وقتی آموزش و آگاهی رنگ می‌بازد

انسیه شهرکی
دبیر شهر آرا محله

«مرد کریستالی سی‌ساله، بعد از مصرف مواد افیونی، گلوی همسر بیست‌وپنج‌ساله‌اش را به طرز فجیعی در خواب برید. با دستور میرزایی،قاضی ویژه قتل، نیروهای انتظامی 3کودک 11، 9 و 7ساله مقتول را از منزل بیرون بردند تا جسد غرق در خون مادرشان را نبینند.کوچه محل وقوع جنایت، از جمعیت موج می‌زد.بررسی های غیرمحسوس نشان داد که عده ای با آلات قتاله پنهانی درصدد ورود به منزل مسکونی هستند تا عامل جنایت را به قتل برسانند.نا گهان ذهن قاضی به یک ترفند خاص معطوف شد تا راه هدایت قاتل بازشود! چند لحظه بعد با اشاره مقام قضایی، آمبولانسی که دو تابوت در آن قرار داشت طوری به در حیاط منزل ویلایی چسبید که همه فضای یادشده را اشغال کرد و متهم درون یکی از تابوت ها قرارگرفت. میرزایی بعد از اتمام بررسی های صحنه جرم به میان اهالی و اطرافیان مقتول آمد و ضمن دعوت آن ها به رعایت قانون و آرامش گفت: یقین بدانید ماجرای این قتل همانند پرونده های جنایی دیگر به طور کامل و دقیق مورد رسیدگی قرار می گیرد.»
این خبر هفته گذشته به‌سرعت در رسانه‌ها منتشر شد، اما چه دلایلی سبب بروز این جنایت در خیابان حر82 شده و چه کسانی قربانی آن هستند؟ یک مشاور مجرب خانواده و دکترای جامعه‌شناسی در گفت‌وگو با شهرآرامحله به تحلیل این پرونده قتل پرداخته است.غلامرضا اطمینان در تحلیل دلایل وقوع قتل‌های خانوادگی گفت: وقوع قتل‌های خانوادگی علل مختلفی دارد که ریشه‌یابی دقیق آن نیازمند گفت‌وگو با متهم و بررسی همه‌جانبه پرونده متهم و در نظرگرفتن زوایای پنهان و پیدای قتل است.
این جامعه‌شناس با تأکید بر اینکه ابتدا باید پیشینه این خانواده و نحوه تعامل آن‌ها با هم و دیگران و... مشخص شود گفت: بنا به آنچه گفته و در رسانه‌ها منتشر شده و شواهد و قراین موجود، فرد دچار سوءظن ناشی از مواد مخدر صنعتی شده و دست به این جنایت فجیع زده است که البته تشخیص این موضوع در صلاحیت پزشک قانونی است تا دراین‌باره و اختلالات روانی و... نظر بدهد.
این مشاور خانواده با احتمال اینکه سوءظن ناشی از مواد مخدر صنعتی موجب این قتل فجیع شده است، افزود: مصرف مواد مخدر روابط خانوادگی و جسمی و عاطفی فرد را تحت‌الشعاع قرار داده و آن را کم‌رنگ می‌کند و ناکامی‌های جسمی و عاطفی پدیده سوء‌ظن را در فرد بیمار تشدید می‌کند.اطمینان گفت: قتل‌های خانوادگی هیچ نجات‌یافته‌ای ندارند، در این قتل خانوادگی در ظاهر یک زن جوان قربانی شد؛ اما قاتل هم در این مسیر، بازنده است و از دیگر سو 3کودک هم آواره شدند؛ بنابراین باید به‌دنبال ریشه‌یابی این اتفاقات باشیم.وی با اشاره به اینکه منطقه وقوع قتل حاشیه اجتماعی شهر مشهد بوده و نقش حمایت و نظارت خانواده‌ها و بستگان سببی و نسبی در پیشگیری از بروز این حوادث ناخوشایند، درخور توجه است، گفت: حمایت و نظارت وابستگان سببی و نسبی و حتی گاه دوستان و همسایه‌ها اهرم بازدارنده و عامل انسجام خانواده است. در این خانواده‌ها که معتاد به مواد افیونی هست، این نقش چشمگیر و مؤثرتر است. این جامعه‌شناس در ادامه به اهمیت آموزش و آگاهی پرداخت و گفت: نبود آگاهی و آموزش و مداخله در بحران در این محله‌ها قوز بالای قوز شده است. بپذیریم که متهم به قتل توانمندی ندارد، فقر و اعتیاد گریبانش را گرفته است. پس در یک سیکل معیوب و ناقص رشد کرده است.اطمینان افزود: باید بپذیریم این چنین افرادی در آسمان زندگی نمی‌کنند و دیوار به دیوار ما هستند و آموزش‌هایی همچون کنترل خشم و مهارت‌های زندگی و... حداقل تعادل نسبی در جامعه ایجاد کرده و محله امن‌تر می‌شود؛ گرچه این آموزش‌ها باید درازمدت و هدفمند باشد؛ چرا که هدف سالم‌سازی جامعه است. این مشاور خانواده گفت: این کارگاه‌های آموزشی می‌تواند در مسجد، پایگاه‌های بسیج و مدرسه و اماکن عمومی، هم برای کودکان و هم والدین باشد. از طرفی یک نهاد هم به‌تنهایی نمی‌تواند جور این برنامه‌های آموزشی را به دوش بکشد؛ از شهرداری و نیروی انتظامی گرفته تا بهزیستی و آموزش و پرورش و بقیه نهادها همه باید در کنار هم باشند. اطمینان با بیان اینکه با آموزش این افراد تعادل نسبی در محله‌ها برقرار می‌شود، گفت: افرادی که در خانواده بیمار معتاد دارند باید بدانند چگونه با او رفتار کنند و او پس از مصرف دچار چه حالاتی می‌شود. این آگاهی در پیشگیری از وقوع جرم مؤثر است و می‌تواند تا حدودی خانواده را از عواقب بعدی مصون بدارد. پس این آگاهی می‌تواند برای سنین مختلف باشد. در گام بعدی باید در صدد حل مسئله اعتیاد برآمده و راهکار عملی ارائه دهیم. این مشاور خانواده درباره وظیفه رسانه در برخورد با قتل‌های خانوادگی نیز گفت: صدا و سیما هم باید به این موضوع بپردازد. همان‌طور که برای فوتبال چندین و چند میزگرد برگزار می‌کند و علل پیروزی و شکست‌ها و نحوه ورود یک توپ به دروازه را از زوایای مختلف بررسی می‌کند، نباید از پرداختن به چنین موضوعاتی بترسد و با این تصور که پرداختن به یک موضوع موجب ترویج آن می‌شود به‌سراغش نرود، چون این استدلالی سطحی است. اگر درباره آسیب‌های اجتماعی ریشه‌یابی کنیم ،راه‌حلی برای کاهش آن پیدا می‌شود.وی با اشاره به اینکه نبود آموزش یا آگاهی، از جرم متهم به قتل نمی‌کاهد، گفت: راهکارهای ارائه شده صرفا برای پیشگیری از وقوع قتل‌های خون‌بار دیگر است.