جهش نمایشنامه به مدد اقتباس

غزاله حسین‌پور| اذعان صاحب‌نظران عرصه نمایش و ادبیات نمایشی بر ضعف متون این حوزه، گویای وضعیتی است که تغییر آن در جهت مثبت راهکارهایی می‌طلبد. برگزاری نخستین جشنواره ملی نمایشنامه‌نویسی اقتباسی «گام دوم» به میزبانی مشهد، می‌تواند یکی از این راهکارها باشد. بعدازظهر چهارشنبه هفته گذشته که نشست رسانه‌ای این برنامه با حضور سید مهدی شجاعی، نادر برهانی مرند، شهرام زرگر، نصرا... قادری و سعید تشکری برگزار شد، دربردارنده اطلاعاتی درمورد آن برای خبرنگاران و عموم علاقه‌مندان بود.

صحنه به شدت آسیب‌پذیر شده است
با برپایی جشنواره نمایشنامه‌نویسی اقتباسی گام دوم در آغاز دهه پنجم انقلاب اسلامی قرار است از ادبیات فاخر ایران و جهان و با هدف حمایت از تولید متون نمایشی ملی، اقتباس شود و با بهره‌گیری از ابزار نمایش، فرهنگ اسلامی و ایرانی اشاعه داده شود و استعدادهای متعدد و جوان کشف شوند تا اصلی‌ترین مقوله تئاتر یا همان نمایشنامه ارتقا پیدا کند. این برآیند صحبت‌های سعید تشکری، دبیر علمی و داور جشنواره، بود که در توضیح ضرورت این رویداد گفت: صحنه‌ها امروز به شدت آسیب‌پذیر شده و از نمایشنامه به مفهوم مطلق ادبی و هنری خالی شده‌ است.

غفلت از ادبیات داستان‌پرداز ایران
سید مهدی شجاعی، عضو شورای سیاست‌گذاری جشنواره، نیز گفت: ادبیات ما ادبیاتی داستان‌پرداز است و در ادبیات جهان نیز داستان‌های ارزشمندی وجود دارد که با استفاده و اقتباس از آن‌ها می‌توان آثار ارجمندی خلق کرد. اما متاسفانه این موضوع مغفول مانده و به‌رغم اینکه پایه همه فعالیت‌های بعدی مبتنی بر متن است، در سیاست‌گذاری کلی کمترین بها به متن داده شده‌ است. برگزاری چنین برنامه‌ای برای اتصال هنر نمایش با بنیان آن، کار پسندیده‌ای است. آنچه در گشت‌و‌گذار میان متن‌های رسیده به جشنواره دیدیم کارهایی خوب و ارجمند و امیدوارکننده‌ و به عنوان اولین قدم شایان تأمل است.

گامی برای پر کردن خلأ متون
محمدعلی چمی‌گو، رئیس شورای سیاست‌گذاری جشنواره گام دوم، میزان پیشرفت ادبیات بعد از انقلاب و تولید آثار مختلف را مثبت ارزیابی کرد. او هدف اصلی این جشنواره را نیز رسیدن به متون خوب ادبی و جبران کاستی نقش این متون در حوزه فیلم‌نامه‌نویسی و فیلم‌های سینمایی و نمایش‌ها دانست.

تئاتر هنر خواص نیست
نصرا... قادری، عضو هیئت داوران، از ضعف بیان داستان دراماتیک در هنر ما گفت. او توضیح داد: از 3 رکن ادبیات (رمان، شعر و درام) به عقیده بیشتر نظریه‌پردازان مشکل‌ترین بخش، ادبیات دراماتیک است و ضعف عمده‌ای که در تئاتر ما مشاهده می‌شود نیز ضعف بیان داستان دراماتیک است. به همین دلیل و با توجه به دروغ بزرگی که به مخاطب گفته شده که تئاتر هنر خواص است، او از تئاتر فاصله گرفته درحالی‌که شعار این هنر، «تئاتر برای همه» است. حقیقت تئاتر این است که در بدو زایش آن در یونان ۲۰ هزار تماشاگر در سالن جمع می‌شود، یعنی با عموم مردم ارتباط دارد.
این نویسنده و منتقد تئاتر قدم مثبت جشنواره را برای برطرف ساختن ضعف یادشده، موضوع قرار دادن اقتباس از آثار پذیرفته‌شده جهانی و ایرانی معرفی کرد. او همچنین از این حسن جشنواره گفت که در ابتدا از شرکت‌کننده‌ها نمایشنامه درخواست نشده است و آن‌ها باید صرفا طرح را می‌فرستاده‌اند تا بررسی شود و طرح‌هایی که قابلیت ترجمان دنیای نمایش را دارند، آماده بهره‌گیری شوند. قادری ادامه داد: نکته مثبت دیگر این است که به موضوعی که در جهان بیشتر به آن توجه می‌شود ولی ما در اینجا به آن کمتر پرداخته‌ایم، یعنی به اقتباس پرداخته شده است. همه نویسندگان ملزم هستند آثاری بر پایه منابعی خلق کنند که شورای سیاست‌گذاری جشنواره تعیین کرده یا اگر منبع دیگری مورد نظر آن‌هاست به شورا اعلام کنند و اگر شورا تأیید کرد بر اساس آن بنویسند.
جوان‌گرایی و حضور بانوانی که نگرش مثبتی به دنیای نمایشنامه از ساحت روان‌شناسی دارند از دیگر نکات مثبتی بود که این فعال هنرهای نمایشی برشمرد. او همچنین گفت: برخی از شرکت‌کننده‌ها از حوزه ادبیات وارد عرصه نوشتن نشده‌اند و مثلا رشته آن‌ها فنی و مهندسی بوده است. گروه دیگر نمایشنامه‌نویسان حرفه‌ای هستند که کارشان این است. اگر قرار باشد راجع به این آثار حکم نهایی داده و قضاوت شود قطعا زمانی است که این طرح‌ها تبدیل به نمایشنامه شود.

فرهنگ کنشگر با اقتباس پویا همراه است
نادر برهانی مرند، دیگر داور جشنواره، هم معتقد بود با اینکه ما در حوزه شعر و ادبیات داستانی ید طولایی داریم، در حوزه نمایشنامه‌نویسی به دلایل بسیار، توانمند نیستیم.
در جوامعی که فرهنگ، کنشگر است، اقتباس امری پویا و زنده‌ است؛ این نیز گفته‌ای بود که برهانی مرند آن را مقدمه برشمردن ویژ‌گی‌هایی برای یک اقتباس‌کننده کرد: اقتباس‌کننده در مرحله اول باید نمایشنامه‌نویسی خوب باشد. باید به حوزه‌ای که از آن اقتباس می‌کند دانش کافی و وافی داشته باشد.

دنباله‌روی از فردوسی
در این نشست رسانه‌ای، شهرام زرگر بر لزوم مطرح شدن جشنواره‌هایی تأکید کرد که بیشتر به جریان‌آفرینی توجه می‌کنند اما مغفول مانده‌اند. او در بیان اهمیت اقتباس گفت: اگر اقتباس اتفاق بیفتد، گام دوم یک جهش مرتفع خواهد بود. ما اگر بتوانیم این جشنواره را در ادامه کاری که پیشینیان انجام دادند، پیش ببریم موفق خواهیم بود؛ پیشینیانی مانند حکیم توس که از راویان بزرگ قصه‌های کهن ما در خراسان بوده‌ است.

طرح‌هایی که تا آبان نمایشنامه می‌شوند
در پایان نشست خبری نخستین جشنواره نمایشنامه‌نویسی اقتباسی گام دوم، مرتضی ملتجی، دبیر جشنواره، توضیحاتی درباره روند برگزاری آن ارائه کرد: در قدم اول طرح‌های پذیرفته‌شده مشخص شده است. در ادامه نیز کارگاهی یک یا 2 روزه را در مشهد با حضور استادان مربوط برگزار خواهیم کرد و میزبان نویسندگان این جشنواره خواهیم بود. به گفته ملتجی، در هر بخش، ۵ اثر نمایشی برگزیده چاپ خواهد شد. همچنین هیئت داوران ۳۹ طرح از ۱۸۴ طرح نمایشی ارسالی را برگزیده‌اند و منتخبان فرصت دارند تا اول آبان‌ماه نمایشنامه کامل خود را به دبیرخانه جشنواره بفرستند.