی میکند و با کمک آنها میتوان شجره خاندانهای ایرانی و روند مهاجرت آنها به شهرهای مختلف را به دست آورد.
چالشهای گاهشماری و زمان برگزاری مناسک خود عاملی برای تالیفات گسترده حتی فراتر از زرتشتیان و با کمک علمای شیعه بود. جهانپور در این خصوص نیز گفت: از اوایل قرن ۹ هجری بود که زرتشتیان ایران از حضور همکیشانشان در هند آگاهی یافتند نمایندگانی از پارسیان هند به ایران آمدند تا مناسک دینی را فرا بگیرند و از موبدان ایرانی خواستند که این مناسک را مکتوب کنند به این ترتیب یک نهضت مکتوب کردن آیینها و آموزشهای دینی آغاز شد. بحث دیگر تدوین گاهشماری و تقویم بود و درنظر گرفتن یا نگرفتن کبیسه؛ این بحث گشایشگر مباحثات علمی فراتر از زرتشتیان شده و از علمای شیعه و اسلام نیز درخواست شده بود در تأیید و یا رد اعمال کبیسه در تقویم، کتاب و رساله تدوین کنند که نسخهای از آن در مجموعه کتابخانۀ آستان قدس موجود است.
او در پایان گفت در تالیف این کتاب خود را جای محققانی گذاشتم که فرسنگها با این کتابها فاصله دارند و هرآنچه را درباره ظاهر، نوع کتابت و نوشتههای حاشیه آنها مشاهده میشد شرح دادم تا درک کاملی از آن به دست آورند.
الگویی برای فهرست نویسی تخصصی
محمدجعفریاحقی، عضو پیوسته فرهنگستان، ضمن تعریف از گنجینه آستان قدس رضوی برای محققان فرهنگ اسلامی گفت این کتابخانه به مثابه یک گنجینه ملی منبع پژوهشی برای متون غیر اسلامی نیز هست و معرفی این آثار راهگشای پژوهشگران خواهد بود. این استاد ادبیات فارسی ضمن تقدیر از نوع معرفی و بررسی نسخ پیشااسلامی توسط مولف این کتاب به بخش نسخ «آذرکیوانی» اشاره کرده و آن را در حوزه ادبیات فارسی و یافتن ریشههای سرهنگاری گاه افراطی ارزشمند دانست.
محمدتقی ایمانپور، استاد تمام گروه تاریخ دانشگاه فردوسی، نیز ضمن تقدیر از دقت نظر پژوهشگر این اثر به سابقه پژوهشهای او بر روی سکههای اشکانی و ساسانی و همچنین معرفی وندیداد آستان قدس توسط وی اشاره کرد. او ابراز امیدواری کرد این کتاب سبب پیوند بیشتر پژوهشگران ایران باستان با مرکز اسناد و نسخ خطی آستان قدس شود.
فرزانه گشتاسب، زبانشناس و مدیرمسئول انتشارات فروهر که در چاپ این کتاب با آستان قدس مشارکت داشته است، از شیوه به کار رفته در معرفی این ۲۹ نسخه خطی و ۹۱ نسخه چاپ سنگی در این کتاب به عنوان الگویی برای تآلیف فهرست نویسیهای تخصصی یاد کرد. او گفت: توجه به مشخصات ظاهری نسخهها ازابعاد و نوع کاغذ تا آسیبها و مرمتهای انجام شده و حاشیه نویسیها قابل تقدیر است. بخش ارزشمند دیگر توجه ویژه به فرجامههای این نسخ است که درباره سیستم حمایتی جامعه زرتشتی از نگارش متون دینی اطلاعات درخوری را ارائه میدهد.
ارسال نظرات
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تائید توسط شهرآرانیوز در سایت منتشر خواهد شد.
نظراتی که حاوی توهین و افترا باشد منتشر نخواهد شد.
