«نقد ادبی» زرین‌کوب منتشر شد | گذری بر تاریخ نقادی آثار ادبی

به گزارش شهرآرانیوز؛ مجموعه دوجلدی «نقد ادبی» عبدالحسین زرین‌کوب در مجموع ۱۸ فصل دارد که ۹ فصل آن در جلد اول و ۹ فصل بعدی هم در جلد دوم قرار دارند؛ جلد اول «نقد ادبی»در ۴۰۴ صفحه چاپ شده و جلد دوم هم از صفحه ۴۰۵ شروع می‌شود و با احتساب «یادداشت‌ها»ی هر فصل و «فهرست اعلام» به صفحه ۹۲۱ می رسد.  چاپ یازدهم هر دو جلد هم با شمارگان هزار نسخه در انتشارات امیرکبیر عرضه شده‌اند. 

در معرفی این کتاب آمده است: این کتاب یکی از آثار زرین‌کوب است که چاپ اولش اسفند ۱۳۳۸ عرضه شد و او در مقدمه چاپ اول گفت گمان دارد اگر این کتاب بتواند منتقدان جوان را که ذوق شناخت و مایه ادراک دارند، با بعضی شیوه‌ها و قواعد درست نقد ادبی آشنا کند و آنها را در ایجاد نقد راستین و عاری از غرض و هوس راهنمون آید رنجی که در این کار رفته، به کلی ضایع نمانده و من الله توفیق!

عنوان فرعی کتاب «نقد ادبی»، «جستجو در اصول و روش‌ها و مباحث نقادی با بررسی در تاریخ نقد و نقادان» است که چاپ دومش هم اسفند ۱۳۵۴ عرضه شد و زرین‌کوب برای این نوبت از چاپ کتاب هم مقدمه‌ای نوشت. او در مقدمه چاپ دوم نوشت: «شانزده سالی پیش که که چاپ اول این کتاب در دست انتشار بود، در مقدمه آن، نقد ادبی در دوره ما ضعیف و بیمارگونه خوانده شد. درست است که هنوز قسمتی از آنگونه عوامل و اسباب که نقد ادبی عصر ما را از نیل به آنچه لازمه نقدی سالم و قوی است باز می‌دارد، همچنان باقی است اما توجهی که در طی این سال ها به نقد ادبی مبذول شده است تا حدی مایه امیدواری است.»

درون مایه این کتاب، شرح و بسط نقد و تاریخ نقادی آثار ادبی است و هدف از نگارش آن، آشناکردن دوستداران وادی ادبیات و ایجاد الفت بین آن ها و نقد ادبی است. زرین کوب در این کتاب به بررسی آثار مهم ادبی پرداخته که در آن ها، منتقد ادبی تلاش می کند با تجزیه و تحلیل آثار ادبی، ساختار و معنی آن را برای خوانندگان روشن کند و قوانینی را که باعث اعتلای آن اثر ادبی شده توضیح دهد. با این نگاه، نقد ادبی از یک طرف، به کار گرفتن قوانین ادبی در توضیح اثر ادبی است و از سوی دیگر، کشف آیین‌های تازه ممتازی است که در آن اثر مستتر است.

فصل اول کتاب به ترتیب شامل این عناوین است: «نقد چیست؟»، «ادب چیست؟»، «نقادی در علوم و فنون»، «نقادی در آثار ادبی»، «درباره منتقد»، «درباره اصول نقادی»، «نقد و فیزیک»، «نقد و ابداع»، «نقد و علم»، «صناعت نقد»، «نقد و فنون ادبی»، «حدود نقد ادبی و مساله امکان آن»، «ارزش و اهمیت نقد»، «ملاک حکم»، «مساله ذوق» و اغراض و فواید نقد».

در فصل دوم هم مخاطب با این عناوین روبرو می شود: «مساله ارزش ها و روش ها»، «نقد اخلاقی»، «نقد اجتماعی»، «نقد روانشناسی»، «جذبه»، «الهام»، «در باب تاثیر شعر»، «نقد تاریخی»، «روش علوم طبیعی»، «روش فنی»، «قدما و متجددان»، «تتبع قدما»، «تنقیح اشعار»، «نقد لفظ»، «ضرورت و جواز آن» و «نقد معنی».

«مسائل نقد ادبی»، «مساله انتساب»، «تصحیح متون»، «مساله سرقات»، «توارد و منشا الهام»، «مساله نفوذ و تاثیر»، «مساله موازنه»، «ادب تطبیقی»، «اصطلاحات نقادان» و «اوصاف و نعوت» هم عناوین فصل سوم کتاب هستند.

فصل چهارم «نقد ادبی» عبدالحسین زرین‌کوب هم دربرگیرنده این عناوین است: «نقد جاهلی»، «عهد اسلامی»، «عهد اموی»، «عهد عباسی و ادباء»، «جمحی»، «ابن قتیبه دینوری»، «متکلمان و نقادی»، «جاحظ»، «مبرد و ثعلب»، «ترجمه فن شعر ارسطو»، «قدامه بن جعفر»، «ابوتمام و بحتری»، «موازنه آمدی»، «نزاع درباب متنبی»، «عبیدی والابانه»، «قاضی جرجانی»، «ادباء نقاد»، «رساله الغفران»، «ادباء مغرب و اندلس»، «بلاغت و انشاء»، «عبدالقاهر جرجانی»، «ضیاءالدین بن الاثیر»، «عصر انحطاط» و «آغاز نهضت جدید».

«قبل از اسلام»، «بعد از اسلام»، «عهد سامانی و غزنوی»، «بدیع و عروض»، «نقادی شعراء»، «عهد سلاجقه»، «نقد شاعران»، «نقد نویسندگان»، «بدیع و نقد فنی»، «الرادویانی و ترجمان البلاغه»، «رشید وطواط و حدایق السحر»، «مولف قابوس‌نامه»، «نظامی عروضی»، «اغراض و فنون شعر»، «عهد مغول و تاتار»، «نقد مجالس و تذکره‌ها»، «نقادی شعراء»، «مناظره وصاف و ابوالمعالی»، «سبک بدیع در عروض»، «عوفی»، «دولتشاه»، «نصرالدین طوسی»، «شمس قیس»، «شرف الدین رامی»، «نقد صوفیه»، «ادب در عهد صفویه»، «بابریه در هند»، «بازگشت ادبی»، «سام میرزا»، «نصرآبادی»، «آذربیگدلی»، «قاجاریه»، «رضاقلی خان هدایت» و «لسان الملک سپهر» هم عناوین پنجمین فصل کتاب «نقد ادبی» هستند.

در ششمین فصل کتاب هم مخاطب با این عناوین روبه‌رو می‌شود: «در یونان و روم»، «اریستوفان»، «سقراط»، «افلاطون»، «ارسطو»، «شاگردان ارسطو»، «مکتب اسکندریه»، «زوئیلوس»، «اریستارکس»، «دیونیزوس»، «لوسین»، «لونگینوس»، «ادبیات و نقادی در روم»، «سیسرو»، «هوراس»، «دوره امپراطوری»، «سنکا»، «کنتی لین»، «تاسیت» و «فترت و مسیحیت».

فصل هفتم دربرگیرنده فصول «ادامه فرهنگ باستانی»، «قرون وسطی و مسیحیت»، «حکمت اسکولاستیک»، «ادبیات و قرون وسطی»، «از تاریخ قرون وسطی»، «ویژگی های قرون وسطی»، «بنیانگذاران قرون وسطی»، «مواجهه با میراث عهد شرک»، «تاویل گرائی»، «هنرهای آزاد»، «ادبیات اقوام»، «مدارس»، «دانته» و «زبان لاتین بعد از دانته» است.

«پترار کاوبو کاتچو»، «رنسانس و ادبیات»، «نهضت هومانیسم»، «شارحان ارسطو»، «سبک ششصدی»، «موراتوری و ویکو»، «قرن هجدهم و نقادی »، «رمانتیسم و نقد»، «واکنش نسبت به رمانتیسم»، «دسانکتیس»، «کاردوچی» و «از نقادان دیگر» هم عناوین هشتمین فصل این کتاب هستند.

فصل نهم، آخرین فصلی است که در جلد اول «نقد ادبی» قرار دارد و شامل این عناوین و موضوعات می‌شود: «اسپانیا و میراث اسلامی»، «بازگشت به دنیای مسیحی»، «ریمون لول و میراث اسلامی»، «رنسانس اسپانیایی»، «هومانیسم در اسپانیا»، «قرن طلایی اسپانیا»، «سروانتس و دون کیخوته»، «لوپه دوگا و کمدی اسپانیایی»، «کمدی و نقد عامه»، «قرن هجدهم و نقد ادبی»، «اولین منتقد بزرگ اسپانیا»، «رمانتیسم و مکتب کلاسیک»، «نقد و تحقیق» و «نقد ادبی در اواخر قرن نوزدهم».

در فصل دهم که آغازگر جلد دوم کتاب است، مخاطب با این عناوین روبه‌رو می‌شود: «آلمان و تجربه فائوستی»، «شبح امپراطوری»، «دنیای شوالیه‌ها»، «استادان خنیاگر»، «هانس زاخس و عصر عرفان»، «آلمان و هومانیسم»، «شعر و انقلاب مذهبی»، «نفوذ فرانسه»، «لایب نیتس و گوتشد»، «بودمروبرای تین گر»، «رهایی از نفوذ فرانسه»، «لسینگ»، «وینکلمان»، «هردر»، «طوفان و طغیان»، «کانت و مکتب کلاسیک»، «نهضت رمانتیک»، «شلگل‌ها و رمانتیسم»، «نقد رمانتیک» و «روح فائوستی و طغیان».

«اندیشه دکارت، اندیشه فرانسوی»، «پلئیادو دوبلی»، «نقد و رنسانس»، «مسأله حقیقت‌نمایی»، «مکتب کلاسیک»، «نزاع در باب قافیه»، «بوالو، نقاد بزرگ»، «کشمکش در باب قدما»، «اهمیت احساس»، «نمایشنامه بورژوا»، «ولادت نقد ادبی»، «پیشروان رمانتیسم»، «رمانتیسم و ضد رمانتیسم»، «ویلمن، سن مارک ژیر اردن و نیزار»، «سنت بوو»، «هیپولیت تن»، «فرومانتن و هانکن»، «تأثر نگاران و نقادان دانشگاهی» و «فردینان برونتیر» هم عناوین تشکیل‌دهنده فصل یازدهم کتاب هستند.

در دوازدهمین فصل «نقد ادبی» زرین‌کوب مخاطب با فصول «انزوای انگلستان»، «تحول ادبیات انگلیسی»، «بحث در باب ارزش شعر»، «گفتگو در باب نمایش و مسأله»، «قافیه»، «جان میلتون»، «دیوننت و هابز»، «جان درایدن»، «نقادان دیگر»، «الکساندر پوپ»، «طلیعه رمانتیسم»، «سامویل جانسون»، «نقادان اسکاتلندی و شاعران رمانتیک»، «ورد زورث و کالریج»، «نیمه اول قرن نوزدهم»، «عهد ویکتوریایی»، «دو مورخ نقاد: مکالی و کارلایل»، «ماثیو آرنولد»، «راسکین، پاتر و اسکاروایلد» و «نقد در پایان قرن» روبه‌رو می‌شود.

عناوینی که در فصل سیزدهم کتاب قرار دارند از این قرارند: «دنیای نوقبل از استقلال»، «یانکی و عقل سلیم»، «استقلال و توسعه»، «جنگ انفصال و ادب ملی»، «مساله شکسپیر وطنی»، «رنسانس آمریکایی»، «واشینگتن اروینگ»، «کوپر»، «برایانت»، «ادگار الن پو»، «امرسون»، «داستان‌نویسی»، «لانگفلو و لاول»، «نقادان بازاری: ویپل، استدمن»، «والت ویتمن»، «مارک تواین»، «هاولز بعنوان منتقد»، «داستان‌نویسی و پایان قرن» و «هنری جیمس».

«سنت‌های ادبی در روسیه»، «روسیه بین شرق و غرب»، «پنجره‌یی به‌سوی اروپا»، «لومونوسوف و مکتب کلاسیک»، «کاترین و استبداد منور!»، «با فرهنگ فرانسوی»، «ادبیات جدید و نظام بردگی»، «نهضت‌های آزادی‌طلبانه»، «داستان‌نویسی روس»، «گوگول، داستایوسکی»، «تورگنیف و تولستوی»، «شعر و زبان شاعرانه»، «پوشکین و لرمانتوف»، «مشاجره در باب وظیفه شعر»، «بلینسکی، نقاد بزرگ»، «چرنیشفسکی و هرتسن»، «دوبرولیوبوف»، «پیساروف و میخائیلوفسکی» و «لوتولستوی و هنر چیست؟» هم عناوینی هستند که در فصل چهاردهم «نقد ادبی» عبدالحسین زرین‌کوب قرار دارند.

مخاطب کتاب «نقد ادبی» در پانزدهمین فصل با عناوین «چشم‌انداز دنیای امروز»، «ویژگی‌های نقد امروز»، «ادبیات انگلستان و نفوذ آرنولدو پاتز»، «سینتسبوری و نقد جدی»، «الیوت، ریچاردز و دیگران»، «هربرت رید، امپسون وولف»، «چپ‌گرایان و راست‌گرایان»، «ادبیات فرانسه و نقد دانشگاهی»، «رمی دو گورمون و دیگران»، «نقادان آفرینشگر: آناتول فرانس، و بورژه»، «ادبیات تطبیقی و مسأله شعر سره»، «فلسفه برگسون و نقادان عصر»، «آفرینشگران معاصر: ژالو، سارتر و دیگران»، «اسپانیا در قرن حاضر»، «هومانیسم تازه در اسپانیا»، «نقد در ایتالیا: کروچه و جنتیله»، «بورگزه، پایینی و نقادان دیگر»، «ادبیات آلمانی: نیچه و ریلکه»، «ناتورالیسم آلمان»، «اکسپرسیونیسم»، «رمانتیک نو و بازگشت به کلاسیک»، «تمایلات تازه در آلمان»، «انقلاب روسیه: فرمالیسم و رئالیسم سوسیالیستی»، «امریکا بین بابیت و منکن»، «اسپینگارن و سانتایانا»، «ریچاردز و نقد نو»، «پاوند، الیوت، و فرمالیسم نو»، «دیدگاه اجتماعی در نقد امریکایی»، «رمان‌نویسی و نقد رمان» و «ادبیات نمایشی: از برنارد شا تا برتولت برشت» مواجه می‌شود.

در ادامه حتما بخوانید بی بهره از گنجی سرشار | درنگی بر ظرفیت‌های ادبی مشهد و نقش آن در رونق گردشگری ادبی این شهر

«ایران و دنیای غرب»، «پیدایش بورژوایی در ایران»، «قاجاریه و ملاها»، «مستوفیان عهد قاجار»، «اندیشه آزادی»، «ارتباط با سنت‌ها»، «بین دو قطب»، «طبقات در عهد قاجار»، «ادبیات دیوانی و دستگاه قاجار»، «تلقی فقها از ادبیات»، «حکماء و ادبیات»، «میراث سنت»، «ادبیات عوام»، «فکر ترقی و فرهنگ نو»، «برخورد با تمدن غربی»، «آخوندزاده و میرزا آقاخان کرمانی»، «ادبیات عهد مشروطه»، «فکر تجدد ادبی»، «ذکاءالملک و اعتصام الملک»، «گرایش به سنت»، «محمد قزوینی و تقی‌زاده، فروغی، کسروی، بهار و فروزانفر»، «ادبیات در اوایل عصر جدید»، «تحقیق ادبی» و «نقد در طی سال‌های اخیر» هم موضوعاتی هستند که زرین‌کوب در فصل شانزدهم کتاب درباره‌شان بحث کرده است.

هفدهمین فصل کتاب دربرگیرنده این عناوین است: «فلسفه و نقد»، «افلاطون و ارسطو»، «کانت و رمانتیسم»، «شیلر و فلسفه کانت»، «هگل و تاثیر فلسفه او»، «شوپنهاور و مساله سبک»، «واقع‌گرایی و طبیعت‌گرایی»، «تاثیر داروین»، «اشارتی به تعلیم مارکس»، «فروید و ادبیات»، «آدلر ویونگ»، برگسون و ویلیام جیمس: جهات اشتراک»، «سارتر و فکر ادبیات متعهد»، «تاریخ ادبی و طبقه‌بندی دیلتای»، «مفهوم ارتباط بین فلسفه و ادبیات».

هجدهمین و آخرین فصل کتاب «نقد ادبی» عبدالحسین زرین‌کوب هم این عناوین را در خود جا داده است: «نقد و فلسفه: دو گونه شناخت»، «غائیت و التزام در ادبیات»، «محدودیت در شناخت»، «شناخت منتقد و شناخت فیلسوف»، «آیا شعر و ادب نوعی شناخت هم هست؟»، «ملاک ارزیابی»، «دشواری‌های کار منتقد»، «ارزش عقل و طبع بعنوان ملاک»، «تاریخ‌گرایی و نقد یک بعدی»، «مسأله نقش و وظیفه در نقد»، «نقد به عنوان تعلیم رموز هنر»، «منتقد به عنوان ترجمان و واسطه»، «نقد حکمی»، «نقد عینی و دشواری‌های تحقیق ادبی»، «بلاغت و تاریخ ادبی»، «در باب شناخت سبک»، «نقد همه جانبه، و تفاوت در سبک‌ها»، «نقد منتقدان» و «نقد به‌عنوان وجدان ادبی».

منبع: ایسنا