امین عظیمی زاده - هر نظام اقتصادی برای رسیدن به نقطه مطلوب توسعه اقتصادی، باید پاسخ گوی این مسئله مهم باشد که چه ترکیبی از مشارکت دولت و مردم می تواند تخصیص بهینه منابع و امکانات اقتصادی را محقق کند. تجارب تاریخی در بسیاری از کشورها نشان داده است مداخلات فزاینده دولت در اقتصاد و انجام نشدن وظایف اصلی خود که شامل بسترسازی، هدایت و تنظیم گری است، موجب شده که دستیابی به اهداف نهایی توسعه اقتصادی مختل شود. اما پرسش اصلی این است که چرا دولت ها از پرداختن به ظرفیت های مردمی اقتصاد غافل اند و به سهم بخش خصوصی در اقتصاد توجهی نمی کنند؟ زیرا دولت به پشتوانه قدرت سیاسی و اقتصادی که دارد، انگیزه ها، استعدادها و توانمندی های مردم را در بسیج کردن منابع به راحتی نادیده می گیرد و با بی ثباتی در سیاست ها، توسعه اقتصادی پایدار را به خطر می اندازد. بر همین اساس پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد به عنوان دبیرخانه اصلی مردمی سازی اقتصاد در کشور، اولین همایش مردمی سازی اقتصاد و اقتصاد مقاومتی را با حضور استادان، پژوهشگران، مسئولان دانشگاه فردوسی مشهد و نمایندگانی از دولت و مجلس برگزار کرد.
5 اصل بنیادین اقتصاد مقاومتی
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی که به صورت مجازی در همایش مردمی سازی اقتصاد و اقتصاد مقاومتی حضور داشت، گفت: اقتصاد مقاومتی پنج اصل بنیادین دارد که شامل درون زایی، برون گرایی، مردم بنیاد، دانش بنیان و عدالت محور است. مردمی بودن از اقتصاد اسلامی نشئت گرفته است.
حجت ا... عبدالملکی افزود: در اقتصاد اسلامی سرمایه گذاری دولتی چندان شایان توجه نیست و دولت بیشتر تلاش می کند تا ریل گذاری لازم برای فعالیت های مردمی صورت گیرد. به معنای دیگر، وظیفه حاکمیت صرفا تأمین و حمایت از فعالیت های مردمی است. لذا آنچه در اقتصاد اسلامی محوریت دارد، مردم هستند و ظرفیت ها و توان های مردمی مبنای اصلی کار خواهد بود. در چنین اقتصادی، عمده مسائل کنشگری مردم نیز بر دو محور استوار است؛ نخست تکالیفی که مردم دارند و دیگری، حقوقی که برای مردم تعریف می شود. بر همین اساس دولت نیز باید به گونه ای اقتصاد را مدیریت کند که تکالیف و حقوق ملت رعایت شود.
مردم سالاری دینی و اقتصاد
عادل پیغامی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، نیز در این همایش گفت: ادعای گذراندن نظامسازی اسلامی صحیح است، اما نیمه خالی لیوان و کارهای اجرایی انجامنشده را نیز هنوز پیش رو داریم و اکنون باید در چهارچوب انقلاب اسلامی، مردمسالاری دینی را وارد عرصه اقتصاد کنیم.
سرپرست معاونت توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی هم گفت: مردمیسازی اقتصاد فرایندی کاملا اجتماعی است که با پیروزی انقلاب اسلامی در کشور آغاز شده است. محمود کریمیبیرانوند اظهار کرد: در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی چهار کلانپروژه برای خدمت به مردم داریم که شامل توجه و برنامهریزی مؤثر در حوزه کار مردم، آتیه مردم، اموال مردم و رفاه مردم میشود و برای این منظور زیرساختهای لازم آمادهسازی و پیادهسازی شده است.
هادی قوامی، معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی هم گفت: در اقتصاد کشور بین تعقیب منافع شخصی و منافع اقتصادی و بین ملاحظات کوتاهمدت و بلندمدت همراستایی وجود ندارد.
اختصاصی سازی به بهانه خصوصی سازی
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی نیز در این همایش بیان کرد: در حوزه مردمی سازی اقتصاد به لحاظ مبانی دینی و نوع نگاه و تفکر مسئولان نظام، مشکلی وجود ندارد؛ حتی بر اساس سیاست های اصل44قانون اساسی نیز می توان تفسیر موسعی در این زمینه داشت اما اصلی ترین مانع برای رسیدن به اقتصاد مردمی این است که ما در این مسیر بسیار بی برنامه و پرغلط حرکت کرده ایم. محمدحسین حسین زاده بحرینی افزود: موضوع خصوصی سازی، یک تجربه ناموفق در اقتصاد ایران است و ما در واگذاری ها به روش پیمان مدیریت عمل نکردیم، بلکه از روش واگذاری کامل استفاده کردیم. اگر می خواهیم مردمی سازی در اقتصاد ایران به معنای واقعی کلمه اتفاق بیفتد، باید به متن قانون بازگردیم و در واگذاری ها، روش پیمان مدیریت را اجرا کنیم. ما نه تنها قدمی برای مردمی سازی اقتصاد ایران برنداشته ایم، بلکه به بهانه خصوصی سازی، اختصاصی سازی کرده و منابع مالی کشور را هدر داده ایم.
مردمی سازی اقتصاد
دکتر رضا لطفی، معاون پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، هم در این همایش بیان کرد: مردمی سازی اقتصاد، ریشه در مردمی سازی افکار دارد؛ به این معنا که باید تلاش کنیم تفکر اقتصاد دولتی را از ذهنیت مردم دور کرده، به جای آن، تفکر مبتنی بر اقتصاد مردمی را جایگزین کنیم. امروز بسیاری از مشکلات اساسی اقتصاد کشور مانند وابستگی شدید به درآمدهای نفتی ریشه در همین تفکر دولتی به اقتصاد دارد.
ضرورت تبیین اقتصاد مردم محور
وحید ارشدی دبیر علمی اولین همایش مردمی سازی اقتصاد و اقتصاد مقاومتی، در گفت و گو با «شهرآرا» بیان کرد: دستیابی به اقتصاد مردم محور، نیازمند تبیین بنیان های نظری و ادبیات قابل دفاع در جامعه علمی است. نتیجه این اقتصاد، باید ما را از عوارض نامطلوب نظام سرمایه داری دور کند و به پیشرفت همراه با عدالت در جامعه اسلامی منتهی شود. پرداختن به این موضوع از خواسته ها و دغدغه های رهبر معظم انقلاب از جامعه دانشگاهی در طول سالیان گذشته بوده که البته در این زمینه کم کاری شده است.