مسعود سلطانی - «کاهش تولید و ممنوعیت واردات خودرو به دلیل کمبود درآمدهای ارزی باعث شده است خودرو گران شود.» این جمله اگرچه وصف حال کنونی اقتصاد ایران و بازار خودروست، توصیف دقیقی از اوضاع بازار خودرو در دهه60 نیز هست. در آن سال ها جنگ تحمیلی بر همه چیز سایه انداخته بود. کاهش تولید خودرو باعث شد که درست مثل امروز، «ایران خودرو» محصولاتش را از طریق قرعه کشی بفروشد و ازسوی دیگر مردم را به سمت خرید خودروهای فرسوده سوق دهد. به این ترتیب خودروهایی که شاید قبل از جنگ، کسی حاضر نبود به آن ها نگاه کند، زیر سایه جنگ قیمت پیدا کرده بودند.
تکرار تراژیک تاریخ
از آن روزها بیش از 30سال گذشته است و حالادوباره به همان نقطه بازگشته ایم. تاریخ تکرار شده است، اما نه کمدی، بلکه بازهم تراژیک. این روزها درپی افزایش بی حدومرز قیمت خودرو و کمبود عرضه ازسوی خودروسازهای داخلی، شاهد روی آوردن مردم به خرید خودروهای فرسوده هستیم.حجم جست وجوی مردم در فضای مجازی درباره قیمت پیکان، باعث شده است رسانه ها هر روز در خبرهایی مجزا و با تیتر «قیمت روز پیکان+جدول» قیمت این خودروی نوستالژیک را منتشر کنند. بررسی سایت ها و نرم افزارهای آزاد انتشار آگهی نیز خبر از قیمت گرفتن این محصول و افزایش مشتریان آن می دهد. در قسمت شهر «مشهد» سایت دیوار، بیش از هزار آگهی برای فروش انواع پیکان به چشم می خورد. تعداد آگهی های فروش پیکان از 3هزار هم عبور کرده است. پیکان هایی که تا زمستان سال گذشته حدود 7 تا 10میلیون تومان قیمت داشتند، اکنون باتوجه به کیفیت و ویژ گی هایشان، با نرخ بیش از 25میلیون تومان به فروش می رسند.
فرسوده های میلیونی
خرداد امسال بود که هیئت وزیران با پیشنهاد سازمان محیط زیست، آیین نامه ای را درباره سن فرسودگی خودروها به تصویب رساند. براساس این آیین نامه، انواع خودروهای شخصی پس از 15سال از زمان ساختشان، فرسوده محسوب می شوند و باید سالانه دوباره معاینه فنی شوند و درصورت تایید نشدن از نظر فنی، ترددشان ممنوع است و باید اسقاط شوند.
ملاک جست وجو را پانزده سالگی درنظر می گیریم. می خواهیم بدانیم خودروهایی که طبق قانون در مرز فرسودگی هستند و سایه اسقاط روی سرشان است، چقدر قیمت دارند. جست وجوی خودروهایی با سن بیش از 15سال در سایت های انتشار آزاد آگهی نیز نتایج جالبی به همراه دارد. تعداد آگهی ها بی شمار و فهرست خودروها بلندبالاست. انواع پیکان، پژو، پراید، رنو و حتی برندهای خارجی نظیر پاترول، هیوندا و دوو به چشم می خورد.
پیکان از 20 تا 80میلیون تومان
با وجود اینکه 15سال از توقف خط تولید پیکان می گذرد، نگاهی به آگهی سایت ها نشان می دهد این خودرو هنوز در بازار، خریدوفروش می شود. آگهی های مربوط به پیکان در سایت های مجازی مشهدی، متنوع و جالب است. در اغلب آگهی ها عکسی از پیکانی رنگ ورورفته دیده می شود. پیکان هایی که به نظر می رسد صاحبانشان سال ها بی خیال وجودشان بوده اند و اکنون با قیمت پیدا کردن آن ها، قصد نقد کردن سرمایه کهنه شان را دارند. در یک آگهی، پیکان دوگانه سوز سی ان جی، مدل۱۳۷۶، 21میلیون تومان عرضه شده است. پیکان دوگانه سوز سی ان جی، مدل۱۳۸۰ هم با 300هزار کیلومتر کارکرد، 22میلیون تومان فروخته می شود. همچنین پیکان دوگانه سوز سی ان جی، مدل۱۳۸۳ با 310هزار کیلومتر کارکرد، به قیمت 30میلیون و500هزار تومان به فروش می رسد. پیکان دوگانه سوز سی ان جی، مدل۱۳۸۲ با 150هزار کیلومتر کارکرد هم 35میلیون تومان آگهی شده است. درکنار این ها نرخ پیکان بنزینی، مدل۱۳۷۶ با 340هزار کیلومتر کارکرد، 21میلیون تومان اعلام شده است. با این حال برخی آگهی ها مربوط به فروش پیکان های به اصطلاح لوکس است که ظاهری تمیز و لوازمی فریبنده دارند. در یک آگهی، پیکان مدل1380 با 245هزار کارکرد و سیستم صوت قوی 80میلیون تومان قیمت گذاری شده است.
البته در این میان، بازار پیکان وانت های قدیمی هم داغ است. به عنوان نمونه پیکان وانت مدل۱۳۸۶ با 100هزار کیلومتر کارکرد، 63میلیون تومان فروخته می شود. پیکان وانت بنزینی، مدل۱۳۸۰ هم با 120هزارکیلومتر کارکرد، 43میلیون تومان به فروش می رسد.
پژو؛ همیشه بالاتر از پراید
آگهی های پژو نیز بی شمار است. انواع خودروی پژو هنوز هم در بازار ایران محبوب است و مدل تی یو5 آن اکنون یکی از محصولات پرتقاضای ایران خودروست، با این حال بررسی آگهی های فروش پژوهای فرسوده نشان می دهد که مدل های کهنه این خودرو نیز پرتقاضاست و در مقایسه با سایر رقبای تجاری اش گران قیمت تر است.
انواع پژو206 تیپ6 مدل1384 و 1383 بیش از 100میلیون تومان قیمت گذاری شده است. یک نمونه از این خودرو با گیربکس اتوماتیک، بدون رنگ و با وضعیت شاسی های پلمب، به قیمت 110میلیون تومان فروخته می شود. ازسوی دیگر یک پژو504 که در سال1977 میلادی یعنی 1356شمسی ساخته شده، به قیمت 95میلیون تومان آگهی شده است. در آگهی این خودرو، قرارگیری دنده پشت فرمان به عنوان یک آپشن قید شده و آگهی کننده اعلام کرده است که تمام لوازم خودرو سالم است!
پراید؛ خودرویی برای تمام نسل ها
فروشندگان پراید در مقایسه با فروشندگان پیکان و پژو، کم توقع تر هستند. درمیان انبوه آگهی های فروش پراید که سال ساختشان از 1385 به قبل است، تنها 2آگهی با قیمت 60میلیون تومان و بیشتر به چشم می خورد. هیچ کس پراید لوکس و عتیقه نمی فروشد. گویی کسی نگاه ویژه ای به این خودرو ندارد. گران ترین آگهی پراید درمیان انواع فرسوده آن، مربوط به یک مدل1385 بنزینی است که شاسی های آن سالم است و بدون خط وخش به دست مشتری می رسد. این خودرو برای مشتریانش 61میلیون تومان آب می خورد، با این حال اغلب پراید های مدل1385 به شرط سالم بودن شاسی ها، در حالت بنزینی حدود 45میلیون تومان و مدل های گازسوز آن حدود 50میلیون تومان قیمت گذاری شده است.
سهم 90درصدی خودروهای دست دوم از بازار
فتاحی، از عرضه کنندگان خودرو در خیابان معلم مشهد، در گفت وگو با شهرآرا، با بیان اینکه هم اکنون سهم فروش خودروهای دست دوم در نمایشگاه های اتومبیل بیش از 90درصد است، می گوید: کاهش تولید و عرضه خودروهای صفرکیلومتر و افزایش زیاد قیمت این نوع خودروها، سبب شده است مشهدی ها بیشتر به خرید خودروی دست دوم روی بیاورند. در این میان، اقشاری هستند که به دلیل کمبود درآمد، توانایی خرید خودروی دست دوم با عمر 4 تا 5سال را ندارند، از این رو ترجیح می دهند خودروهایی با عمر 10سال به بالا بخرند. بخشی از این افراد از این نوع خودروها برای تامین معیشت خود استفاده می کنند. حسین زاده، یکی دیگر از فروشندگان خودرو که خودش دستی بر خریدوفروش خودروهای فرسوده در مشهد دارد، می گوید: این روزها تقاضا برای خرید خودروهایی مانند پیکان، دوو، تویوتا و دیگر خودروهای فرسوده افزایش یافته است. همچنین رئیس اتحادیه نمایشگاه داران مشهد در گفت وگو با شهرآرا، با بیان اینکه افزایش شدید قیمت خودرو در 3سال اخیر توان خرید خودروهای صفرکیلومتر توسط اقشار متوسط را کاهش داده است، می گوید: همین مسئله سبب شده است تقاضا برای خرید خودروهای کارکرده و فرسوده در مشهد زیاد شود.
حمیدرضا حیدری می افزاید: 50 تا 60درصد از متقاضیان خودرو در مشهد به دلیل قدرت خرید اندک، مجبور به خرید خودروهای قدیمی هستند، زیرا حقوق آن ها جوابگوی ارزان ترین خودروی صفرکیلومتر بازار که پراید است، هم نیست. هم اکنون در مشهد تقاضا برای خرید خودروهایی مانند پیکان، مدل های قدیمی پراید و پژو افزایش یافته است. وی تاکید می کند: در 3سال اخیر تقاضا برای خرید خودروهای فرسوده در مشهد به صورت تصاعدی افزایش یافته است، این درحالی است که در گذشته شهروندان همواره سعی می کردند بعد از چند سال برای جلوگیری از مخارج زیاد تعمیر، خودروی خود را به مدل بالاتری تبدیل کنند.