یکی از پدیده های عجیب در انتخابات 1400،چه در انتخابات ریاست جمهوری و چه در انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا، افزایش شایان توجه آرای باطله در مقایسه با ادوار گذشته انتخابات است، به نحوی که در برخی استان ها و شهرها، حتی پس از شمارش مجموع آرا مشخص شد که رتبه نخست متعلق به آرای باطله است و در مقام دیگر نامزدهای انتخاباتی ایستاده اند. به عنوان نمونه، در استان البرز در انتخابات ریاست جمهوری، تعداد آرای باطله از مجموع رأی چهار نامزد انتخابات ریاست جمهوری بیشتر است. در انتخابات شورای اسلامی شهر کرج هم رأی نفر اول با فاصله بسیار زیادی، از آرای باطله کمتر است. در تهران، به جز مهدی چمران، سرلیست ائتلاف اصولگرایان، سایر اعضای این فهرست که در انتخابات شورای اسلامی شهر به پیروزی رسیدند، با فاصله بسیار زیاد از آرای باطله شکست خورده اند. در انتخابات شورای اسلامی شهر اراک و همدان نیز این آرای باطله بود که رتبه اول را کسب کرد. این وضعیت منحصر به فرد در انتخابات اخیر سبب شده است چهره های مختلفی به تحلیل این مهم بپردازند.
آرای باطله نوعی رأی اعتراضی است
حمیدرضا ترقی، عضو شورای مرکزی حزب مؤتلفه اسلامی، در روزنامه «همدلی» در تحلیل آرای باطله نوشت: آرای باطله خودش بروز و ظهور اعتراض کلی و اعلام نارضایتی به وضع موجود است. هرچند این نارضایتی ها بیشتر اقتصادی است، شامل مسائل سیاسی هم می شود. در مجموع این ها افرادی بودند که آمدند مشارکت کرده باشند و در عین حال هم اعتراض خود را به وضع موجود نشان دهند. غلامعلی رجایی، تحلیلگر مسائل سیاسی، نیز در ارزیابی خود از حدود ۱۵ درصدی آرای باطله در انتخابات ریاست جمهوری به «فردانیوز» گفت: هر چند حجم آرای باطله نگران کننده است، باید قدر آن را دانست؛ چون این رأی دهندگان با حضور پای صندوق های رأی، آمار مشارکت را بالا بردند. در واقع می توانستند پای صندوق های رأی نیایند. کسی که خودش را راضی می کند پای صندوق رأی بیاید و رأی بدهد نشان می دهد که او همچنان دل در گرو نظام دارد. وی با اشاره به دلایل زیاد بودن آرای باطله افزود: باید جنبه اقناعی لزوم مشارکت در انتخابات و رأی دادن به یک نامزد مناسب بالا می رفت. ثانیا برخی از این افراد ترکیب نامزدهای تأییدصلاحیت شده را نپذیرفتند و گفتند ما انتخابات را قبول می کنیم اما این ترکیب را قبول نمی کنیم. در واقع آرای باطله نوعی رأی اعتراضی محسوب می شود. نباید بی اعتنا از کنار این حجم از آرای باطله گذشت، چون این نشانه ناامیدی بخشی از جامعه نسبت به عملکرد دولت آقای روحانی و اصلاح طلبان است. قطعا رأیی از پایگاه اجتماعی اصولگرایی در جمع آرای باطله وجود ندارد؛ چون آقای رئیسی سال ۹۶ قریب به ۱۶ میلیون رأی آورد و در این دوره آرای او به ۱۸ میلیون رسید.
فرصت سوزی در سرنوشت کشور
آیت ا... سیداحمد خاتمی، امام جمعه موقت تهران، اما در اظهار نظری متفاوت، با تقسیم مردم به چند گروه در امر انتخابات، رأی دهی آنان را چنین تحلیل کرده است: نخستین گروه افرادی هستند که پای کار آمدند و نامزد آن ها رأی آورد یعنی جریان انقلابی و مدافع ولایت. گروه دوم آن هایی هستند که نامزدشان رأی نیاورد اما حضورشان برای ما بسیار محترم است. شاهد بودیم که نامزدهایی آمدند و صحبت هایی مطرح کردند که اکنون باید از مردم برای اظهارات خودشان عذرخواهی کنند. گروه دیگر افرادی هستند که آمدند و رأی باطله دادند که حدود 4میلیون نفر هستند؛ ما به آن ها تذکر می دهیم که شما در رقم زدن سرنوشت کشور فرصت سوزی کردید. گروه دیگر مردم، افرادی بودند که پای صندوق رأی نیامدند؛ آن ها به دلیل کرونا یا معطلی زیاد در هوای گرم عذری داشتند که اجرشان کم نیست.