درباره کیسه صفرا و عملکرد آن در بدن که اغلب بی اهمیت تلقی می شود | عضو کوچک، نقش بزرگ

محبوبه عظیم زاده | شهرآرانیوز؛ خیلی‌ها نه برای خودش اهمیتی قائل می‌شوند و نه برای وظیفه‌ای که بر دوشش است، اما اگر اختلالی در روند کارش پیش بیاید و این اختلال را به شکل انواع و اقسام درد به رخ بکشد، می‌تواند فریاد آدم را به آسمان بلند کند.

اینجا، دقیقا همان زمانی است که همه متوجه می‌شوند این کیسه کوچک گلابی شکل که زیر کبد قرار دارد چه تأثیری بر فرایند هضم در سیستم گوارش دارد. ما، در مطلب پیش رو، تلاش کرده‌ایم تا وظایف این عضو حیاتی و جایگاه آن را در بدن مرور کنیم. در ضمن، برای آن دسته از افراد که مجبور شده‌اند این عضو کوچک را از بدنشان خارج کنند، نیز نکاتی را یادآوری کرده‌ایم.

محتوای این مطلب باتوجه به گفت‌و‌گو با دکتر آسیه هاتفی، فوق تخصص گوارش و کبد و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، تهیه و تنظیم شده است.

کیسه صفرا چه شکلی؟ کجا؟

یک عضو کوچک و گلابی شکل در زیر کبد، سمت راست و قسمت فوقانی شکم

وظیفه اصلی

ذخیره و ترشح صفرا

حجم کیسه صفرا

کیسه صفرا می‌تواند ۳۰ تا ۶۰ سی سی از صفرا را ذخیره کند.

صفرا و کارایی آن

به هضم و جذب چربی‌های مواد غذایی کمک می‌کند.

به وسیله کبد تولید می‌شود.

از طریق مجاری کوچک به مجاری بزرگ‌تر کبدی و در نهایت از طریق مجاری دیگر به کیسه صفرا وارد و در آنجا ذخیره می‌شود.

هنگامی که مواد غذایی وارد معده و روده باریک می‌شوند، صفرا، از طریق مجاری صفراوی مشترک به داخل روده باریک می‌ریزد و به هضم چربی‌ها کمک می‌کند.

شایع‌ترین بیماری‌های صفراوی

• سنگ‌های صفراوی
• التهاب جدار کیسه صفرا (کله سیستیت)
• سرطان‌های کیسه صفرا و مجاری صفراوی
• نقایص مادرزادی در کیسه صفرا و مجاری صفراوی
• کلانژیت (التهاب و عفونت مجاری صفراوی)
• بیماری‌های مزمن بدون وجود سنگ در کیسه صفرا
• آبسه و گانگرن کیسه صفرا و ...

چرا صفرا سنگ‌ساز  می‌شود؟

سنگ صفرا به دلیل غیرطبیعی بودن ترکیب صفرا تشکیل می‌شود.

درصد عمده‌ای از صفرای نرمال را اسید‌های صفراوی و تقریبا ۴درصد آن را  کلسترول تشکیل می‌دهد.

بیشتر شدن درصد کلسترول، باعث ترکیب غیرطبیعی، نامحلول، سخت  و تغلیظ شده در صفرا شده و منجر به ایجاد سنگ صفرا می‌شود.

شایع‌ترین علائم سنگ صفراوی

• معمولا درد در محل کیسه صفرا یعنی قسمت راست و فوقانی شکم و زیر دنده‌ها احساس می‌شود.
• گاهی درد در قسمت وسط و فوقانی شکم احساس می‌شود.
• گاهی درد به نوک شانه راست انتشار پیدا می‌کند.
• تهوع و استفراغ از دیگر نشانه هاست.

علائم دیگر

• زردی
• تب ولرز
• خارش پوست
• خستگی
• تیره شدن رنگ ادرار
• بی رنگ شدن مدفوع

نکته: معمولا این حملات بعد از خوردن یک وعده غذایی سنگین و چرب اتفاق می‌افتد.

نکته: گاهی بیماران مبتلا به مشکلات صفراوی و سنگ‌های صفراوی بدون علائم و مشکل هستند و به صورت اتفاقی در طی سونوگرافی یا آزمایش‌ها متوجه مشکلات صفراوی می‌شوند.

در ادامه حتما بخوانید مصرف خودسرانه فرآورده‌های گیاهی خطرناک است

سنگ‌های صفراوی در چه افرادی شایع‌تر است؟

• خانم‌ها
• افراد چاق
• افراد با سن بالای ۴۰ سال،
• افراد بی تحرکی
• افراد با رژیم‌های غذایی پرچرب و غنی از کلسترول و کم فیبر
• در مصرف کنندگان قرص‌های استروژن و پیشگیری از بارداری
• در افراد دیابتی و برخی بیماری‌های خونی مثل انمی داسی شکل
• افراد با سابقه فامیلی سنگ صفراوی

نکته:

هورمون زنانه استروژن باعث افزایش غلظت کلسترول در صفرا و کاهش انحلال صفرا و افزایش تشکیل سنگ صفراوی می‌شود.

هورمون زنانه پروژسترون باعث کاهش و کندی حرکات و تخلیه کیسه صفرا می‌شود و‌ می‌تواند باعث بروز سنگ‌های صفراوی شود.

به همین دلیل سنگ‌های صفراوی در خانم‌ها شایع‌تر است و در زمان مصرف قرص‌های هورمونی و بارداری میزان بروز سنگ‌های صفراوی بیشتر می‌شود.

استرس و اضطراب نقش مستقیمی در بروز بیماری‌های صفراوی ندارد.

تشخیص بیماری‌های صفراوی

در تشخیص بیماری‌های صفراوی توجه به شرح حال بیمار مهم است.

جز این، باتوجه به  علائم فرد بیمار، انجام تست‌های خونی مثل شمارش سلول‌های خونی، بررسی آنزیم‌های کبدی و بررسی آنزیم‌های پانکراس هم کمک کننده است ولی بهترین روش غیرتهاجمی برای تشخیص سنگ‌ها و بیماری‌های کیسه صفرا و مجاری صفراوی در مراحل اولیه سونوگرافی است.

درمان‌های دارویی برای سنگ صفرا

اینکه فرد دارای بیماری صفراوی باید داروی خاصی را استفاده کند یا نه به شرح حال و علائم او بستگی دارد. اما به صورت کلی:

گاهی از آنتی بیوتیک ها، مسکن ها، دارو‌های حلال و تجزیه کننده سنگ‌های صفراوی نیز استفاده می‌شود.

درمان‌های حلال دارویی برای سنگ‌هایی با قطر کمتر از ۱ سانتی متر تجویز می‌شود و به جنس سنگ نیز بستگی دارد. اگر اندازه سنگ بزرگ باشد دارو خیلی تأثیری ندارد.

جراحی برای چه کسانی بهتر است؟

اینکه فرد دارای سنگ صفرا باید جراحی شود یا خیر به شرح حال و علائم او بستگی دارد، اما به صورت کلی برای این دسته اشخاص جراحی پیشنهاد می‌شود:

• افرادی که علائم شدید و تکرارشونده دارند که مختل کننده زندگی روزمره است.
• افرادی که دچار عوارض التهاب جدار، کیسه صفرا شده‌اند.
• افرادی که به علت سنگ صفرا دچار التهاب لوزالمعده شده‌اند.
• افرادی با سنگ یا ناهنجاری‌های خاص در کیسه صفرا.

بد نیست بدانیم که: اگر وضعیت بیمار اورژانسی نباشد و پارگی کیسه صفرا وجود نداشته باشد، برداشتن کیسه صفرا از طریق لاپاراسکوپی انجام می‌شود. در این روش، جراح، به کمک برشی کوچک و یک دوربین که از طریق آن وارد بدن می‌شود کیسه صفرا را بررسی می‌کند. بهبودی پس از لاپاراسکوپی، نسبت به جراحی باز با سرعت بیشتری اتفاق می‌افتد و زمان بستری بیمار در بیمارستان کوتاه‌تر است.

عوارض بعد از جراحی کیسه صفرا

برخی افراد بعد از جراحی دچار اسهال می‌شوند. چون صفرا مستقیم و مداوم از کبد وارد روده می‌شود، و صفرا کمتر تغلیظ می‌شود و در نتیجه در روده اثرات شل کننده به جا می‌گذارد.

در ادامه حتما بخوانید مکمل‌های کاهش وزن، مسیری غیرقابل اعتماد| با چند مکمل لاغری غیرعلمی بیشتر آشنا شویم

رژیم غذایی بعد از جراحی

رژیم خاصی برای بعد از جراحی توصیه نمی‌شود ولی رعایت نکات زیر برای کاهش علائم اسهال و مشکلات بعد از جراحی کمک کننده است.

• مصرف غذا‌های پرچرب و سرخ کردنی حداقل یک هفته بعد از جراحی حذف شود و مصرف غذا‌های کم چرب جایگزین شود.
• مقدار چربی که در یک وعده غذایی وارد بدنتان می‌شود مهم است. هرچه چربی کمتر استفاده شود هضم و جذب آسان‌تر اتفاق می‌افتد.
• چربی زیاد در بدن در یک وعده هضم نشده باقی می‌ماند و ایجاد نفخ و گاز‌ می‌کند.
• افزایش فیبر در رژیم غذایی به صورت تدریجی و آهسته باشد تا حرکات روده را تنظیم کند و نفخ و علائم آزاردهنده ایجاد نکند.
• بهتر است وعده‌های غذایی کوچک‌تر و کم حجم تر، اما متناوب‌تر استفاده شود تا امکان ترکیب بهتر با صفرا فراهم شود.
• کافئین، محصولات لبنی و خیلی شیرین برای افرادی که دچار عارضه اسهال بعد از عمل شده‌اند توصیه نمی‌شود.

فراموش نکنیم که:

بدن هر فرد با دیگری متفاوت است. بدن شما ممکن است به نوعی و بدن فردی دیگر به نوعی دیگر به نبود کیسه صفرا واکنش نشان بدهد. پس نسخه‌های دیگران را برای خودتان نپیچید و در صورت بروز مشکل از یک متخصص کمک بگیرید.

روزه داری در بیماران صفراوی

روزه داری در بیماران سنگ صفرا منع مطلق ندارد ولی باید دقت شود که به خاطر کم آبی احتمال تغلیظ صفرا وجود دارد.

از پرخوری و مصرف غذا‌های چرب و سنگین در وعده افطار و سحر خودداری شود.