نگهداری از ۲۲ هزار قرآن در حرم مطهر

داستان قرآن‌هایی که در حرم مطهر رضوی نگهداری می‌شود در نوع خود جذاب و شنیدنی است. قرآن‌هایی که به نام امام‌رضا (ع) وقف و اهدا شده و امروز تعداد آن‌ها به ۲۲ هزار نسخه رسیده است. گنجینه‌هایی از مصاحف شریف و نسخه‌های خطی که باعث شده تا غنی‌ترین موزه قرآن جهان در مشهد و حرم مطهر رضوی شکل بگیرد. اکنون ۷۶ نسخه از این قرآن‌ها به نمایش گذاشته شده که دوره نمایش آن‌ها چرخشی است.
تمام این آثار ارزشمند بعد از شکل‌گیری گنجینه مخطوطات آستان قدس رضوی در سال ۶۴ به این محل منتقل شد. در این بخش علاوه بر قرآن‌های خطی با قدمت تاریخی قرن سوم تا قرن سیزدهم هجری، مجموعه‌ای از مرقعات از دوره صفوی تاکنون، مجموعه‌ای از جلد‌های لاکی و روغنی و نقاشی‌های گل و مرغ و تذهیب و خوش‌نویسی هنرمندان نیز نگهداری می‌شود. شهرآرامحله این هفته به بهانه اهدای قرآن نفیسی به حرم مطهر از سوی دختر کوچک حاج حسین‌آقای میربلوک که روزگاری حاکم چناران بود، سری به این گنجیه معنوی زده و در گفتگو با سوزنچی، رئیس مرکز نسخ خطی آستان قدس به تاریخچه قرآن‌ها پرداخته است.

قدیمی‌ترین قرآن منسوب به ائمه‌اطهار (ع)
قدیمی‌ترین قرآن‌های موجود در گنجینه مخطوطات حرم مطهر به زمان ائمه‌اطهار (ع) باز می‌گردد. سوزنچی، رئیس مرکز نسخ خطی آستان قدس در این باره می‌گوید: نسخه‌های قرآن به خط کوفی منسوب به دست‌خط ائمه اطهار (ع) که روی پوست نوشته شده تاریخ قرن سوم هجری را دارد. این نسخه‌ها که ۶ عدد هستند از نفیس‌ترین قرآن‌های موجود هستند که قیمتی نمی‌توان برای آن تعیین کرد. بیشتر این قرآن‌های منسوب به ائمه اطهار (ع) را شاه عباس اول صفوی وقف حضرت رضا (ع) کرده است؛ وقف‌نامه آن‌ها نیز به دست‌خط شیخ‌بهایی است.

قرآن باقی‌مانده از دوران سامانیان
سوزن‌چی در توضیح قدیمی‌ترین کتاب موقوفه قرآن که تاریخ دوره سامانیان را دارد نیز می‌گوید: این موقوفه مربوط به سال ۳۲۹ قمری می‌شود. این قرآن را کشوادبن‌املاس که حکمران اصفهان بوده، وقف کرده است. آن‌طور که از تاریخ‌های آن مشخص است در سال ۳۲۷ قمری کتابت شده و در سال ۳۲۹ قمری وقف حرم مطهر شده است. این قرآن بسیار نفیس نشان‌دهنده قدمت وقف در حرم مطهر نیز هست. وی ادامه می‌دهد: همچنین قرآن ابوالقاسم منصوربن‌محمد کثیر، از وزیران سلطان محمود و سلطان مسعود غزنوی نیز از دیگر وقف‌های قدیمی حرم مطهر به شمار می‌رود. این جزوه قرآنی در ربیع‌الاول ۳۹۳ قمری وقف شده است و شامل جزء سیزدهم؛ یعنی از آغاز آیه ۵۳ سوره یوسف تا پایان سوره ابراهیم می‌شود. این قرآن نفیس به خط کوفی دوره تکامل، در ۱۴۲ ورق از جنس کاغذ ضخیم حنایی‌رنگ دولت‌آبادی نگاشته شده است.

قرآن بندانگشتی
مسئول نسخ خطی آستان‌قدس به بزرگ‌ترین و کوچک‌ترین قرآن خطی موجود در گنجینه مخطوطات حرم مطهر رضوی هم اشاره می‌کند. طبق گفته‌های او قرآن بایسنقری بزرگ‌ترین قرآن خطی جهان به شمار می‌رود و قرآن بندانگشتی موجود در این گنجینه که اگر نگوییم کوچک‌ترین قرآن خطی جهان است، قطعا یکی از کوچک‌ها در نوع خود محسوب می‌شود؛ قرآن بندانگشتی که در تاریخ اول فروردین‌ماه سال ۱۳۸۹ به گنجینه مخطوطات کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی به وسیله حمید بابایی اهدا شده است. وی اضافه می‌کند: بزرگ‌ترین قرآن خطی جهان معروف به قرآن بایسنقری، کامل بوده، اما اکنون حدود ۶۰ برگ آن موجود است؛ از این تعداد ۵۷ برگ در گنجینه خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی و ۸ برگ آن در موزه آستانه نگهداری می‌شود. این قرآن به خط زیبای محقق با ابعاد ۱۷۷ سانتی‌متر در ۱۰۱ سانتی‌متر بر روی کاغذ خان‌بالیغ نگارش شده است. وی در توضیح یکی دیگر از قرآن‌های بند‌انگشتی، به قرآنی اشاره می‌کند که روی شیشه نوشته شده است. در این اثر کل آیات قرآن بر روی شیشه‌ای در اندازه یک‌در‌یک سانتی‌متر با استفاده از لیزر و تکنیک نانوتکنولوژی چاپ و منقور شده؛ آیات بر روی این شیشه در ۳۰ ردیف و در هر ردیف یک جزء قرآنی جدول‌بندی شده‌اند. به گفته وی تعدادی از قرآن‌های بازوبندی نیز در این مجموعه نگهداری می‌شود که قدمت آن به قرن پنجم هجری قمری باز می‌گردد.

از قرآن‌های استاد یاقوت تا مغول‌ها
سوزنچی در پایان صحبت‌هایش به سایر نسخ که در این محل نگهداری می‌شود نیز اشاره کرده و می‌گوید: جزوات قرآنی استادعثمان‌بن‌حسین وراق (قرن ۵ قمری)، قرآن‌های استاد یاقوت مستعصمی (قرن ۷ قمری)، قرآن بابرشاه از سلاطین سلسله مغولان هندوستان (قرن ۱۰ قمری)، قرآن‌های استاد عبدالقادر حسینی شیرازی (قرن ۱۰ قمری)، قرآن دولت محمد (قرن ۱۱ قمری) و قرآن‌هایی با تذهیب به سبک کشمیر و مکتب شیراز مربوط به قرون۱۲ و ۱۳هجری قمری، از دیگر قرآن‌های نفیسی است که در شرایط بسیار ویژه دما، رطوبت و ... نگهداری می‌شود.