شکیبا افخمیراد - هر سال با فرارسیدن ماه محرم هنرمندان به خلق آثاری با حال و هوای این ماه دست می زنند تا ارادت خود را به امام حسین(ع) و عظمت واقعه عاشورا نشان دهند. در این سال ها خوانندگان و آهنگ سازان بسیاری، قطعاتی با محوریت محرم را منتشر کرده اند. قطعاتی هم در حوزه موسیقی سنتی و کلاسیک و هم در حوزه موسیقی پاپ که بازخوردهای متفاوتی میان مردم داشته است. معروف ترین آن هم شاید «نی نوا» اثر به یادماندنی حسینعلیزاده باشد که هرساله با فرارسیدن محرم مورد توجه مردم و رسانه ها قرار می گیرد. هم زمان با ماه محرم در این نوشتار نگاهی داشته ایم به برخی از دیگر آلبوم ها و قطعات موسیقی که نت به نت از محرم گفته اند.
«سلام آقا» ، اثر محرمی ستارگان پاپ
سال 1388 تعدادی از خوانندگان پاپ گردهم آمدند و آلبومی به نام «سلام آقا» را روانه بازار کردند. اثری عاشورایی که برخی نمادهای شنیداری و موسیقایی عزاداری مانند صدای دسته های سینه زنی و سازهای کوبه ای را در قطعات آن می شنویم. «سلام آقا» برخلاف بیشتر آلبوم های گروهی که با اقبال چندانی روبه رو نمی شوند، مورد توجه مخاطبان قرار گرفت. به طوری که با گذشت بیش از 10سال از انتشار این آلبوم، هنوز برخی از قطعات آن با فرارسیدن ماه محرم در گوشه و کنار شهر شنیده می شوند. «محسن چاوشی»، «رضا صادقی»، «محمدعلیزاده» و «مهدی یغمایی» خوانندگان آلبوم «سلام آقا» هستند که مجموع 10قطعه دارد. 4قطعه آن را مهدی یغمایی خوانده و 3خواننده دیگر هرکدام 2قطعه را اجرا کرده اند. قطعاتی که از سروده های محمد علیزاده، سیداحمدموسوی، فرزاد حسنی، رضاصادقی، بهزاد بمانی، امیر ارجینی، خائف و آغاسی بهره گرفته اند و آهنگ سازی آن ها نیز برعهده رضا صادقی، محسنچاوشی، محمد علیزاده، مهدی یراحی، میلاد ترابی و مهدی یغمایی بوده است. معروف ترین قطعه آلبوم «سلام آقا » را می توان «ظهر عطش (یا حسین)» با صدای محسن چاوشی دانست که نماهنگ آن هر ساله در ایام محرم از شبکه های مختلف تلویزیونی پخش می شود.
جریان سازترین آلبوم محرمی
آلبوم «غریبانه» غلامعلی کویتی پور از مشهورترین آثار محرمی منتشر شده در بازار موسیقی است که از آن به عنوان یکی از جریان ساز ترین آلبوم های موسیقی یاد می کنند. آلبومی به آهنگ سازی مجیدرضازاده که ارکسترال تنظیم شده و موسیقی الکترونیک هم در آن به کار رفته است. این اثر که شامل 8 قطعه به نام های «اسماعظم»، «سنگ می بارد»، «غرق به خون»، «ملکوت»، «غریبانه»، «رخصت دیدار»، «چنگ دل» و «گفتم کجا» می شود سال 1382 در دسترس مخاطبان قرار گرفت. سبک خاص نوحه سرایی کویتی پور و فرم متفاوت آهنگ سازی قطعات باعث شده «غریبانه» بعد از گذشت سال ها نیز با فرارسیدن محرم در هیئت های عزاداری پخش شود. کویتی پور بعد از این آلبوم، دو اثر محرمی دیگر به نام های «غریبانه2» و «خاموش» را نیز منتشر کرد که موفقیت «غریبانه» را نتوانستند تکرار کنند.
9 قطعه برای «مولای عشق»
علیرضا عصار که از خوانندگان نسل اول موسیقی پاپ بعد از انقلاب به شمار می آید در اسفند سال 1382 آلبوم «مولای عشق» را با محوریت محرم منتشر کرد. آلبومی شامل 9قطعه به آهنگ سازی فوادحجازی که تمامی اشعار آن از سروده های مهدیشریفی بوده اند. عصار که با لحن و صدای منحصربه فردش به خواندن قطعات حماسی شهرت دارد در زمان انتشار آلبوم «مولای عشق» گفته بود: آرزوی ذکر واقعه عاشورا، از اولین روزهای ورود به عرصه موسیقی در دلمان بوده و خوشبخت ترینم که بالأخره میسر شد. از طرف خودم و همه همکارانم، در این راه، هدیه شد به آستان پاک مولای عشق، حسین بن علی(ع)، به این امید که مقبول افتد. «ورود کاروانبهکربلا»، «خاکخونین»، «جنگ حضرت عباس»، «حسرت دینار»، «سجاده عشق»، «جنگ امام حسین(ع)»، «مولای عشق»، «خروج کاروان از کربلا» و «هجر یاران» نام 9 قطعه این آلبوم است.
2آلبوم از امیرحسین مدرس
از میان دیگر آلبوم های محرمی می توان به «ماه نی» با صدای امیرحسین مدرس اشاره کرد که سال 1385 از سوی حوزه هنری منتشر شد. در این آلبوم دوازده نوحه قدیمی بازسازی و باز خوانی شده اند. حمیدرضا صدری نیز که آهنگ سازی و تنظیم قطعات را برعهده داشته از آلات صوتی نو و موسیقی الکترونیک برای ارتباط بیشتر نسل جدید با آلبوم استفاده کرده است. مدرس سال 1390 نیز آلبوم محرمی دیگری را با نام «خورشید» در اختیار مخاطبان قرار داد. در این آلبوم هم از نوحه ها و اشعار قدیمی استفاده شده بود. امینتارخ بازیگر سینما و تلویزیون نیز مدرس را در آلبوم «خورشید» همراهی کرده و سه قطعه از این مجموعه را دکلمه کرده بود. در آلبوم «خورشید»، از سازهای کوبه ای استفاده شده که فضای موسیقی مذهبی را تداعی می کند و سازهای زهی ارکستری نیز با صدای خواننده همراه شده و فضای احساسی و محزونی را ایجاد کرده اند.
اثری با حال و هوای محرم از جنوب ایران
در میان آثار منتشر شده برای محرم آثاری که از موسیقی نواحی ایران نیز بهره گرفته اند دیده می شود. یکی از این آثار آلبوم «اهل ماتم» اثر محسنشریفیان موسیقیدان بوشهری است که در آبان سال ۹۱ در قالب ۲ لوح فشرده، با نام های «اهل ماتم۱و۲»منتشر شد. مجموعه اول شامل ۲۱ قطعه است که از میان آن ها می توان به «نوحه پامنبری»، «نوحه ناچ» و «کتاب خوانی روضه شهدا» اشاره کرد. در مجموعه دوم که دارای ۲۴ قطعه است نیز قطعاتی چون «لالایی های علی اصغر(ع)»، «نوحه مراسم شام غریبان»، «مارش تعزیه در بوشهر» و «ذکر تشییع جنازه» گنجانده شده است. شریفیان سعی کرده در این آلبوم ها با حفظ اصالت آثار، آن ها را به روز کند و به روایت بخش هایی از تاریخ موسیقی بوشهر در تلفیق با نواهای عاشورایی بپردازد. هرکدام از این مجموعه ها با قیمت 32 هزارتومان خریداری و دانلود می شوند.
دیگر آلبوم های محرمی
از دیگر آلبوم های محرمی می توان به آلبوم «وداع» با صدای حسام الدین سراج اشاره کرد. آلبومی که سید محمد میرزمانی آهنگ سازی اش را انجام داده و در آن از شعرهای عمان سامانی از شاعران عاشورایی استفاده کرده است. این اثر که در ژانر موسیقی ایرانی تولید شده، شامل دو بخش است و هر بخش از هشت قطعه تشکیل شده است.«خروش بحر» با صدای علیرضا افتخاری و آهنگ سازی فردین کریم خاوری دیگر آلبوم محرمی است که می توان از آن نام برد. اشعار این آلبوم که در دستگاه های شور، چهارگاه و افشاری و دشتی اجرا شده اند از سعدی، محتشم کاشانی و مهجور اصفهانی است. اولین آلبوم مستقل محمد اصفهانی هم، اثری به نام «گلچین» بوده که شامل 9 قطعه برای مناسب های مختلف نظیر شب قدر، شهادت امام علی(ع)، امام حسین(ع) و سوگواری برای حضرت ابوالفضل(ع) و حضرت علی اصغر(ع) می شود. از آهنگ سازان این اثر می توان به فریدون شهبازیان، محمد میرزمانی، شهریار فریوسفی و مجید اخشابی اشاره کرد. از «اپرای عاشورا» اثر بهروز غریب پور هم نمی توان در این نوشتار یاد نکرد. موسیقی اپرای عاشورا، در قالب یک لوح فشرده و با خوانندگی محمد معتمدی، مهدی امامی، محمدرضا صادقی، علی خدایی، مصطفی محمودی، فرشاد فولادوند، عامر شادمان، مهدی جاور، بهار موحد، کیوان فرزین و حسین مومن ثانی در سال 1387 منتشر شد.
نگاهی به تک قطعات محرمی
در سال های اخیر خوانندگان بسیاری نیز هم زمان با فرارسیدن محرم تک قطعه های مناسبتی را در اختیار مردم قرار داده اند که از میان آن ها می توان به قطعه «کاکا» با صدای علی لهراسبی و ترانه حامد عسگری اشاره کرد که بخشی از رشادت های حضرت عباس(ع) را بیان می کند.. «قرص ماه خونین» دیگر اثری است که در رثای حضرت عباس (ع) منتشر شده است. اثری به خوانندگی و آهنگ سازی رضا صادقی که امیرحسین الهیاری شعرش را سروده است. محسن چاوشی نیز که تا امروز قطعات مذهبی و حماسی زیادی اجرا کرده در کارنامه هنری اش قطعه ای به نام «راه کربلا» دیده می شود. در این قطعه که سال 1384 منتشر شده از سازهایی که در مراسم عزادارای و سینه زنی نواخته می شوند، استفاده شده است. یکی از قدیمی ترین آثار محسن یگانه هم قطعه ای محرمی است. مضمون این قطعه که «کربلا» نام دارد درباره با روز عاشوراست.