انجمن‌های ادبی زمینه‌ساز فرهنگی پویا

محمد حقیقت خواه| در تاریخ ایران بعد از اسلام از زمان‌های گذشته تا کنون انجمن‌های ادبی در شکل گیری و روند طبیعی شعر فارسی نقش بسزایی داشته اند؛ شعری که از عناصر مهم ادب هر قوم است و هر فکر و فرهنگی که زبان آن را به کار نگیرد، در حق خود کوتاهی کرده است. انجمن‌های ادبی می‌توانند مرکز شکوفایی استعداد‌های شعری بشر باشند.
نقش این محافل و گروه‌ها از آغاز حکومت طاهریان تا زمان مشروطه پررنگ بوده است. با سربرآوردن نهضت مشروطیت حضور آن‌ها قدری بیشتر هم می‌شود و هم از نظر شکل ظاهری و هم از لحاظ محتوا و مضمون بر شعر آن روزگار تأثیر می‌گذارند. با آغاز سلطنت رضاشاه این نقش به سبب خفقان موجود قدری کم رنگ می‌شود، اما در هر صورت در همین گیرودار، شعر نو زاده می‌شود.
در این میان مهم این است که هرچند مضامین شعری آن روزگار بیشتر رضایت شعری حاکمیت را به همراه داشت، انجمن‌های ادبی تلاش می‌کردند از ادبیات فارسی دفاع کنند.
در ادامه، انجمن‌ها فعالیت خود را دنبال می‌کنند و تعدادشان نیز افزایش پیدا می‌کند، تا امروز که به وفور در سراسر کشور حضور و فعالیت دارند. بسیاری از آن‌ها بعد از انقلاب به صورت خودجوش مانند همه نهاد‌های مردمی دیگر تشکیل شدند و شروع به فعالیت کردند. این فعالیت‌ها نقش اثرگذاری در پیشرفت فرهنگی عمومی دارد و حتی امروز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با توجه به این جایگاه آن‌ها را در قالب کانون‌های ادبی سازماندهی و برای هریک شناسه‌ای صادر کرده است.
اما در انجمن‌های ادبی «هدف» یکی از بارزترین و بدیهی‌ترین موضوعات فعالیت هاست، چراکه ترسیم یک هدف کلی برای انجمن‌های ادبی ایران، می‌تواند همان حفظ و حراست از ادبیات فارسی باشد، می‌تواند ما را مکلف کند تا شیوه نگارش و درست نویسی و ویرایش را بیشتر مورد توجه قرار دهیم.
از سوی دیگر، اگرچه در هدف گذاری اولیه انجمن‌های ادبی شعر و ادبیات داستانی محوریت دارد، همین نقد کتاب و شعر و داستان دستاویزی است برای آموزش گفتگو و مدارا و تحمل آرای دیگران در فضایی آرام.
روی هم رفته اعضای انجمن ادبی می‌توانند «سربازان فرهنگی و اجتماعی» ما باشند و باید باور کنیم که انجمن‌های ادبی می‌توانند زمینه ساز فرهنگی پویا و متعالی در سیر فرهنگ اجتماعی باشند و با حضور صحیح و پررنگ خود سرنوشت فرهنگی و اجتماعی ما را رقم بزنند.
یکی از اتفاقاتی که در این انجمن‌ها می‌افتد، کشف استعداد‌های علاقه‌مند به ادبیات فارسی است که در یک رویکرد درست، می‌شود آن‌ها را تقویت و پویا ساخت و با فراهم کردن بستری مناسب برای نوقلمان -این رشته رود‌های باریک که از چشمه سار پاکی‌ها حرکت می‌کنند و در رودخانه دانایی به هم خواهند رسید- «قلم‌های متعهد» پرورش داد. صاحبان این قلم‌ها می‌توانند هریک سربازی در مسیر مقابله با هجمه‌های سلطه گری استکبار و تهاجمات فرهنگی و اجتماعی دشمن باشند.
نکته شایان ذکر دیگر درباره این کانون‌ها این است که انسجام و وحدت نظر دبیران انجمن‌های ادبی سراسر کشور می‌تواند رقابت را به رفاقت تبدیل کند و آینده روشنی را برای دولت و ملت پایه ریزی کند. در این میان رویکرد تبدیل انجمن‌ها به «برند اجتماعی» رویکردی کارساز خواهد بود. در این جهت گیری‌ها نخستین عنصری که باید به آن توجه شود «مخاطب» است. چنان که همه محصولات اقتصادی با تبلیغات صحیح و تولید باکیفیت امکان برند اقتصادی شدن را دارند، اگر ما بتوانیم مخاطب خوبی داشته باشیم که با حضور مستمر و پویای خود باعث رونق انجمن شود، این امکان برای انجمن‌ها نیز فراهم خواهد بود. مسئولان انجمن‌های ادبی باید با خلق ایده‌های نو، تبلیغات مدرن، درنظر گرفتن فضای مناسب برای برگزاری برنامه‌های ادبی و... مخاطب را راضی کنند و با جذب نیرو‌ها و استعداد‌های جدید در خلق آثار تأثیرگذار و مفید و توانمند، سهیم باشند. یادآور می‌شود که اگرچه رسالت انجمن‌های ادبی تولد نویسنده و شاعر است، باید باور داشته باشیم که انجمن‌های ادبی سنگر‌های دفاع از ارزش‌ها و آموزه‌های فرهنگی ما هستند و ما فعالان انجمن‌های ادبی به عنوان سربازان جبهه مقابله با تهاجم فرهنگی، می‌توانیم در پرورش جامعه‌ای متعهد و دانا ایفای نقش کنیم.