گـره گـذر

سعیده ساجدی‌نیا - از 9 اکتبر سال 1969 که اتحادیه جهانی پست تأسیس و از سال 1297 قمری که به دستور ناصرالدین شاه مؤسسه پست آن روز به وزارت تبدیل شد، تا کنون ادارت و شعبه های مختلف در زمینه ارسال و تبادل مرسوله های پستی راه اندازی شده است. این مراکز در هر دوره ای از زمان به شکلی بار نقل و انتقالات، نامه ها، درخواست های اداری مردم و... را به دوش کشیده اند. اما اکنون با گسترده شدن ابزارهای ارتباطی این مراکز دیگر مثل قدیم شلوغ و پررفت وآمد نیستند و در بخشی هایی کارکرد خود را از دست داده اند. برای همین شاید در ایام معمول سال در 4 شعبه پستی مشهد مراجعه کننده های زیادی حضور نیابند و حتی اداره کل پست مرکزی نیز مثل قدیم ها مملو از جمعیت نباشد. با این حال وقتی فروردین امسال به صورت سرزده به اداره کل پست خراسان رفتیم مردم با مسائل زیادی روبه رو بودند که گزارش آن با عنوان «پست در ترافیک مراجعان» چاپ شد. حالا موضوعی که هم زمان با 17مهر، روز جهانی پست، بار دیگر پای ما را به این اداره باز می کند، قرار داشتن در آستانه اربعین حسینی است که سبب شده است اداره پست در چند هفته مانده به این روز، به طور کلی روال کارش تغییر کند و چون ایام قدیم به مرکز مراجعه تعداد بسیار زیادی از مردم بدل شود. در این میان حضور مدیرکل پست خراسان رضوی در میان انبوه جمعیت معترض و نگران می تواند زوایای دیگری از مشکلات مردم را در این برهه زمانی نمایان کند. از این رو در گزارش «با مسئولان» این هفته سید احمدموسوی را با خود همراه می کنیم و به سالن اصلی پست مرکزی و میان مردم می رویم تا در یک رودررویی ویژه، مردم مشکلاتشان را مطرح کنند و پاسخ خود را بگیرند.

یعنی جا بمانیم؟
گره اصلی کار جمعیتی که در پست مرکزی سرگردان شده اند، تأخیر در گرفتن یا تمدید گذرنامه هاست. خیلی ها مثل همیشه در لحظات پایانی دست به کار شده اند و حالا با نگرانی از جاماندن از این سفر معنوی برای پیگیری چگونگی وضعیت گذرنامه خود مکرر به اداره پست مراجعه کرده اند. صف های زیادی از خانم ها و آقایان برای برطرف شدن همین دغدغه تشکیل شده است.
«کاروانمان امشب می رود، چه کنیم، یعنی جا بمانیم؟ شما را به خدا کاری کنید!» این را یکی از مراجعان که نزدیک به 2 ساعت در صف انتظار ایستاده است خطاب به مدیرکل می گوید. موسوی پاسخ می دهد: بارها اطلاع رسانی شده که مسافران و زائران کربلا از طریق سامانه‎ای که نیروی انتظامی در اختیار ما قرار داده است به شماره «1103000010» کسب اطلاع کنند. به این ترتیب که با وارد کردن شماره ملی، چنانچه گذرنامه در تهران صادر شده باشد، بارکد پستی به متقاضی داده می شود و در ادامه با وارد کردن شماره بارکدپستی در سامانه رهگیری مرسولات پستی تمام فرایند انجام می شود و مشاهده و پیگیری پذیر است. بر این اساس نیازی به مراجعه حضوری افراد نیست و تنها کافی است هرکس از طریق گوشی تلفن همراه هوشمند خود وارد سامانه شود و وضعیت مرسوله خود را پیگیری کند. این در حالی است که روند صدور تذکره یا گذرنامه ارتباطی با پست ندارد. متقاضیان با مراجعه به دفترهای «پلیس + 10» درخواست دهند و پس از طی مراحل مربوط و صدور، گذرنامه ها از پست تهران به سایر مراکز پستی ارسال می شوند.

راه اندازی کار مردم در شیفت های فوق العاده
توضیحات مدیرکل برای یکی از مراجعه کننده ها سؤال مهمی ایجاد می کند: طبق آنچه در سامانه درج شده بود، گذرنامه ما باید از روز دوشنبه اینجا می بود اما الان 2 روز است که به اداره پست می آیم و می گویند «هنوز نرسیده است!» و این در حالی است که از سوم مهر برای گذرنامه اقدام کرده ایم و حالا نزدیک به 2 هفته از آن زمان گذشته است.
موسوی در پاسخ به این سؤال توضیحاتش را ادامه می دهد: بخشی از این فرایند به پست مربوط می شود، ازاین رو کارکنان اداره کل به صورت شیفت های فوق العاده در اداره حاضر و در حال پیگیری این موضوع هستند. به این ترتیب از صبح تا ساعت 20 شب و حتی تمام روزهای تعطیل تلاش می کنیم تا در این چند روز مانده به اربعین، کار مردم را راه بیندازیم. حتی نواحی پست هم باز و پاسخ گوی مراجعان هستند.

پیگیری آقای مدیرکل با تلفن همراه
آن طرف کارمندان و مسئولان بخش های مـختـلف از اتاق های خود واقع در طبقه ستادی (ششم) به همکف آمده اند تا بارکدهای حاضران در صف ها را داخل سامانه بررسی کنند و وضعیت موجود را به آن ها گزارش دهند. این موضوع ازدحام جمعیت مقابل میزها را بیشتر می کند. یکی دو نفر از کارمندان در میان مراجعان گم می شوند اما یکی از این کارمندان که به ما نزدیک تر است می گوید: از صبح تا حالا شاید پاسخ گوی نزدیک به 200 تا 300 نفر بوده ایم اما در بررسی سامانه و رهگیری مرسوله پستی مشخص شد گذرنامه برخی از آن ها به دست نامه رسان رسیده و به آدرس پستی شان تحویل داده شده است.
همراه مدیرکل از این بخش می گذریم و تعدادی دیگر از مراجعه کننده ها گردمان جمع می شوند. مرد میان سالی از پشت جمعیت جلو می آید و به آقای موسوی می گوید: «نمی شود بارکد مرا خودتان بررسی کنید؟» و به این ترتیب مدیرکل با تلفن همراه خود وارد سامانه می شود و این گونه گزارش می دهد: «در 14 مهر گذرنامه شما صادر شده است اما هنوز از تهران به مشهد نرسیده است.»

چرا برگه های تردد زمان خروج از مرز صادر نمی شود؟
پرسش دیگری که در مواجهه با مدیرکل پست مطرح می شود، درباره برگه های ترددی است که دفترهای «پلیس + 10» صادر می کند. می گویند: «به جای این همه معطلی، چرا در همان زمان خروج از مرز، این کار را نمی کنند که این قدر دردسر و معطلی برای مردم و کارمندان ایجاد نشود، چون هنوز خیلی از افراد هستند که سررشته ای از خدمات الکترونیک ندارند!» موسوی پاسخ می دهد: پست مرکزی در این زمینه نقش تصمیم گیرنده و حتی پیشنهاددهنده ندارد و رسانه ها باید این چنین مطالبات را از ارگان های مربوط پیگیری کنند.

زن و بچه ام لب مرز مانده اند
مدیرکل پست خراسان رضوی با اشاره به بسیج تمام نیروها در این ایام، تصریح می کند: هیچ مرسوله ای در اداره پست نمی ماند. در شرایط فعلی نیز گذرنامه ها پس از اعلام وصول در پست مرکزی در اولین فرصت و در کمتر از 3 ساعت به نواحی پستی توزیع می شود و تنها در همین 2 هفته اخیر بیش از 50 تا 60 هزار گذرنامه پست و در نهایت به صاحبانش تحویل داده شده است. با وجود همه توضیحات هنگام خارج شدن از طبقه دوم، صدای مرد جوانی بلند می شود که «زن و بچه ام لب مرز مانده اند، 50 نفر معطل گذرنامه من شده اند، تکلیف چیست؟ قرار بوده است گذرنامه سه روزه بیاید، الان چه کسی جواب گوی مردم است؟»

چرا نرخ ها 5 برابر شده است؟

پست خارجه باجه دیگری است که همراه مدیرکل سری به آنجا می زنیم. مراجعان این بخش خیلی زیاد نیستند و در یک نگاه شاید به 10 نفر برسند. وارد باجه که می شویم غربت پدر و مادرهایی را که کیلومترها با فرزندانشان فاصله دارند حس می کنیم، با این حال وقتی سر حرف را با آن ها باز می کنیم، از افزایش ناگهانی نرخ ارسال مرسولات پستی به خارج از کشور گله می کنند. مادر میان سالی با چشمان اشک آلود خطاب به مدیرکل می گوید: با هزار بدبختی دخترمان را به سن پترزبورگ فرستادیم که پزشکی بخواند اما حالا هر بار که قصد داریم اقلام لازمش را برایش پست کنیم، به مشکل برمی خوریم. چرا باید مبالغ یک دفعه 5 برابر شوند؟ این انصاف نیست که 650 هزار تومان برای ارسال این چند کالا پرداخت کنم. تا پیش از این هر کیلوگرم بار، 50 هزار تومان محاسبه می شد اما حالا به 450 هزار تومان رسیده است! موسوی در پاسخ به دغدغه این مراجعه کننده می گوید: نرخ گذاری را سازمان تنظیم مقررات مشخص می کند و اداره کل پست ناگزیر به اجرای آن است، به طوری که سیستم های وزن کالاها به صورت هوشمند به سامانه قیمت گذاری کشورهای مختلف متصل است. بنابراین اداره پست نمی تواند حتی ریالی دخل و تصرف و اعمال تخفیف کند. در همین حین مردی بعد از احوال پرسی با مدیرکل می گوید:‌شاید بگویید از دست ما خارج است اما می خواهم فقط درددل کنم. پدر بازنشسته ای هستم که فرزندم در استرالیا زندگی و تحصیل می کند؛ وقتی زنگ می زند و درخواستی می کند، دلم به لرزه می افتد؛ مگر یک بازنشسته چقدر حقوق دارد که هر بار بخواهد یکی دو میلیون تومان بابت ارسال مرسولات پستی بپردازد. به ریال حقوق می گیریم اما به دلار باید حساب کنیم! این مسئله گله بیشتر حاضران در این باجه است و مادر پیری هم که فرزندش در آلمان است، درخواست می کند صدایش را به گوش مسئولان برسانیم. اما آن طور که مدیرکل پست خراسان‌رضوی می گوید: نرخ ها از سال 95 تا کنون هیچ افزایشی نداشته است، هر چند بهتر بود از همان ابتدا به صورت پلکانی افزایش می یافت اما در شرایط فعلی با توجه به قیمت دلار چاره ای جز این وجود ندارد. این در حالی است که در پی بروز برخی مـشکـلات اقتصادی برای دولت دیگر ارز دولتی نیز به این بخش تعلق نمی گیرد. موسوی ادامه می دهد: مرسولاتی که از کشور خارج می شود به سازمان جهانی پست وارد و از طریق هلدینگ ها جا به جا می شود و هزینه ها بر اساس دلار یا یورو محاسبه می شود. در سال های 96 و 97 بدهی های هنگفتی را شرکت ملی پست پرداخت کرد و همیشه گفته می شود که پست خارجه بسیار زیان ده است.

12کیسه گذرنامه از راه رسید!

بخش پایانی گزارش ما در انبار مبادلات پست خراسان رضوی صورت می پذیرد. مدیرکل پست با اشاره به اینکه در هر شبانه روز تراکنش بیش از 45 هزار مرسوله در این انبار انجام می شود اظهار می کند: این عدد گاهی به 50 هزار مرسوله نیز می رسد و کار در اینجا به صورت بیست وچهارساعته و در 3 شیفت جریان دارد. موسوی ادامه می دهد: امانت ها از همین جا توزیع می شود اما مرسولات پست نامه به اداره تجزیه مبادلات می رود و از آنجا تفکیک، تجزیه و در نهایت به نواحی و شهرستان ها می رود. پست های ویژه را نامه رسان ها تا قبل از ساعت 15 به آدرس اعلام شده می رسانند. اما در رابطه با پست های سفارشی و یا زمینی، مرسوله حداکثر تا صبح روز بعد به دست صاحبش می رسد. به گفته او، بعد از تهران، پست خراسان رضوی بیشترین حجم ورود و خروج مرسولات را دارد. در این لحظه، کامیونی برای تخلیه بار می رسد. کارگران به سرعت نوار ریلی را به درب پشتی آن وصل و شروع به تخلیه بار می کنند. مدیرکل از آن ها می پرسد چند کیسه مربوط به گذرنامه هاست؟ می گویند: 12 کیسه به بالا تحویل شد.